Ο Τζορτζ Ουάσιγκτον ως Δίας και άλλοι φιλέλληνες

Ποιος αμερικανός πρόεδρος απεικονίστηκε σαν τον χρυσελεφάντινο Δία – ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου – που φιλοτέχνησε ο Φειδίας; Για ποιο λόγο δύο καθηγητές έσπευσαν στο λιμάνι της Βοστώνης το 1818 όταν προσέδεσε το πρώτο ελληνικό πλοίο που είχε διασχίσει τον Ατλαντικό; Και ποια σχέση είχε με τη Νέα Υόρκη ο αντιστράτηγος των ελληνικών επαναστατικών δυνάμεων Καπετάν Ζέρβης;

Οι απαντήσεις αποκαλύπτονται μέσα από 94 σπάνια αντικείμενα, σε μια εξαιρετική αφήγηση: το υλικό της έκθεσης «Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί φιλέλληνες και ο ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων (1776-1866)», η οποία άνοιξε χθες τις πύλες της στην πτέρυγα Μακρυγιάννη της Γενναδείου Βιβλιοθήκης σε επιμέλεια της διευθύντριάς της Μαρίας Γεωργοπούλου.

Το θέμα μπορεί εκ πρώτης όψεως να φαίνεται ότι αφορά εξειδικευμένο κοινό. Από την πρώτη κιόλας προθήκη όμως – εκείνη που μας υπενθυμίζει ότι ο Διονύσιος Σολωμός στον «Υμνον εις την Ελευθερίαν» κάνει αναφορά στις Ηνωμένες Πολιτείες γράφοντας «Γκαρδιακά χαροποιήθη / και του Βάσινγκτον η γη / και τα σίδερα ενθυμήθη / που την έδεναν και αυτή» – γίνεται σαφές ότι η διαδρομή στις εξαιρετικά σπάνιες εκδόσεις, στα φυλλάδια, στα απομνημονεύματα, στις εφημερίδες, στα χαρακτικά, στους χάρτες, στα ποιήματα και στα βιβλία – τα οποία προέρχονται από τη συλλογή της Γενναδείου και από πολλές ακόμη δημόσιες και ιδιωτικές – θα επιτρέψει στον επισκέπτη να γνωρίσει την πτυχή της απήχησης που είχε η Επανάσταση στις ΗΠΑ.

Από τον πρώτο πρόεδρο των ΗΠΑ, τον Τζορτζ Ουάσιγκτον, που με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του απεικονίστηκε από τον γλύπτη Οράσιο Γκρινάου στον εικονογραφικό τύπο του ημίγυμνου ένθρονου Δία της Ολυμπίας, έως το Καπιτώλιο. Αλλά και πολλά κτίρια της Δεύτερης Τράπεζας των ΗΠΑ (ο πρόεδρός της Νίκολας Μπιντλ, του οποίου βλέπουμε μια υπογεγραμμένη επιταγή, ήταν από τους πρώτους Αμερικανούς που επισκέφθηκαν την Ελλάδα το 1806) που διαμορφώθηκαν στον αρχιτεκτονικό ρυθμό της Ελληνικής Αναβίωσης μαρτυρούν το ενδιαφέρον των Αμερικανών για την ελληνική αρχαιότητα, τις τέχνες, τα γράμματα και την ανακάλυψη της Ελλάδας, στην εισαγωγή της έκθεσης.

Στη συνέχεια γνωρίζουμε τους Τζον Πίκερινγκ και Εντουαρντ Εβερετ. Είναι οι δύο καθηγητές που έσπευσαν στο λιμάνι όταν έφτασε το πρώτο ελληνικό πλοίο διότι ήθελαν να ακούσουν πώς προφέρονται τα ελληνικά. Και ο μεν πρώτος – γλωσσολόγος που έκανε μαθήματα με τον επιστάτη του φορτίου του πλοίου Νικόλαο Τσικλητήρα – συνέγραψε μελέτη για την προφορά των νέων ελληνικών, απορρίπτοντας τη θεωρία του Ερασμου. Ο δεύτερος, κλασικός φιλόλογος που ταξίδεψε στην Ελλάδα το 1819 και γνωρίστηκε στο Παρίσι με τον Αδαμάντιο Κοραή, έδινε διαλέξεις για τις ελληνικές αρχαιότητες μπροστά σε ένα πανόραμα της Αθήνας διαστάσεων 60×7 μ.

