«Δύσκολα κρίνω ανθρώπους, προτιμώ να κρίνω θεσμούς»

Οταν, πέρυσι, επιβλήθηκε το πρώτο lockdown, ο Βασίλης Μπισμπίκης ετοιμαζόταν για την πρεμιέρα της παράστασης «Τα κόκκινα φανάρια». Μία δική του, queer εκδοχή του θεατρικού έργου του Αλέκου Γαλανού, που πέρασε στη μυθολογία του ελληνικού κινηματογράφου και στις υποψηφιότητες για Οσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης παραγωγής με την ταινία του Βασίλη Γεωργιάδη. Σήμερα, μετά από δεκατρείς μήνες – τους πιο δυστοπικούς, από κάθε άποψη, στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου – ο «Μάνος Βόσκαρης», που το μεγάλο τηλεοπτικό κοινό αγάπησε να μισεί στις «Αγριες Μέλισσες», ξεκινάει και πάλι τις πρόβες για τα «Κόκκινα φανάρια» με προοπτική να ανεβούν τον Οκτώβριο. Και αρχίζει γυρίσματα για το νέο, μετά το «Νησί», σίριαλ του Θοδωρή Παπαδουλάκη «Κομάντα και δράκοι», μια δραματική ιστορία μυστηρίου που θα προβληθεί την επόμενη σεζόν από το Mega. Εν τω μεταξύ, συνδέοντας κατά κάποιον τρόπο την προ κορωνοϊού θεατρική κατάθεσή του με τις καινούργιες συνθήκες, μόλις τέλειωσε την κινηματογράφηση της παράστασης «Ανθρωποι και ποντίκια» που επί δύο χρόνια παιζόταν με πρωτοφανή επιτυχία στο Cartel και διακόπηκε λόγω της πανδημίας.

Η σκληρά ρεαλιστική μεταφορά της νουβέλας του Τζον Στάινμπεκ στην εποχή μας και στις λούμπεν μειονότητες της Αθήνας, όχι μόνο χάρισε στον Βασίλη Μπισμπίκη και στην ομάδα του Cartel τα βραβεία κοινού καλύτερης σκηνοθεσίας και καλύτερης παράστασης, αλλά προκάλεσε και ένα «θεατρικό γεγονός» με λίστες αναμονής για μία θέση. «Αυτό που κάναμε τώρα» μου λέει «δεν είναι σαν τα γυρίσματα που γίνονται με ένα τρικάμερο για streaming. Εμείς είχαμε γυρίσματα ενάμιση μήνα, κάναμε μια κανονική ταινία που άνετα θα μπορούσε να βγει στους κινηματογράφους αν είχαμε τα δικαιώματα για την κινηματογραφική προβολή του έργου. Θα βγει λοιπόν σε streaming, ελπίζουμε γύρω στα μέσα Μαΐου, όταν θα έχουμε τελειώσει από μοντάζ, μιξάζ και όλα τα απαιτούμενα μιας ταινίας. Είναι κάτι που δεν έχει ξαναγίνει στην Ελλάδα».

Με αφορμή την ανταπόκριση που είχε η παράσταση, μιλάμε για την αναγωγή των ηρώων του Στάινμπεκ στο σήμερα, στους σύγχρονους όρους, συνθήκες και σχέσεις. «Μα δεν έχουν αλλάξει και πολλά από τότε που έχει γραφτεί το έργο, πριν από εκατό, σχεδόν, χρόνια. Κάποιοι άνθρωποι είναι πάντα στο περιθώριο και η εξουσία, απλώς, αλλάζει χέρια. Το ενδιαφέρον στο “Ποντίκια” είναι ότι ακόμη και μέσα σε αυτή τη λούμπεν κατάσταση που ζουν οι ήρωες, σε αυτόν τον εξαθλιωμένο μικρόκοσμο των εργατών, όποιος αποκτήσει έστω και μια ψευδαίσθηση εξουσίας, καταπιέζει τον άλλον. Και όλους μαζί τούς καταπιέζει το μεγάλο αφεντικό». Θεωρεί λοιπόν την κατάχρηση εξουσίας εγγενές χαρακτηριστικό του ανθρώπου, βασικό συστατικό του ψυχισμού του; «Το να εξουσιάζεις κάποιον νομίζω ότι είναι μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη. Το βλέπουμε και στη ζωή μας, στις σχέσεις με τους φίλους μας, με τους συνεργάτες μας, με τους έρωτές μας. Κι εγώ έχω πιάσει τον εαυτό μου να συμπεριφέρεται με εξουσιαστικό τρόπο. Μπορεί να μην έχω τη δύναμη ενός υπουργού ή ενός μεγαλοεπιχειρηματία, αλλά ομολογώ ότι, κάποιες φορές, ξεφεύγω στο να ασκώ τη μικρής κλίμακας εξουσία που μου δίνει το γεγονός ότι είμαι, ας πούμε, ένας επιτυχημένος ηθοποιός. Θέλει ιδιαίτερη πνευματική ωριμότητα ώστε να υπερβείς αυτή τη συνθήκη».

