Αλλο το ένα, {LF}άλλο το άλλο

Υπάρχουν ρήματα που θα τολμούσα να τα χαρακτηρίσω κάπως ύπουλα, καθώς εύκολα μπερδεύουν ή παγιδεύουν τον απλό χρήστη της γλώσσας, οδηγώντας τον σε φάλτσα.

Πρόσφατα, λοιπόν, με ρώτησαν αν το «χαιρέτισε» γράφεται με «ι» ή με «η». Εξαρτάται, απάντησα. Αν είναι του ρήματος «χαιρετώ», με η. Αν είναι του ρήματος «χαιρετίζω», με ι. Αλλο το χαιρετώ και άλλο το χαιρετίζω. Με λίγα λόγια, «Είδα τη Μαρία στον δρόμο και τη χαιρέτησα», αλλά «Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας χαιρέτισε την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το πιστοποιητικό εμβολιασμού».

Κάτι αντίστοιχο (ίσως και με ακόμα πιο δυσδιάκριτη τη διαφορά) ισχύει και για το ανθίζω/ανθώ. Πρόκειται, ουσιαστικά, για δυο διαφορετικά ρήματα. Εχουμε έτσι και λέμε: «Οι κερασιές στην Κηφισιά άνθισαν» ή «Τα κυκλάμινα ανθίζουν το φθινόπωρο» (ρήμα: ανθίζω), αλλά «κατά την περίοδο της Αναγέννησης οι τέχνες και τα γράμματα άνθησαν/ανθούσαν» (ρήμα: ανθώ).

Οριακά έστω, το ίδιο ισχύει και για το ζεύγος εξασθενώ/εξασθενίζω, με το εξασθενώ να είναι αμετάβατο («Οι άνεμοι δείχνουν να εξασθενούν», «Η διάθεσή τους για αντίσταση εξασθένησε με το πέρασμα του χρόνου»), ενώ το εξασθενίζω μεταβατικό («Οι κακουχίες εξασθενίζουν τον οργανισμό» αλλά «Ο οργανισμός εξασθένησε από τις κακουχίες»).

Δυο ακόμα ρήματα που ταλαιπωρούνται, στον προφορικό αλλά και στον γραπτό λόγο, είναι το «αυξάνω» και το «ανεβαίνω». Ετσι, το αυξάνω χρησιμοποιείται συχνά με την έννοια του αυξάνομαι. «Τα κρούσματα αυξάνουν καθημερινά» ακούμε έτσι κατά κόρον, αντί του σωστού «αυξάνονται» (εξού και δεν λέμε, βέβαια, μειώνουν αλλά μειώνονται). Οσο για το «ανεβαίνω/ανεβάζω», κατεξοχήν ταλαιπωρείται στην περίπτωση θεατρικών έργων, και εν γένει παραστάσεων. Ενα έργο, λοιπόν, δεν «ανεβαίνει» (δεν παίρνει φόρα και ανεβαίνει, μόνο του), αλλά «ανεβάζεται» (από κάποιον άνθρωπο ή φορέα). Ετσι, ούτε ο «Προμηθέας Δεσμώτης» θα ανέβει/ανεβεί (αλλά θα ανεβαστεί) στην Επίδαυρο, ούτε η «Τόσκα» ανέβηκε πέρυσι στη Λυρική Σκηνή (αλλά ανεβάστηκε).

Επιδόρπιο

Οσο και αν φαίνεται σήμερα ακραίο ή παράδοξο, υπάρχει ταινία όπου οι διάλογοι είναι στην εσπεράντο! Ηταν, βλέπετε, η εποχή που η εσπεράντο (μια όχι a priori κακή ιδέα) έκανε ακόμη ηρωικές προσπάθειες να καθιερωθεί, ή έστω να γίνει αποδεκτή. Πρόκειται για την ταινία τρόμου «Incubus», του 1966, με εφιάλτες, βρικόλακες, δαιμονισμένους και άλλες τέτοιες σπουκιές (εκ του αγγλικού spooky αυτό).