Πώς γράφετε μουσική για φιλμ;

ANFS (Γιώργος Ανυφαντής)

«Η πόλη και η πόλη»

«Η αναζήτηση μιας λύτρωσης»

Τα συναισθήματα που προκαλεί η εικόνα, το σενάριο, οι διάλογοι και η όποια καθοδήγηση υπάρξει από τους δημιουργούς, είναι οι βασικοί παράγοντες για την ηχητική κατεύθυνση της ταινίας. Με αυτό τον τρόπο ο «ANFS» συνθέτει τη μουσική για ένα φιλμ.  Με τον ίδιο τρόπο που δούλεψε για την ταινία «Η πόλη και η πόλη» («The City and the City»), που πρόκειται να βγει στους κινηματογράφους – όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες. Σενάριο – σκηνοθεσία των Χρήστου Πασσαλή – Σύλλα Τζουμέρκα με τους Αγγελική Παπούλια, Αργύρη Ξάφη, Βασίλη Καραμπούλα, Μαρίσα Τριανταφυλλίδου, Λαέρτη Μαλκότση κ.ά. «Σαν μοτίβο αυτό που με ιντριγκάρει είναι να υπάρχει ένα βασικό μουσικό θέμα το οποίο επαναλαμβάνεται, αλλά κάθε φορά εμφανίζεται τροποποιημένο ή αλλαγμένο ανάλογα με τη διάθεση της κάθε σκηνής, δίνοντας έτσι την αίσθηση ενός μικρού de ja vu. Τα στοιχεία που θέλω να αναδείξω στην ταινία είναι η συνολική ατμόσφαιρά της αλλά και η ένταση των συναισθημάτων, ως αποτέλεσμα των δυστοπικών καταστάσεων αλλά και το απόκοσμο του ανθρώπινου χαρακτήρα που αποτυπώνεται σε δύσκολες εποχές και συνθήκες όπως παραδείγματος χάρη ένας παγκόσμιος πόλεμος ή μια γενοκτονία. Επίσης σε τεχνικό επίπεδο σίγουρα η εικόνα και η φωτογραφία της ταινίας είναι στοιχεία τα οποία αναπόφευκτα αλληλεπιδρούν με τη μουσική και τον ήχο».

Ο κατά κόσμον Γιώργος Ανυφαντής εξηγεί ότι σε δύσκολες εποχές και καταστάσεις, τα συναισθήματα που αναπτύσονται είναι κατά κύριο λόγο βάναυσα για την ανθρώπινη φύση, όπως αυτά της απελπισίας, της κλειστοφοβίας αλλά και της επιβίωσης και της διαρκούς αναζήτησης μιας κάποιας λύτρωσης. «Καλώς ή κακώς ο ήχος έχει τη δυναμική να πλαισιώνει τέτοια συναισθήματα και ίσως να τα ενισχύει, αναλόγως πώς αποδίδονται και από την εικόνα, παρ’ όλα αυτά, στόχος του μουσικού θέματος είναι να μπορεί να λειτουργήσει και αυτόνομα από την ταινία, όπως θα γινόταν και σε ένα μουσικό άλμπουμ».

Κορίνα Μπουκουβάλα

Ταινία Γιώργου Ζώη

«Ενα βαλς για περιπλανώμενα φαντάσματα»

Η ταινία είναι μια ιστορία αγάπης, ένα ρομαντικό δράμα που διαδραματίζεται σε έναν κόσμο θνητών και φαντασμάτων όπου ο σκηνοθέτης Γιώργος Ζώης δεν έχει ακόμη καταλήξει στον τελικό τίτλο. Σε έναν κόσμο όπου ο έρωτας και ο θάνατος είναι τα στοιχεία που τροφοδοτούν τους πρωταγωνιστές και η απώλεια, το συναίσθημα που τους καθορίζει. Εχοντας ως γνώμονα τα παραπάνω, ο σκηνοθέτης προσπαθεί να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες έτσι ώστε ο θεατής να πλησιάσει τον ψυχισμό και την ιδιότητα των πρωταγωνιστών. Η μουσική προσέγγιση της ταινίας αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της διαδικασίας. Για το σημαντικό αυτό κομμάτι του φιλμ εμπιστεύτηκε την 23χρονη συνθέτη Κορίνα Μπουκουβάλα, για την οποία είναι η πρώτη της εργασία πάνω σε μια ταινία.  Οπως λέει: «Ηπειρώτικα πολυφωνικά παραδοσιακά έργα, μοιρολόγια, βαλς, έως και Τζένη Βάνου είναι κάποια από τα μουσικά ακούσματα τα οποία θα συνοδεύσουν τα πλάσματα του σκηνοθέτη σε αυτόν τον κόσμο. Ακούσματα τα οποία αν και διαφέρουν μεταξύ τους, καταφέρνουν και διαμορφώνουν μια ισορροπημένη ατμόσφαιρα μυστηρίου».

Διαβάζοντας το σενάριο τονίζει ότι  έγινε ξεκάθαρο πως έπρεπε να συνθέσει ένα βαλς για αυτά τα περιπλανώμενα φαντάσματα. Βασισμένη στο «Ασε με να φύγω» της αγαπημένης Τζένης Βάνου, ξεκίνησε να χτίζει ένα εσωστρεφές βαλς στο ακουστικό μου πιάνο. «Κράτησα την κλασική μορφή των ¾, θέλοντας να προσδώσω την κίνηση που είχα φανταστεί και έτσι να παρασύρω τα φαντάσματα σε έναν μοναδικό χορό. Με τη χρήση synthesizer δημιούργησα ήχους και συνέθεσα επιπρόσθετες μελωδίες, για να συμπληρώσω το αινιγματικό ύφος της ταινίας.