«Να μη χαθεί το MeToo στα λαϊκά δικαστήρια»

Αναφερόμαστε στις διαφορές μεταξύ της άσκησης εξουσίας και της, απαραίτητης στο θέατρο, όπως και στις περισσότερες δουλειές άλλωστε, ιεραρχίας και πειθαρχίας. Σε όρια που ξεπερνιούνται. «Σε όλους τους χώρους, από το σουβλατζίδικο μέχρι το θέατρο, υπάρχουν άνθρωποι που, λόγω ναρκισσισμού και εξουσιομανίας, θέλουν να επιβάλλονται στον άλλον. Το κάνει ένας ιδιοκτήτης μαγαζιού στην υπάλληλο, ένας σκηνοθέτης στους ηθοποιούς, ακόμη και ένας διάσημος ηθοποιός στον λιγότερο γνωστό συνάδελφό του. Το ζούμε αυτό, ας πούμε ότι είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση. Υπάρχουν όμως όρια. Η εξουσία δεν πρέπει να είναι προσβλητική, επιθετική, εκδικητική. Πολύ περισσότερο, να ασκείται με ψυχολογική, σωματική, σεξουαλική βία. Χρειάζεται να έχει κάποιος μια πνευματικότητα, μια εσωτερική ισορροπία ώστε να ελέγξει τη δύναμη που διαθέτει». Μοιραία, η κουβέντα πηγαίνει στις καταγγελίες που συγκρότησαν το MeΤoo στον καλλιτεχνικό χώρο. «Πολύ καλώς έγιναν. Και μακάρι όλο αυτό να φέρει ουσιαστικές αλλαγές και να μην εξαντληθεί, να μη χαθεί η ευκαιρία του MeΤoo στο “κίτρινο” κουτσομπολιό και στα λαϊκά δικαστήρια. Και θεωρώ ότι θα έπρεπε να είχε υπάρξει από πιο νωρίς κρατική μέριμνα».

Γεγονός είναι πάντως ότι αυτή η ιστορία προκάλεσε ρήγματα στον καλλιτεχνικό χώρο, τροφοδότησε έναν καταγγελτικό και, μερικές φορές, εχθροπαθή λόγο, στοχοποιήθηκαν άγρια οι πιο ψύχραιμες φωνές, η ανάγκη για κάθαρση, σε ορισμένες περιπτώσεις, εκφράστηκε με ακραίο τρόπο. Ολα αυτά που, μέσα στους αντανακλαστικούς καθρέφτες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μεγεθύνονται ακόμη περισσότερο. Ο Βασίλης Μπισμπίκης, που γενικώς δεν μασάει τα λόγια του, δεν ήταν ανάμεσα σε αυτούς που «πήραν μικρόφωνο». «Εντάξει, σε κάποιες συνεντεύξεις είπα όσα ήθελα να πω αλλά δεν βγήκα μπροστά στα σόσιαλ μίντια. Μου είναι πάρα πολύ δύσκολο να κρίνω τους ανθρώπους. Μου είναι πολύ εύκολο να κρίνω θεσμούς. Εκεί θα με βρουν σθεναρά απέναντί τους. Για τη βία της αστυνομίας, ας πούμε, έγραψα και ξανάγραψα. Αλλά για ανθρώπους μού είναι δύσκολο. Εχω μάθει, με έναν τρόπο και από τη δραματουργία, να ψάχνω τις αιτίες των χαρακτήρων, τα από κάτω κείμενα που λέμε στο θέατρο». Αναφερόμενος, για παράδειγμα, στην υπόθεση του Δημήτρη Λιγνάδη, μου λέει πως, αφού είναι πια στη φυλακή, τον ενοχλεί το ότι κάποιοι του συναφιού εξακολουθούν να τον χτυπούν. «Εχει φτάσει εκεί που έχει φτάσει. Δεν είναι ωραίο να πατάς αυτόν που έχει ήδη πέσει κάτω».

