Οι δαίμονες {LF}και ο εμποράκος

Μετά την κινηματογραφική παρέκβαση της προηγούμενης εβδομάδας (είπαμε: η στήλη είναι «εν ευρεία εννοία» γλωσσική), επιστροφή στην απόδοση στα ελληνικά σημαντικών λογοτεχνικών έργων.

Ενα από τα κορυφαία έργα του Ντοστογιέφσκι είναι οι «Δαιμονισμένοι» (ρωσικά: «Bes(s)y»). Ετσι τουλάχιστον το μάθαμε, έτσι το διαβάσαμε, έτσι κυκλοφορεί στα ελληνικά. Πρόκειται, όμως, για «Δαιμονισμένους» ή για «Δαίμονες»; Αλλωστε, και σε άλλες βασικές γλώσσες επικρατεί σχετική αβεβαιότητα ως προς τον τίτλο του βιβλίου. Ενδεικτικά, στα αγγλικά υπάρχει ως «Devils» και ως «Demons», αλλά και ως «The possessed» (το αντίστοιχο, δηλαδή των δικών μας «Δαιμονισμένων»). Αλλά και στα γαλλικά το συναντάμε ως «Les Démons» αλλά και ως«Les Possédés». Πάντως, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι άλλο είναι οι δαιμονισμένοι και άλλο οι δαίμονες.

Και από τη Ρωσία στη Γαλλία, και στο κορυφαίο μυθιστόρημα του Αντρέ Μαλρώ (εδώ το -ω έχει τουλάχιστον κάποιο νόημα) «La condition humaine» (1933), το οποίο έγινε παρ’ ημίν «Η ανθρώπινη μοίρα», καθώς το «Η ανθρώπινη κατάσταση» ή το «Η ανθρώπινη συνθήκη» κρίθηκε, γλωσσικά αλλά ίσως και εμπορικά, απρόσφορο. Ισως δεν στερείται πάντως σημασίας ότι το έργο του Μαλρώ έχει εκδοθεί στα αγγλικά και με τον τίτλο «Man’s state».

Θα άξιζε τέλος να αναφερθώ στην ελληνική μετάφραση κάποιων από τα πιο εμβληματικά θεατρικά έργα του 20ού αιώνα. Ετσι, ο θρυλικός «Θάνατος του εμποράκου» του Αρθουρ Μίλερ είναι βέβαια «Death of a salesman». Δηλαδή, ακριβολογώντας, ο θάνατος του περιοδεύοντος αντιπροσώπου/πωλητή, του παραγγελιοδόχου όπως λέγαμε κάποτε. Ομως, εκεί κάπου στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ήταν προφανώς «άχαρο» να ανεβαστεί έργο με τίτλο «Ο θάνατος του παραγγελιοδόχου» ή κάτι τέτοιο, εξού και επιστρατεύτηκε το εύγλωττο «του εμποράκου», το οποίο έκτοτε «έγραψε» και κανένας δεν τόλμησε έως τώρα να το πειράξει.

Οσο για το επίσης εμβληματικό έργο του Μπέκετ «Oh les beaux jours» (είχα την τύχη να δω, εκεί γύρω στο 1970, μια θρυλική παράσταση με τη πρόωρα χαμένη Χριστίνα Τσίγκου στον ρόλο της Γουίνι), έγινε εδώ γνωστό με τον τίτλο «[Οι] Ευτυχισμένες ημέρες», παρά το ότι «Οh les beaux jours» σημαίνει στα γαλλικά κάτι σαν «Τι ωραία που ήταν τότε!», «Τι όμορφα που περνούσαμε!». Για να είμαι πάντως δίκαιος, και στις αγγλοσαξονικές χώρες το έργο παίζεται με τον τίτλο «Happy days», τον οποίο μάλιστα είχε επιλέξει ο ίδιος ο Μπέκετ.

Επιδόρπιο

Ο όρος guerrilla/guerilla για τον κάθε είδους ανταρτοπόλεμο ή ανορθόδοξο πόλεμο χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά κατά τη διάρκεια των πολέμων που διεξήγαγε ο Βοναπάρτης στην Ιβηρική χερσόνησο, για την αντίσταση των ισπανών ατάκτων στα γαλλικά στρατεύματα (κατά λέξη, guerrilla=ο «μικρός», ο παράπλευρος, πόλεμος).