«Για την ώρα {LF}ήμασταν ελεύθεροι»

Στο προηγούμενο βιβλίο του, το «Σκίτσο ενός καλοκαιριού» (επίσης από την «Κριτική», μτφ. Απόστολου Στραγαλινού) ο Αντρέ Κούμπιτσεκ διέσωζε εικόνες από το Πότσνταμ το καλοκαίρι του 1985. Το πνεύμα της εποχής πανταχού παρόν, αλλά όχι με τρόπο ώστε το «πολιτικό» να επισκιάζει τη μυθοπλασία. Ο 16χρονος Ρενέ και οι τρεις φίλοι του εξερευνούσαν τη σχεδόν άδεια πόλη σε μια εύστοχη «μεταγραφή» του Τομ Σόγερ. Μετά την έκδοση εκείνου του βιβλίου ο Κούμπιτσεκ, που το 1989 υπηρετούσε τη θητεία του στη Θουριγγία, έγραφε ήδη το επόμενο βιβλίο του, το οποίο μας μεταφέρει στο 1990, όταν η Ανατολική Γερμανία ετοιμάζεται να προσχωρήσει στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Στην «Αξέχαστη χρονιά της αναρχίας», που αναμένεται στις 10 Ιουνίου από τις εκδ. Κριτική, και πάλι στη βοηθητική μετάφραση του Α. Στραγαλινού, ο Αντρέας και η Ουλρίκε αφήνουν το Βερολίνο για να εγκατασταθούν στο επαρχιακό Κάτω Λάουζιτς, σε μια περιοχή εγκαταλειμμένων χωριών και παρατημένων χωραφιών. Θέλουν να ανακαινίσουν το παλιό αγρόκτημα και να ζήσουν μέσα στην απόλυτη αισιοδοξία – όπως ίσως επέβαλλαν οι πρώτοι μήνες μετά την επανένωση των Γερμανικών. Η αναρχία μοιάζει αξέχαστη, αλλά είναι σύντομη – κι αυτό μοιάζει να το ξέρει ο δύσπιστος αδερφός του Αντρέας, ο Αρντ. Το απόσπασμα που δημοσιεύουμε στο «Β» προέρχεται από την περίοδο ακριβώς πριν από τις πρώτες ελεύθερες εκλογές στην Ανατολική Γερμανία – με νικητή τελικά τον Λόταρ ντε Μεζιέρ της «Συμμαχίας για τη Γερμανία» – στις 18 Μαρτίου 1990.

«Η άνοιξη βρισκόταν προ των πυλών: καλές προϋποθέσεις για μια θετική κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Βουτήξαμε μέσα της χωρίς δισταγμό, γιατί διαισθανόμασταν πως δεν θα κρατούσε για πάντα. Βλέπαμε άλλωστε καθημερινά τους θρασείς υποβολείς απέξω και τα υποχείριά τους στο εσωτερικό της χώρας. Βλέπαμε και την ευελιξία με την οποία οι καιροσκόποι ανελίσσονταν στην κορυφή της λεγόμενης αντιπολίτευσης, κι αφού πρώτα την απαξίωναν, έπειτα την έθεταν εκτός μάχης. Αλλά, παρ’ όλα αυτά, εμείς ελπίζαμε ότι δεν ήταν ακόμα αργά για να στρέψουμε τα πράγματα σε θετική τροχιά: στην τροχιά της προόδου. Πιστεύαμε ακόμα στην ευδαιμονία όλου του κόσμου. Ή τουλάχιστον σε μια καλή ζωή για όσους περισσότερους ήταν δυνατό. Αναζητούσαμε άλλα λόγια για να το εκφράσουμε, αλλά νομίζω εννοούσαμε -στο περίπου- αυτό ακριβώς.