Και ως αποτέλεσμα του MeToo τι; Πιστεύει ότι θα αλλάξει κάτι ουσιαστικό στις συμπεριφορές, τις σχέσεις και τις ισορροπίες στον χώρο; Πως, όταν ξανανοίξουν οι αίθουσες, θα είναι όλα καλά; «Σιγά! Οπως ήταν θα είναι στο θέατρο, τίποτα δεν θα αλλάξει. Τι να αλλάξει δηλαδή; Η ψυχοσύνθεση των ανθρώπων; Οτι θα γίνει ξαφνικά κάτι μαγικό;».

Ενα από τα πιο most wanted πρόσωπα του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης, ο Βασίλης Μπισμπίκης, έχει χαράξει τον καλλιτεχνικό του δρόμο με απολύτως δικά του όργανα πορείας. Και με δικούς του όρους. Τέλειωσε τη δραματική σχολή το 2005, πήγε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδας όπου αμέσως διακρίθηκε σε πρωταγωνιστικούς ρόλους (στην Επίδαυρο, στο «Λεωφορείο ο Πόθος», στον «Ματωμένο γάμο), επέστρεψε στην Αθήνα. Η μεγάλη τηλεοπτική επιτυχία ήρθε με το σίριαλ «Τα μυστικά της Εδέμ» που τον ανέδειξε ως ζεν πρεμιέ. Ακολούθησαν κι άλλες δουλειές στην τηλεόραση, πάντα ευρείας αποδοχής από το δυναμικό κοινό. Η θεατρική του πορεία όμως ήταν εντελώς κόντρα. Δημιούργησε την ομάδα του Cartel και σε έναν χώρο αντισυμβατικό ακόμη και για τις τρέχουσες εναλλακτικές τάσεις ανέβασε έργα που δεν «κολάκευαν» θεατές που τον ήξεραν από τα σίριαλ. Κερδίζοντας έτσι το στοίχημα και της θεατρικής επιτυχίας, χωρίς να είναι συγκοινωνούντα δοχεία με την τηλεοπτική. «Δεν θέλησα ποτέ να εξαργυρώσω στο θέατρο την τηλεοπτική μου επιτυχία. Αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι υποτιμώ την τηλεόραση. Προφανώς και με βοήθησε να ωριμάσω ως ηθοποιός, να γίνω καλύτερος. Την τηλεόραση, από την πρώτη μου συμμετοχή, την αντιμετώπιζα ως άσκηση. Πάντα έβρισκα έναν τρόπο να κερδίσω καλλιτεχνικά μέσα από αυτό που έκανα».

«Από παιδί ήθελα να μεγαλώσω γρήγορα»

Η εξωτερική του εμφάνιση «έγραψε» στο γυαλί. Αρχικά ήταν ο «ωραίος από τα Μυστικά της Εδέμ». «Θυμάμαι, όταν στα 27, στα 28 μου, πήγαινα σε οντισιόν για ταινίες, μου έλεγαν “Είσαι πολύ ωραίος ακόμη, μετά τα 35, 40 θα μπορείς να παίξεις στον κινηματογράφο”. Ξέρεις πόσες φορές το έχω ακούσει αυτό;». Ωστόσο, φαίνεται πως σωστά του το έλεγαν. Σήμερα, στα 43 του χρόνια, η ωριμότητα έχει χαραχθεί και στα χαρακτηριστικά του απομακρύνοντας την εικόνα του από το icon του ζεν πρεμιέ. Σε αυτή την καθοριστική για έναν άνδρα ηλικία πώς διαχειρίζεται το πέρασμα του χρόνου; Τις πρώτες εμφανείς φθορές του; «Ειλικρινά σου λέω δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Από μικρό παιδί άλλωστε ήθελα να μεγαλώσω γρήγορα. Σίγουρα δεν έχω τις αντοχές που είχα όταν έπινα ένα μπουκάλι ουίσκι και την άλλη μέρα ήμουν περδίκι. Και δεν θυμάμαι ποιος έχει πει “… αν ερχόταν ο Μεφιστοφελής του Φάουστ, δεν θα του ζητούσα ούτε νεότητα ούτε αρρενωπότητα. Θα του ζητούσα να μου βάλει ένα καινούργιο συκώτι για να πίνω περισσότερο και καινούργια πνευμόνια για να καπνίζω περισσότερο”. Ε, κάπως έτσι…».

