Το ρεσιτάλ του Αντονι Χόπκινς

Αναφερόμενος στον «Πατέρα» («The father», Αγγλία, 2020) είσαι αναγκασμένος να ξεκινήσεις με μια μάλλον αυτονόητη επισήμανση σχετική με την τρομερή και συγχρόνως γενναία ερμηνεία του Αντονι Χόπκινς, για την οποία απέσπασε το δεύτερο Οσκαρ της καριέρας του. Τρομερή γιατί ο ουαλός ηθοποιός καταφέρνει κυριολεκτικά να σε καθηλώσει ενώ παίζει έναν άνθρωπο στα όρια της άνοιας, κάτι που με κάποιον άλλο ηθοποιό στη θέση του ίσως ήταν ως και θλιβερό. Και την ίδια στιγμή γενναία, διότι ο άνθρωπος αυτός, ο ήρωας της ταινίας, έχει το ίδιο όνομα και την ίδια ακριβώς ηλικία με τον Χόπκινς (κάπου αναφέρει ότι γεννήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 1937, που είναι και η πραγματική ημερομηνία γέννησης του ηθοποιού). Αρα αυτομάτως μπορείς να σκεφτείς ότι αυτή η ταινία υπήρξε και μια άσκηση αυτοψυχανάλυσης ή ψυχοθεραπείας του Χόπκινς, ένας τρόπος για να πολεμήσει τους δικούς του δαίμονες σχετικούς με τη ζωή, τον θάνατο ή την ίδια την άνοια, που αποτελεί τον απόλυτο εφιάλτη όχι μόνο αυτών που τον ζουν αλλά και εκείνων που βρίσκονται δίπλα τους. Ενας από αυτούς τους ανθρώπους, εν προκειμένω, είναι η κόρη του πατέρα, την οποία υποδύεται σε μια εξίσου θαυμάσια στιγμή της η Ολίβια Κόλμαν: μια ηρωίδα με την οποία μπορείς να υποψιαστείς ότι πολύς κόσμος ο οποίος έχει ζήσει ανάλογες καταστάσεις (και δυστυχώς είναι πολλοί αυτοί οι άνθρωποι) θα ταυτιστεί (επίσης υποψήφια για το Β’ ρόλου). Ομως όλο το filmmaking αυτής της τρομερά σκληρής μα συγχρόνως ειλικρινούς ταινίας, που σκηνοθέτησε στο ντεμπούτο του ο Φλόριαν Ζέλερ (διασκευάζοντας με τον Κρίστοφερ Χάμπτον το δικό του θεατρικό έργο), είναι συναρπαστικό. Τόσο η φωτογραφία όσο, κυρίως, το μοντάζ που υπογράφει ο Ελληνας (και επίσης υποψήφιος για Οσκαρ) Γιώργος Λαμπρινός. Ο τρόπος με τον οποίο καταφέρνει να σε μεταφέρει σε διαφορετικούς χρόνους χωρίς να το καταλαβαίνεις και παρότι όλη η ταινία είναι γυρισμένη μέσα στον ίδιο χώρο, ένα σπίτι, είναι για να διδάσκεται σε σχολές!

