Αποτίνω/αποτίω και αποτείνομαι

Σε συνέχεια του κειμένου μου με τίτλο «Πταίσματα και πλημμελήματα», όπου επισήμαινα (δυσδιάκριτα ενίοτε) φάλτσα, όπως «μετέρχομαι ανόμων μέσων», «επιδέχεται λύσης», κ.ά., αναγνώστης μού ζήτησε να σχολιάσω επίσης λέξεις ή εκφράσεις όπως «αποτάνθηκα» και «ζήτημα ζωής και θανάτου». Εχουμε, λοιπόν, και λέμε:

Πράγματι, ο τύπος «αποτάνθηκα», «να αποτανθείς», κ.ο.κ., είναι εσφαλμένος, αφού ο αόριστος του ρήματος αποτείνομαι είναι αποτάθηκα, και όχι αποτάνθηκα. Επομένως: «Ο πολίτης θα πρέπει να αποταθεί (και όχι να αποτανθεί) στην Υπηρεσία Χ για να πάρει το απαραίτητο πιστοποιητικό».

Οσο για το «ζήτημα ζωής και θανάτου», υποθέτω πως ο φίλος της στήλης υπαινίσσεται ότι το σωστό (νοηματικά και λογικά) είναι «ζήτημα ζωής ή θανάτου», αφού βέβαια δεν μπορεί κάτι, ούτε καν το «ζήτημα», να είναι και ζωής και θανάτου. Πιο σωστό ασφαλώς θα ήταν οι δυο λέξεις, ζωή και θάνατος, να τίθενται κατ’ αντιπαράθεση. Οπως και να το κάνουμε όμως, το «ζήτημα ζωής και θανάτου» έχει καθιερωθεί και είναι δύσκολο να «αποκαθηλωθεί». Αλλωστε, ας μην ξεχνάμε πόσο συχνά ένας γλωσσάνθρωπος, αλλά και ένας γραφιάς γενικότερα, καλείται να αποφασίσει αν «απολανθάνεται» ή όχι κάτι «χρονίως κοινολεκτούμενο». Τεράστιο θέμα αυτό, στο οποίο φιλοδοξώ κάποια στιγμή να επανέλθω.

Μιας και αναφέρθηκα πάντως στο ρήμα αποτείνω/ομαι, με αφορμή το αποτά(ν)θηκα, έχω γίνει αποδέκτης αντίστοιχου ερωτήματος και ως προς το αν το σωστό είναι αποτίω ή αποτίνω (φόρο τιμής, το ύστατο «Χαίρε», κ.λπ.). Εδώ τα πράγματα είναι κάπως πιο απλά, καθώς και οι δυο διατυπώσεις είναι σωστές, αφού και ρήμα «αποτίω» και ρήμα «αποτίνω» (αρχαιοελληνικής προέλευσης αυτό) υπάρχει.

Με αυτήν την ευκαιρία, θέλω να αποτίσω και εγώ φόρο τιμής, έστω και κάπως εκ των υστέρων, σε έναν σεμνό «εργάτη» στο πεδίο της γλώσσας, του οποίου τη γνώμη για «λεπτά» γλωσσικά ζητήματα πάντα λαμβάνω υπόψη μου. Τον φιλόλογο Παναγιώτη Εμμανουηλίδη, με μακρά θητεία στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ο οποίος, εκτός από αξιόλογα βοηθήματα για το Γυμνάσιο και το Λύκειο, είχε εκδώσει λίγο πριν πεθάνει (το 2013, σε ηλικία 70 ετών) δυο πολύτιμα βιβλία, με τίτλους «Ψάχνω την κατάλληλη λέξη» και «Βρίσκω τον τύπο που θέλω» (Μεταίχμιο 2011 και τα δύο). Τα συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Επιδόρπιο

Διαβάζοντας πρόσφατα ένα βιβλίο για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, συνάντησα ένα από τα καλύτερα δείγματα βρετανικού understatement (σχήμα οικονομίας ή σχήμα λιτότητας παρ’ ημίν, αν και ο αγγλικός όρος είναι πολύ πιο εύγλωττος). Κατά τη διάρκεια των γερμανικών βομβαρδισμών στο Λονδίνο το 1940κρατικός αξιωματούχος, μιλώντας στους συναδέλφους του για το πώς κατάφερε να φτάσει με την ψυχή στο στόμα από το γραφείο στο σπίτι του το προηγούμενο βράδυ εν μέσω καταιγισμού βομβών, «διευκρινίζει» ότι it was quite a disagreeable walk (=ένας όχι και τόσο ευχάριστος περίπατος)!