Με αυτήν την ωριμότητα επέστρεψε και ως «Βόσκαρης» στην τηλεόραση. Ερμηνεύοντας έναν ακραίο, αποκρουστικό χαρακτήρα. «Ηταν μια διαστροφικά εγκληματική φιγούρα που προκάλεσε τεράστιο μίσος αλλά, με κάποιον τρόπο, αγαπήθηκε από το τηλεοπτικό κοινό. Ο “αγαπημένος κακός” όπως μου έγραφαν. Που όμως κουβαλούσε κι αυτός ένα ανοιχτό τραύμα μέσα του. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη φυλακή, η μητέρα του είχε σκοτώσει τον πατέρα του».

«Δουλεύω με τη γλώσσα που καταλαβαίνω»

Η κουβέντα μας είχε ξεκινήσει από τα «Κόκκινα φανάρια». Και σε αυτά πάει προς το τέλος της. Στη διασκευή που έκανε, όπως πάντα, με τους συνεργάτες του, οι πόρνες της μαντάμ Παρί είναι τραβεστί και ζουν σε ένα περιβάλλον πολύ πιο σκληρό από την κινηματογραφική και μελοδραματική εκδοχή του μπορντέλου που ξέρουμε. «Το θεατρικό έργο είναι, ούτως ή άλλως, πολύ πιο σκληρό από την ταινία του Γεωργιάδη… Πάντα στο θέατρο λειτουργώ με θέματα. Δεν ψάχνω έργα. Αναζητώ οχήματα ώστε να περάσω στη σκηνή ό,τι υπαρξιακό με απασχολεί τη δεδομένη στιγμή και το οποίο μπορεί να έχει σχέση με το παιδί μου, με τη γυναίκα μου, με τις σχέσεις μου, με τις φιλίες μου. Τα “Ποντίκια”, για παράδειγμα, γεννήθηκαν από την ανάγκη μου να μιλήσω για μια φιλία που με πρόδωσε. Τώρα, ως προς τα “Φανάρια”, υπήρξε περίοδος της ζωής μου που είχα ζήσει με πόρνες και τρανς, ήταν φίλοι μου, με είχαν βοηθήσει και ήθελα, με έναν τρόπο, να αποτυπώσω ό,τι βίωσα εκείνη την εποχή μέσα από τα μάτια αυτών των ανθρώπων. Εγώ κάνω πράγματα που καταλαβαίνω. Και με τη γλώσσα που καταλαβαίνω. Ούτε πολύ καλά ελληνικά θεωρώ ότι μιλάω, ούτε σχολείο έχω τελειώσει, αλλά τη λαϊκή γλώσσα τη γνωρίζω πολύ καλά. Γι’ αυτό καταπιάνομαι με το περιθώριο. Γιατί το γνωρίζω και μπορώ να δράσω θεατρικά στη γλώσσα του».

Μου λέει ότι στην τρίτη Γυμνασίου τον απέβαλαν ως πανκ και αναρχικό από όλα τα σχολεία της χώρας. Και για να μπει σε δραματική σχολή έδωσε εξετάσεις ως εξαιρετικό ταλέντο στο υπουργείο Πολιτισμού. «Στο θέατρο λειτουργώ ακόμη σε σχέση με τον πυρήνα εκείνης της εποχής του περιθωρίου. Αύριο, μεθαύριο μπορεί αυτό να αλλάξει».

Κλείνοντας, τον ρωτάω πώς βλέπει να βγαίνουμε από αυτό που ζήσαμε τον τελευταίο χρόνο. Δεν είναι πολύ αισιόδοξος, ούτε πιστεύει σε καινούργια ξεκινήματα. Και θεωρεί ότι δύσκολα αλλάζουν οι άνθρωποι. «Ο Γκροτόφσκι έλεγε ότι το Σάββατο οι κυρίες φοράνε τα καλά τους ρούχα, πάνε στο θέατρο να δουν την “Αντιγόνη”, ταυτίζονται μαζί της, τη χειροκροτούν που μάχεται την εξουσία, μισούν τον Κρέοντα και όταν βγαίνουν από το θέατρο συμπεριφέρονται σαν Κρέοντες. Οι άνθρωποι όταν βιώνουν δύσκολες καταστάσεις για να επιβιώσουν γίνονται ακόμη πιο εγωιστές και πιο παρτάκηδες. Οσο πιο πολύ δυσκολεύει η κατάσταση, τόσο πιο πολύ αγριεύει ο κόσμος».

Και μια τελευταία ερώτηση. Πώς ορίζει τον ρόλο του καλλιτέχνη σήμερα; «Μόνο τι κάνω εγώ μπορώ να σου πω. Στέκομαι απέναντι στην κάθε μορφής εξουσία, δεν έχω να προτείνω λύσεις, αλλά οφείλω, μέσα από τη δουλειά μου, να σχολιάζω».