Ομως ο κόσμος, αντί να φροντίζει για το παρόν, αποχαυνωνόταν με τις έκτακτες εκπομπές της κρατικής τηλεόρασης, που είχε σηκώσει δική της παντιέρα. Για ώρες ολόκληρες προβάλλονταν ρεπορτάζ με πλάνα από τα μπανγκαλόου των μελών του πολιτμπιρό στο Βάντλιτς: ράφια με αποθηκευμένες κομπόστες, εσωτερικές παιδικές πισίνες που με αγανάκτηση παρουσιάζονταν ως κολυμβητήρια, επιχρυσωμένες μπαταρίες μπάνιου που θεωρήθηκαν αποκορύφωμα της παρακμής και όχι έκφραση μίζερης κακογουστιάς. […]

Η ημερομηνία των εκλογών πλησίαζε ταχύτατα και οι προβλέψεις σχετικά με την ευδαιμονία όλου του κόσμου γίνονταν όλο και πιο ζοφερές. Ο πεζόδρομος της πόλης μας είχε καταντήσει μια χαοτική μαύρη αγορά. Η αστυνομία έκανε τα στραβά μάτια και ουσιαστικά βιώναμε μια αναρχική μεσοβασιλεία. Ούτε η κυβέρνηση ούτε κάποιο εκτελεστικό της όργανο διέθεταν πια οποιαδήποτε μορφή εξουσίας. Για την ώρα ήμασταν ελεύθεροι, και γι’ αυτό εξάλλου μπορούσαν οι δυτικοί πλανόδιοι πωλητές να στήνουν στις αρχές του Μαρτίου τα πτυσσόμενα τραπεζάκια τους στη σειρά μπροστά από τα καταστήματα του πεζοδρόμου μας. Ηταν εφοδιασμένοι με τη μέγιστη δυνατή σαβούρα από τις αποθήκες φθηνών προϊόντων της Ομοσπονδιακής Γερμανίας: άχρηστα αντικείμενα, χρωματιστά μπιχλιμπίδια, σκουπίδια από πλαστικό και λαμαρίνα που αναβόσβηναν και λαμπύριζαν. Αυτό το αλλόκοτο παζάρι εκτεινόταν στην ευθεία της πρωσικής οδού που οδηγούσε από την Πύλη του Βρανδεμβούργου ως την πόρτα της εκκλησίας του Αγίου Πέτρου και Παύλου, λες κι ήταν κάποια άκρως μεταδοτική ασθένεια. Μόνο τα πορνοπεριοδικά με εξώφυλλα που προκαλούσαν ξεδιάντροπα τους απροετοίμαστους περαστικούς στο ένα μέτρο είχαν ίσως κάποιον πρακτικό σκοπό.

Δυο βήματα από τους υπαίθριους πάγκους, επίσης πάνω σε πτυσσόμενα τραπέζια, στοιβάζονταν τα φυλλάδια των νέων πολιτικών ακτιβιστών. Ζητούσαν άμεση δημοκρατία ή απαιτούσαν την προστασία των μνημείων ή ειρηνισμό. Απέρριπταν τα πειράματα και την ενωμένη πατρίδα, ενώ μεταξύ τους τάσσονταν υπέρ της δωρεάν μπίρας αντί του σοσιαλισμού. Η τελευταία φάση του εκλογικού αγώνα είχε αρχίσει. Ο Αρντ, εγώ και μερικοί φίλοι επίσης στήσαμε έναν μικρό πάγκο στο δυτικό τέρμα του πεζοδρόμου, σε οπτική επαφή μ’ ένα καφέ στο οποίο αποσυρόμασταν εναλλάξ ανά ώρα. Στην επιφάνεια του τραπεζιού είχαμε στρώσει ένα μαυροκόκκινο πανί και πάνω του τοποθετήσαμε έντυπα έτοιμα προς διάθεση σε στραβές στοίβες, στηριγμένες με βαριές πέτρες. Τα φυλλάδιά μας έδειχναν ακόμα πιο άσχημα από εκείνα του ανταγωνισμού».