Λάμψη και περιθώριο

Για πρώτη φορά το ελληνικό κοινό έχει την ευκαιρία να γνωρίσει έναν σημαντικό συγγραφέα από τη σκηνή του σύγχρονου κοινωνικοαστυνομικού μυθιστορήματος: τον Αγγλοσουδανό Πάρκερ Μπιλάλ – ψευδώνυμο του Τζαμάλ Μαχτζούμπ – μέσα από το βιβλίο «Σκοτεινοί δρόμοι του Καΐρου» (εκδ. Στερέωμα, μτφ. Χίλντα Παπαδημητρίου)

Στην υπόθεση: ο πρώην αστυνομικός επιθεωρητής Μακάνα, εξόριστος από το πατρώο Σουδάν, ζει σε μια εξαθλιωμένη φελούκα στον Νείλο και παλεύει να επιβιώσει δουλεύοντας ως ιδιωτικός ερευνητής. Η τύχη φαίνεται να του χαμογελά όταν ο διαβόητος και πανίσχυρος μεγαλοεπιχειρηματίας, με το σκοτεινό και αμφιλεγόμενο παρελθόν, Σάαντ Χάναφι τον προσλαμβάνει και του αναθέτει να βρει τον Αντίλ Ρομάριο, ο οποίος έχει εξαφανιστεί. Ο Χάναφι, πέραν των άλλων επιχειρήσεών του, είναι και ιδιοκτήτης μιας ποδοσφαιρικής ομάδας του Καΐρου και ο Ρομάριο είναι το μεγαλύτερο αστέρι αυτής της ομάδας. Αποτελεί κυρίαρχη προσωπικότητα στη χώρα ως ποδοσφαιρικό είδωλο κι έχει προοπτικές για διεθνή καριέρα. Επιπλέον, ο σκληρός Χάναφι περιβάλλει με προσωπική συμπάθεια τον νεαρό Ρομάριο, καθώς του θυμίζει τα δικά του νεανικά χρόνια και τον αγώνα για την επιτυχία και την κοινωνική καταξίωση.

Ο Μακάνα αναλαμβάνει την υπόθεση και από την πρώτη στιγμή συνειδητοποιεί ότι τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Από τη μια μεριά, βρίσκεται σ’ έναν αστραφτερό κόσμο της υψηλής κοινωνίας, εκεί όπου κυκλοφορούν με άνεση άνθρωποι με μεγάλη οικονομική επιφάνεια, δηλαδή σκληροί επιχειρηματίες, λαμπεροί ηθοποιοί, επιτυχημένοι παράγοντες του ποδοσφαιρικού κόσμου και κακοποιοί με ύποπτες διασυνδέσεις με τον κρατικό μηχανισμό. Από την άλλη πλευρά, ο Μακάνα έρχεται σε καθημερινή επαφή με το περιθώριο, το υπογάστριο της αιγυπτιακής κοινωνίας, που παλεύει αγωνιωδώς καθημερινά για να εξασφαλίσει τις μίνιμουμ προϋποθέσεις για επιβίωση.

Και στις δύο πλευρές της σύγχρονης κοινωνίας του Καΐρου, ο συμπαθής Μακάνα έχει να αντιμετωπίσει πολύ επικίνδυνες καταστάσεις, ρισκάροντας την ίδια τη ζωή του. Ενα σκοτεινό, απειλητικό καρουζέλ του τρόμου, όπου στριφογυρίζουν με το όπλο στο χέρι μουσουλμάνοι εξτρεμιστές, ρώσοι μεγαλογκάνγκστερ και άκρως διεφθαρμένοι ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι. Με μοναδικό γνώμονα την εξασφάλιση οικονομικών παροχών για τους ίδιους, επιδιώκουν ταυτόχρονα την εξαφάνιση οποιουδήποτε θεωρούν εμπόδιο στους δικούς τους στόχους.