Το γνωστό νταβαντούρι που χαρακτηρίζει τις περιπέτειες φαντασίας της Marvel Comics είναι σαφώς μειωμένο στη «Black Widow» (ΗΠΑ, 2021) της Kέιτ Σόρτλαντ, την πρώτη περιπέτεια της ηρωίδας του τίτλου χωρίς τους «Εκδικητές», την οποία υποδύεται και πάλι η Σκάρλετ Τζοχάνσον (εδώ και executive producer). Στην ουσία, η ταινία εξερευνά το παρελθόν της Νατάσα Ρομανόφ (Τζοχάνσον) και στο πώς εξελίχθηκε στη σούπερ ηρωίδα που οι φαν των Εκδικητών γνωρίζουν. Οι Ρώσοι, βεβαίως, για μια ακόμη φορά βρίσκονται στη θέση των «κακών», το κορίτσι μαζί με τη μικρότερή του αδελφή (Φλόρενς Πιου) μεγάλωσε με γονείς ρώσους πράκτορες στις ΗΠΑ (Ρέιτσελ Βάις, Ντέιβιτ Χάρμπουρ). Οταν η οικογένεια, που δεν ήταν ποτέ στ’ αλήθεια οικογένεια, διαλύθηκε, καθείς πήρε τον ξεχωριστό δρόμο του και όλοι μαζί τώρα ξανασυναντιούνται για να πάρουν την εκδίκησή τους από το «κακό» αφεντικό των Ρώσων που κινεί δολίως τα νήματα (ο Αγγλος Ρέι Γουίντσοουν στο μοχθηρότερό του). Ολα αυτά βέβαια είναι αδύνατον να τα πάρεις στα σοβαρά, οι όποιες «ψυχολογικές» προσεγγίσεις είναι νηπιακού επιπέδου, ενώ η Αγία Οικογένεια (σε όποια μορφή τη θέλετε) βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο μιας καρτουνίστικης υπερπαραγωγής, πολύ μεγάλης σε διάρκεια (2 ώρες και 15′), πολύ φλύαρης και πολύ φεμινιστικής για να βρισκόμαστε και στο κλίμα της εποχής. Η Σκάρλετ Τζοχάνσον πάντως μεγαλώνει όμορφα και η Φλόρενς Πιου (υποψήφια για Οσκαρ Β’ ρόλου στις «Μικρές κυρίες») κλέβει και πάλι την παράσταση παίζοντας με χαρακτηριστική χαλαρότητα τη super killer αδελφή της. Σαν να μη συμβαίνει και τίποτα – που δεν συμβαίνει όντως.

Για το παιδί
«Ονειρομπελάδες» («Dreambuilders», Δανία 2020) των Κιμ Χάγκεν Γένσεν, Τόνι Ζινκ. Το πρωτότυπο σενάριο είναι το βασικό χαρακτηριστικό αυτής της ονειρικής παιδικής ταινίας που αναφέρεται στις περιπέτειες της Μίνα, ενός 12χρονου κοριτσιού κλεισμένου στον «δικό του, ονειρικό κόσμο» που έρχεται σε σύγκρουση με τη φαντασμένη «Μπάρμπι», θετή αδελφή της. Η αλλαγή του χαρακτήρα της τελευταίας, την οποία η Μίνα μπορεί να πετύχει με τη βοήθεια των «δημιουργών ονείρων», φαίνεται να είναι η λύση, όμως η ιδέα θα έχει και επιπτώσεις, όχι απαραιτήτως ευχάριστες. Αυτή ακριβώς η παρέα των «δημιουργών ονείρων» είναι το δυνατό χαρτί της ταινίας, που υπερασπίζεται την ιδέα της αποδοχής του άλλου όπως είναι και όχι όπως θα ήθελες να είναι (με τις φωνές των Λυδίας Τζανουδάκη, Θανάση Κουρλαμπά, Μελίνας Κατσακούλη κ.ά.)

Επανεκδόσεις
«Κραυγές και ψίθυροι» («Cries and whispers», Σουηδία, 1972) του Ινγκμαρ Μπέργκμαν. Οι τελευταίες ημέρες μιας καρκινοπαθούς που αργοπεθαίνει στο πατρικό της, όπου επίσης βρίσκονται οι αδελφές και η πιστή υπηρέτριά τους. Ανέκαθεν ο σουηδός δημιουργός Ινγκμαρ Μπέργκμαν φανταζόταν την ανθρώπινη ψυχή σαν μια «κόκκινη, υγρή μεμβράνη», οπότε εξηγούνται οι αποχρώσεις του κόκκινου που διακρίνονται συνεχώς στην ταινία. Μπορούν να ερμηνευτούν ως «ψυχές σε απόγνωση» και καταπλακώνουν, πράγματι σαν μεμβράνη, το μάτι του θεατή, φέρνοντάς τον σε μια κατάσταση άγχους. Το παράξενο είναι ότι στην πραγματικότητα, κατά τα γυρίσματα της ταινίας, ο μόνος που είχε τρομερό άγχος ήταν ο ίδιος ο Μπέργκμαν, όχι όμως τόσο εξαιτίας των καλλιτεχνικών του ανησυχιών όσο των απόλυτα ρεαλιστικών. Τη γύριζε καταχρεωμένος, χωρίς να την έχει προπωλήσει και χωρίς να έχει πληρώσει ούτε τους τεχνικούς, αλλά ούτε τους ηθοποιούς. Βέβαια οι Χάριετ Αντερσον, Ινγκριντ Τούλιν, Κάρι Σίλγουαν, Ερλαντ Γιόζεφσον που πρωταγωνιστούν δεν είχαν τελικά κανένα παράπονο, καθώς ο Μπέργκμαν για μια ακόμη φορά δικαιώθηκε πετυχαίνοντας μια από τις διασημότερες ταινίες της καριέρας του, η οποία μάλιστα προτάθηκε για το Οσκαρ, όχι καλύτερης ξενόγλωσσης παραγωγής, αλλά καλύτερης ταινίας το 1973. Aπό τις πέντε υποψηφιότητες που απέσπασε κέρδισε τελικά το βραβείο καλύτερης φωτογραφίας (Σβεν Νίκβιστ).