ΚΟΡΑΗΣ – ΤΖΕΦΕΡΣΟΝ. Διαβάζουμε την αλληλογραφία ανάμεσα στον Αδαμάντιο Κοραή και τον Τόμας Τζέφερσον (όταν είχε διατελέσει πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Παρίσι) σχετικά με την πολιτική οργάνωση της απελευθερωμένης Ελλάδας. Βλέπουμε μια μπούκλα από τα μαλλιά του λόρδου Βύρωνα, το δάφνινο στεφάνι από το φέρετρό του στο Λονδίνο, το σπανιότατο φύλλο της εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά» που εκδιδόταν στο Μεσολόγγι, όπου αναγγέλλεται ο θάνατός του, αλλά και σελίδες αμερικανικών εφημερίδων με ειδήσεις, όπως ο απαγχονισμός του πατριάρχη Γρηγορίου Ε’ ή η πτώση του Μεσολογγίου.

Γνωρίζουμε μέσα από τα γραμμένα στα ελληνικά και αγγλικά ημερολόγιά του τον πρώτο αμερικανό εθελοντή που συμμετείχε στην Επανάσταση, τον γιο του νεοϋορκέζου διπλωμάτη Τζορτζ Τζάρβις, που έμαθε ελληνικά από τους κλέφτες, φορούσε φουστανέλα και έγινε γνωστός ως Καπετάν Ζέρβης. Και τον σημαντικότερο αμερικανό φιλέλληνα, τον Σάμιουελ Χάαου, που υπηρέτησε ως επικεφαλής χειρουργός του Ελληνικού Στρατού και συνέδραμε στην εξέγερση των Κρητικών.

Παίρνουμε μια γεύση από τον λεγόμενο «ελληνικό πυρετό» που είχε χτυπήσει τις ΗΠΑ μέσα από τη μακέτα των σκηνικών της παράστασης «Η ελληνίδα αιχμάλωτη» που ανέβηκε για ένα μόνο βράδυ στη Νέα Υόρκη (λόγω του σάλου που προκλήθηκε με την εμφάνιση ενός ζωντανού ελέφαντα στο φινάλε) και πραγματευόταν την ιστορία της αιχμάλωτης Ελληνίδας Ζήλια από τον Αλή Πασά (που ζούσε στην Αθήνα!) και την απελευθέρωσή της από το πλήρωμα μιας αμερικανικής φρεγάτας. Και διαπιστώνουμε μέσα από ντοκουμέντα πώς ιδιώτες Αμερικανοί εργάστηκαν για την αποστολή χρημάτων, οπλισμού και φαρμάκων στην Ελλάδα, πώς οι ιεραπόστολοι έπαιξαν εκπαιδευτικό ρόλο, όπως αποδεικνύουν τα σπάνια σχολικά εγχειρίδια που μετέφρασαν και δημοσίευσαν στη Μάλτα, στη Χίο και στη Σύρο, πώς υποστηρίχθηκαν τα ορφανά του πολέμου.

Μας αποχαιρετά, δε, μια μικρογραφία από παριανή πορσελάνη της «Ελληνίδας σκλάβας» του γλύπτη Χίραμ Πάουερς, που αποτέλεσε και το πρώτο γυμνό άγαλμα το οποίο εκτέθηκε δημόσια στις ΗΠΑ το 1847 και πρωταγωνίστησε στο αμερικανικό περίπτερο, στο πλαίσιο της μεγάλης έκθεσης του Λονδίνου το 1851.

INFO{CR}«Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί φιλέλληνες και ο ένδοξος Αγώνας {LF}των Ελλήνων (1776-1866)», Γεννάδειος Βιβλιοθήκη (Σουηδίας 54), έως τις 12/12. Είσοδος ελεύθερη