Δίνοντας προτεραιότητα στη φιλμική αφήγηση, θέλησα να διαμορφώσω μια στοιχειωτική αισθητική, ταυτόχρονα και για τους πρωταγωνιστές και τους θεατές, όπου το βαλς θα εξισορροπήσει το συναίσθημα της απώλειας και θα φωτίσει τον ψυχικό τους κόσμο». Σκοπός της ήταν να μπορέσει να ξυπνήσει τα φαντάσματα από τον πόνο και την αδράνεια που έχουν βυθιστεί και να τους κάνει να συνδεθούν μέσω του ρυθμού, της αίσθησης της αφής, και της ανάμνησης της μελωδίας. Ετσι, ίσως να «νιώσουν» ξανά.

«Σημαντική επιρροή ως προς τη σύλληψη και την καταγραφή των μουσικών μου ιδεών έχει αποτελέσει ο Ryuichi Sakamoto, ιάπωνας μουσικοσυνθέτης, ο οποίος ξεφεύγει από τα συνηθισμένα πρότυπα και πλάθει αξέχαστες ηχητικές αποδράσεις».

Μάριος Στρόφαλης

Πίσω από τις θυμωνιές

«Ο ήχος των κλειστών κοινωνιών»

Η κοινωνική σιωπή και η συνενοχή περνούν μέσα από τις εικόνες της ταινίας που ετοιμάζει για τη μεγάλη οθόνη η Ασημίνα Προέδρου. Στο φιλμ που θα παίζει στις κινηματογραφικές αίθουσες τους προσεχείς μήνες – υπό την αίρεση πάντα των επιδημιολογικών στοιχείων – τη μουσική υπογράφει ο Μάριος Στρόφαλης. Η ιστορία διαδραματίζεται όπως λέει ο συνθέτης στη Βόρεια Ελλάδα, στο Κιλκίς, απ’ όπου περνούν μεταναστευτικά ρεύματα. «Εχει γίνει ένα έγκλημα και η τοπική κοινωνία το κρύβει. Βλέπουμε τις ιστορίες από τη ζωή τους και την καθημερινότητα της περιοχής και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της. Ετσι θα ακούσουμε τραγούδια από διαφορετικά είδη: από παραδοσιακά, λαϊκά που ακούγονται σε πίστες της περιοχής, αλλά όσα ακούγονται σε πανηγύρια. Η πρωτότυπη μουσική κινήθηκε πάνω σε αυτό το μοτίβο. Προσπαθώ να φωτίσω μέσα από τη μουσική αυτό που υπάρχει στις κλειστές κοινωνίες». Ο Μάριος Στρόφαλης υποστηρίζει ότι υπάρχουν κανόνες για τη σύνθεση της κινηματογραφικής μουσικής που κωδικοποιούν κάποια δεδομένα. «Πρέπει ο συνθέτης να υπηρετεί την κεντρική ιδέα της ιστορίας, τους χαρακτήρες, τις εντάσεις και τις συγκρούσεις που υπάρχουν ανάμεσά τους. Αυτό για μένα έχει μεγαλύτερη σημασία γιατί είναι το στοιχείο εκείνο που δίνει το πιο εύστοχο συναίσθημα».

Κατερίνα Πολέμη

Ντοκιμαντέρ για τη Μικρά Ασία

«Η άρνηση της παραίτησης»

Με τους ήχους της Ανατολής καταπιάνεται αυτή την εποχή η Κατερίνα Πολέμη. Αφορμή η μουσική επένδυση που ετοιμάζει για ένα ιστορικό ντοκιμαντέρ για το ΙΔΙΣΜΕ – Ιδρυμα Ιστορικών Μελετών – και αφορά στα Βουρλά της Μικράς Ασίας, τόπο καταγωγής του Γιώργου Σεφέρη. Οπως λέει η συνθέτρια: «Πρόκειται για  ένα χωριό που αντιστάθηκε – αν και όχι το μόνο -, σκοτώθηκαν 40.000 άτομα, αλλά δεν έφυγαν, δεν μετανάστευσαν. Εχει έναν ηρωισμό η πράξη τους». Αυτό το στοιχείο πρωταγωνιστεί στη σύνθεση της Κατερίνας Πολέμη. «Εκτός από την τραγικότητα στη μουσική θα διαπερνά η δυναμική αντίστασή τους, η άρνησή τους να παραιτηθούν. Πάνω σε αυτόν τον δρόμο δουλεύω για να αναδείξω αυτή την πτυχή. Είναι η πρώτη φορά που καταπιάνομαι με τη μουσική αυτή της περιοχής οπότε θα χρησιμοποιήσω και όργανα που να συνδέονται με αυτή, όχι μέσα σ’ ένα αυστηρό πλαίσιο, φιλτραρισμένο μέσα από μένα. Θα υπάρχει βεβαίως το πιάνο, θα παίξω με τις φωνές αλλά θα υπάρχει ούτι, σαντούρι αλλά και παραδοσιακά κρουστά». Η Κατερίνα Πολέμη αισθάνεται ευγνώμων και για έναν ακόμη λόγο. «Ο Σταύρος Ξαρχάκος με αφορμή τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 κάνει ένα πρότζεκτ που αφορά στο δημοτικό τραγούδι. Με κάλεσε μαζί με άλλους έξι συνθέτες να διασκευάσω τρία  παραδοσιακά τραγούδια. Αυτή τη στιγμή έχω καταλήξει σε δύο. Διάλεξα να εργαστώ πάνω στο κερκυραϊκό “Καλή ώρα να ‘χουν οι ελιές” και το “Μενεξέδες και ζουμπούλια”».