«Πέρυσι στο Μαρίενμπαντ» (1961, Γαλλία) του Αλέν Ρενέ. Η μοναδική συνεργασία του Αλέν Ρενέ – φρέσκου, τότε, μετά την επιτυχία του «Χιροσίμα, αγάπη μου» – με τον βασικότερο ίσως εκπρόσωπο του νέου γαλλικού μυθιστορήματος Αλέν Ρομπ Γκριγέ. Στα θεμέλια του σεναρίου ωστόσο βρίσκεται το μυθιστόρημα φαντασίας «Η εφεύρεση του Μορέλ» του Αντόλφο Μπιόι Κασάρες, στενού συνεργάτη του Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Ως ταινία ανήκει σε εκείνες που αποκτούν φανατικούς εχθρούς και φίλους. Εκ πρώτης όψεως το στόρι είναι μάλλον απλό και αφορά τη διεκδίκηση μιας γυναίκας (Ντελφίν Σερίγκ) από έναν άνδρα (Τζόρτζιο Αλμπερτάζι), ο οποίος επιμένει ότι την περασμένη χρονιά είχε μαζί της σχέση στο Μαρίενμπαντ. Από εκεί ξεκινά μια πολυεπίπεδη αφήγηση καθόλου εύκολης ανάγνωσης. Στην ουσία πρωταγωνιστές είναι ο χρόνος, ο έρωτας και η μνήμη. Η υποδειγματική γεωμετρία των σκηνικών χώρων (φόντο ένα ξενοδοχείο), οι αναφορές σε πίνακες σουρεαλιστών όπως ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο και οι άνθρωποι που θυμίζουν αγάλματα πλάθουν ένα σύμπαν που γοητεύει και χαράσσεται στη μνήμη. Για εμένα είναι το πιο γοητευτικό ερωτικό ποίημα του κινηματογράφου.

«Η ταβέρνα της Τζαμάικα» («Jamaica Inn», Αγγλία, 1930) του Αλφρεντ Χίτσκοκ. Στην Αγγλία του 1880 μια ομάδα ανελέητων λαθρεμπόρων, άντρο των οποίων είναι ένα ερειπωμένο πανδοχείο, έρχεται αντιμέτωπη με τον άνθρωπο που τους καταδιώκει… Το ομότιτλο βιβλίο της Δάφνης Ντε Μοριέ όπως το «συνέλαβε» ένας μεγάλος μάστορας του σασπένς, ο Αλφρεντ Χίτσκοκ, φτιάχνοντας ένα γοτθικό μελόδραμα εποχής πάνω στην αλήθεια, το ψέμα και τη θεαματοποίηση του θανάτου. Η «Ταβέρνα της Τζαμάικα» δεν ανήκει στις μεγάλες δημιουργίες του και το πέρασμα του χρόνου φαίνεται πλέον πάνω της. Δεν παύει ωστόσο να είναι μια ιδιαίτερη στιγμή του, την οποία αξίζει κανείς να έχει υπόψη του.

– Προβάλλεται επίσης το ελληνικό ντοκιμαντέρ του Γιάννη Καρπούζη «Ο δρόμος για το Εαρ», πάνω στην ταραχώδη ζωή και το ανεξερεύνητο έργο του μοντερνιστή ποιητή Νίκου Καρούζου.