Τον Ιούλιο κάποτε

Ο Ουμπέρτο Εκο έλεγε ότι τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις. Δεν ξέρω αν αυτό ισχύει στην εποχή των σόσιαλ μίντια, πάντως, στη χώρα μας, τις τελευταίες δεκαετίες, λες και τα γεγονότα που παράγουν ειδήσεις στριμώχνονται τον Ιούλιο για να μας αφήσουν να πάμε διακοπές τον Αύγουστο και να δικαιώσουν τον ιταλό σημειολόγο. Μοιραίος αυτός ο μήνας του μεσοκαλόκαιρου έτσι όπως έχει καταγραφεί στη συλλογική μας συνείδηση. Και αντιφατικός. Σαν να δίνει, κάθε τόσο, ραντεβού η Ιστορία κάτω από τους μικρούς ίσκιους του. Ενας Ιούλιος ήταν που «βάφτισε», το 1965, εκείνη την κρίσιμη τομή στον κορμό του ιστορικού χρόνου με την Αποστασία, τον εξαναγκασμό του Γεωργίου Παπανδρέου σε παραίτηση, τις μεγάλες λαϊκές κινητοποιήσεις, τις μαζικές διαδηλώσεις, τη δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα, όλα αυτά που ξέρουμε ως Ιουλιανά, τη «Χαμένη άνοιξη» του Τσίρκα. Και εννέα χρόνια, πολλά μπανιερά από το Μινιόν και μία χούντα μετά, Ιούλιος ήταν πάλι όταν ήρθε η δημοκρατία σε αυτόν τον τόπο. Ενας Ιούλιος που μας «ψήλωσε» – όπως παίρνουν απότομα μπόι οι έφηβοι τα καλοκαίρια. Και νιώθαμε κι εμείς που ήμασταν στην πρώτη εφηβεία τότε, ότι γινόμασταν ένα με τους μεγάλους επειδή παρακολουθούσαμε, σε τηλεοράσεις με πολύ «χιόνι», τα πλάνα με τον Καραμανλή καθώς κατέβαινε από το αεροπλάνο και χαζεύαμε στις εφημερίδες τις φωτογραφίες του δαφνοστεφανωμένου Γιάννη Χαραλαμπόπουλου όταν γύριζε από την εξορία.

Τι Ιούλιος κι εκείνος του 1974. Μέσα σε οκτώ μόλις μέρες, από τις 15 έως τις 23 του μήνα, χώρεσε το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, χιλιάδες πρόσφυγες, νεκρούς και αγνοούμενους, τη διχοτόμηση του νησιού και την επαναφορά μιας Δημοκρατίας. Ενας εμβληματικός Ιούλιος που όρισε την αρχή της Μεταπολίτευσης, άνοιξε έναν ιστορικό κύκλο ο οποίος επίσης Ιούλιο έκλεισε, έστω και συμβολικά, το 2015. Με ένα δημοψήφισμα – παρωδία που παραλίγο να εξελιχθεί σε εθνική τραγωδία, εκείνο τον μήνα, νωπό ακόμη στη μνήμη μας, του διχασμού, του φανατισμού, του μίσους, του έξαλλου λαϊκισμού, της πολιτικής παραφροσύνης.

Την τραγωδία τη ζήσαμε, και πάλι Ιούλιο, τρία χρόνια αργότερα, στην πυρκαγιά στο Μάτι, στις σκηνές Αποκάλυψης που μας στοιχειώνουν από τότε, στα ανθρώπινα δράματα που συντελέστηκαν εκείνες τις ώρες, στους 102 νεκρούς. Κι είναι κι ο άλλος Ιούλιος, του 1987 και του μεγάλου καύσωνα με τους 1.300 νεκρούς – οι 1.115 στην Αθήνα. Και η νύχτα της 18ης Ιουλίου του 2002, τότε που ακούγαμε καθηλωμένοι την επίσημη ανακοίνωση για την εξάρθρωση της 17 Νοέμβρη και τη σύλληψη του Γιωτόπουλου. Δέκα χρόνια και τέσσερις μέρες μετά τη δολοφονία του Αξαρλιάν.

Και επειδή αυτόν τον μήνα φαίνεται ότι μπορούν να γίνουν τα πάντα, Ιούλιο – του 1996 και του 1992 – «έφυγε» το δίπολο της κινηματογραφικής μας (αλλά όχι μόνο) αθωότητας, η Βουγιουκλάκη και η Καρέζη. Ιούλιο σηκώσαμε το «τιμημένο» στο Γιούρο, Ιούλιο αποθεώσαμε τη νιότη μας στο πάρτι του Κηλαηδόνη στη Βουλιαγμένη. Γιατί, παραφράζοντας τον Ελύτη, φαίνεται ότι τον Ιούλιο, αν δεν τον βρεις, τον φτιάχνεις.