Τελικά, η αναζήτηση του εξαφανισμένου νεαρού ποδοσφαιρικού αστέρα Αντίλ Ρομάριο αποτελεί ένα εξαιρετικό εύρημα του ευφυούς Μπιλάλ, καθώς από ένα σημείο κι έπειτα ο έμπειρος αναγνώστης κατανοεί ότι η ανεύρεσή του δεν συμπεριλαμβάνεται στις προτεραιότητες του συγγραφέα και συνιστά μάλλον δευτερεύοντα στόχο της πλοκής. Ολες οι προσπάθειες για τον εντοπισμό του Ρομάριο στήνουν απλώς ένα γενικότερο πλαίσιο, που δίνει την ευκαιρία στον Μπιλάλ να γράψει ένα σκληρό, ζοφερό, καταθλιπτικό σχόλιο στη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα του Καΐρου. Η εξαφάνιση του Ρομάριο ξεκινάει να λειτουργεί σαν δούρειος ίππος για να εισβάλει το πολιτικοκοινωνικό σχόλιο και καταλήγει σαν μια καβαφική Ιθάκη, κάτι που ποτέ δεν θα φτάσει στο τέλος, αλλά θα σου έχει προσφέρει ένα υπέροχο ταξίδι.

Η παράλληλη αναφορά στις προσωπικές ιστορίες της Αγγλίδας, που αναζητά τη χαμένη θυγατέρα της, και στη ζωή του κεντρικού ήρωα ιδιωτικού ερευνητή Μακάνα και τις φοβερές διώξεις που βίωσε στην πατρίδα του, το Σουδάν, κι είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο της γυναίκας και της κόρης του, επιτείνει το ζοφερό κλίμα και τη σκοτεινή ατμόσφαιρα που πλανώνται απειλητικά πάνω από κάθε σχεδόν σελίδα του μυθιστορήματος. Κι αν στο μυστήριο της χαμένης μικρής κόρης της Λιζ κάποιο φως θα αμβλύνει τον πόνο και θα δώσει μια εξήγηση για το τι συνέβη πολλά χρόνια πριν, οι προσωπικοί δαίμονες του Μακάνα δεν θα μπορέσουν ποτέ να ανακαλύψουν τον δρόμο για τη λύτρωση και θα συνεχίσουν να αποτελούν δυσβάστακτο βάρος για τις πλάτες του ήρωα.

«Μεσογειακό νουάρ»

Αν περιορίσουμε τη χρήση του όρου «μεσογειακό νουάρ» με γεωγραφικά μόνο κριτήρια, για να αποφύγουμε οποιαδήποτε πολυσύνθετη συζήτηση με τους θεωρητικούς του είδους, τότε θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Αγγλοσουδανός Μπιλάλ, που έχει ζήσει σε πολλές χώρες, από το Σουδάν και την Αίγυπτο μέχρι τη Βρετανία και την Ολλανδία, γράφει με ιδιαίτερο τρόπο. Κι αυτό τον ξεχωρίζει και μας αναγκάζει να τον συμπεριλάβουμε στους σημαντικούς εκπροσώπους του «μεσογειακού νουάρ».

Σε κάποια σημεία, πλατύ, εκτεταμένο, με αρκετές επαναλήψεις, αλλά συνολικά ένα εξαιρετικό κοινωνικοαστυνομικό νουάρ, που δίνει μια πιστή, ανάγλυφη εικόνα της σύγχρονης αιγυπτιακής κοινωνίας, συγκεκριμένα του Καΐρου, μιας τεράστιας και τερατώδους συγχρόνως μεγαλούπολης των 20 εκατομμυρίων, εκ των οποίων τα δύο περίπου έχουν μετατρέψει σε νεκροταφεία τις περιοχές όπου κατοικούν. Κι ακόμη μια εκπληκτική αντίφαση ανάμεσα στη χλιδάτη τάξη των μεγαλοεπιχειρηματιών και στο ατελείωτο πλήθος των περιθωριακών, που παλεύει σκληρά για την επιβίωση μέχρι να φτάσει στην παραίτηση και την τελική ήττα. Εξαιρετική η μετάφραση της Χίλντας Παπαδημητρίου, συμβάλλει στην αναγνωστική απόλαυση του κειμένου.

Parker Bilal
Σκοτεινοί δρόμοι του Καΐρου
Μτφ. Χίλντα Παπαδημητρίου
Εκδ. Στερέωμα, σελ. 454
Τιμή 19,80 ευρώ