Ο τραπεζικός κίνδυνος από τον εναγκαλισμό του κράτους

Υπήρχε μια εποχή, όχι μακρινή, περίπου έως τις αρχές της δεκαετίας του ’90, που οι ελληνικές τράπεζες ήταν κυρίως κρατικές. Είχαν την υποχρέωση ένα ποσοστό των δανείων τους να δίνεται σε κρατικούς φορείς και ένα ποσοστό των διαθεσίμων τους να επενδύεται σε έντοκα γραμμάτια του ελληνικού Δημοσίου. Ακολούθησε ο εκδημοκρατισμός του τραπεζικού συστήματος. Σπουδαίοι τραπεζίτες, όπως ο Θ. Καρατζάς, ο Ι. Κωστόπουλος, ο Μ. Σάλλας, ο Ι. Λάτσης και πολλοί άλλοι δημιούργησαν ένα τραπεζικό οικοδόμημα ζηλευτό, στραμμένο σχεδόν καθ’ ολοκληρία προς τον ιδιωτικό τομέα. Από αυτή τη στάση η ελληνική οικονομία γνώρισε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Νέες επιχειρήσεις δημιουργήθηκαν. Νοικοκυριά απέκτησαν πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση. Ως αποτέλεσμα το κράτος κέρδισε περισσότερα από την ιδιωτικοποίηση και απελευθέρωση της πίστωσης σε σχέση με αυτά που κέρδιζε όταν την κρατούσε δεσμευμένη. Προφανώς σε αυτή την εξέλιξη συνετέλεσε και η προοπτική, που έγινε πράξη, ένταξης της χώρας στο ευρωσύστημα.

Αν δεν κάνω λάθος, το 2021 η χώρα παραμένει μέλος του ευρωσυστήματος. Το τελευταίο διάστημα ανακτά και μέρος της αξιοπιστίας που έχασε την προηγούμενη δεκαετία. Κι όμως, οι τράπεζές μας θυμίζουν περισσότερο την περίοδο πριν την «απελευθέρωση» από τα κρατικά δεσμά παρά πιστωτικά ιδρύματα που λειτουργούν στον 21ο αιώνα.

Στην τελευταία έκθεση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα, έχει περιληφθεί μια ειδική μελέτη για τη διασύνδεση κράτους – τραπεζών από δύο εξαιρετικούς οικονομολόγους, τους κ.κ. Ηλία Βελούδο και Κωνσταντίνο Κανελλόπουλο. Παρατηρούν ότι το πρόβλημα του κρατικού εναγκαλισμού των τραπεζών είναι μεγαλύτερο σήμερα από την περίοδο της χρεοκοπίας την προηγούμενη δεκαετία. Επισημαίνουν ότι ενώ η διασύνδεση τον Ιούνιο του 2018 ανερχόταν σε 13,8% ως ποσοστό του συνολικού ενεργητικού με στοιχεία τέλους του 2020 φτάνει το 21,4% ως ποσοστό του συνολικού ενεργητικού και 36,5% ως ποσοστό του ΑΕΠ. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στα υψηλά ποσοστά διακράτησης τίτλων του ελληνικού Δημοσίου από τις τράπεζες και στη διασύνδεση των τραπεζών με την κεντρική κυβέρνηση μέσω της ύπαρξης της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης (DTC), η οποία με στοιχεία τέλους 2020 ανέρχεται σε 53% των εποπτικών κεφαλαίων των τραπεζών.

Τρίτη αλλά όχι μικρότερης σημασίας αιτία αποτελούν οι τιτλοποιήσεις με σκοπό την ελάφρυνση των ισολογισμών των τραπεζών από τα κόκκινα δάνεια, με αποτέλεσμα να ενισχύεται συνολικά το ποσοστό της φορολογικής απαίτησης ως ποσοστό των εποπτικών κεφαλαίων των τραπεζών.

Οι τράπεζες δηλαδή, εκτός του ότι ούτως ή άλλως είναι λίγες σε αριθμό άρα το περιβάλλον δεν είναι ανταγωνιστικό, έχουν τις γνωστές αγκυλώσεις στις εγκρίσεις νέων δανείων λόγω της αυξημένης εποπτείας και των μη εξυπηρετούμενων δανείων, κουβαλούν όμως και επιπλέον «βαρίδια». Το κράτος με παλαιότερες ρυθμίσεις υποχρεώνει τις τράπεζες να εμφανίζουν κέρδη προκειμένου να «καίνε» την αναβαλλόμενη φορολογία, αυτές για να το πετύχουν στρέφονται στα εύκολα και ασφαλή κέρδη της αγοράς κρατικών ομολόγων και παράλληλα χρησιμοποιούν τις εγγυήσεις του ελληνικού Δημοσίου για να μειώσουν τα κόκκινα δάνεια.

Με αυτά και με αυτά, περάσαμε δύο ανακεφαλαιοποιήσεις που ο στόχος ήταν να μην κρατικοποιηθούν όχι μόνο στη μετοχική τους σύνθεση αλλά και σε επίπεδο διοίκησης. Τα καταφέραμε τότε και παρ’ όλα αυτά το κράτος σήμερα είναι πιο μέσα στις τράπεζες παρά ποτέ. Παρά τις εκπεφρασμένες βουλήσεις αλλά και την προέλευση των στελεχών των σημερινών τραπεζών από τον ιδιωτικό τομέα, το έδαφος που έχουν αφήσει στον κρατικό εναγκαλισμό είναι τόσο μεγάλο που αποκλείεται να μην το βρουν ως πρόβλημα μπροστά τους το επόμενο διάστημα. Πολύ απλά, ακόμα και να μη συμβαίνει μέχρι σήμερα, αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, είναι νομοτελειακό ότι στο μέλλον θα βρεθεί μια εξουσία που θα θελήσει να εκμεταλλευθεί προς όφελός της τα αδιαμφισβήτητα δικαιώματα που έχει αποκτήσει πλέον το κράτος σε αυτές…