Εμβόλια και παραπληροφόρηση

Αυτό το αρθρίδιο αφορά λιγότερο τον εμβολιασμό για τον Covid-19 για τον οποίον έχω πενιχρές φαρμακευτικές γνώσεις, και περισσότερο την παραπληροφόρηση σχετικά με τα εμβόλια -τις συνωμοσιολογικές θεωρίες, την προπαγάνδα υπέρ και κατά του Α ή του Β εμβολίου, τη διάδοση ψευδών ειδήσεων, υπερβολών και δήθεν αποκαλύψεων. Η ανησυχία που εκφράζω δεν περιορίζεται στη ζημιά που έκαναν όλοι οι δίαυλοι της παραπληροφόρησης σχετικά με τα εμβόλια: φοβάμαι ότι αν συνεχίσουμε να αντλούμε πληροφορίες από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όπου η ελευθερία της γνώμης καταλήγει σε ισότητα γνωμών, θα πρέπει να περιμένουμε μεγάλες καταστροφές σε πολλούς τομείς της ζωής. Ιδιαίτερα εφόσον τα συμβατικά ΜΜΕ συναγωνίζονται σε απλοϊκότητα και σύγχυση τα social media δίνοντας βήμα και χρόνο σε παρανοϊκούς και αυτοκαταστροφικούς ιδεασμούς.

Αλλά ίσως κάνω λάθος.

Πάντως, οι αποτυχίες μας στην αντιμετώπιση αυτής της παράλογα παρατεταμένης πανδημίας οφείλονται, μεταξύ άλλων, στο ότι οι πολίτες σε όλον τον κόσμο άγονται και φέρονται από μικρο-opinion makers κι από ξερόλες που διατυπώνουν φαντασιώσεις και καλλιεργούν φοβίες. Παρόμοιες τακτικές έχουν επηρεάσει κι άλλα σημαντικά γεγονότα και φαινόμενα των τελευταίων δεκαετιών, όπως τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2016, τη διένεξη Ρωσίας-Ουκρανίας, τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας, την ισλαμική παρουσία στην Ευρώπη, τα αντι-ρατσιστικά ταυτοτικά κινήματα -η λίστα είναι μακρά. Αν και τον περασμένο Μάρτιο, το Twitter μπλόκαρε λογαριασμούς χρηστών που διαδίδουν επανειλημμένα ψευδείς πληροφορίες για τα εμβόλια Covid-19, η παραπληροφόρηση έχει ήδη επιβραδύνει και δυσχεράνει την αναχαίτιση της πανδημίας.

Η απλή αλήθεια σχετικά με τα εμβόλια είναι περίπου αυτή: όλα τα εμβόλια είναι αποτελεσματικά, επιθυμητά και απαραίτητα -ο εμβολιασμός αποτελεί επιτακτική ανάγκη και καθήκον του καθενός μας· πρέπει να σπεύσουμε να εμβολιαστούμε με όποιο σκεύασμα είναι διαθέσιμο. Για το ότι έχουμε αργήσει τόσο πολύ να επιτύχουμε γενική ανοσία ευθύνονται οι φοβικές λαϊκιστικές ηγεσίες, οι ανταγωνισμοί στο εσωτερικό της Big Farma και όλοι όσοι, όπως είπα, χωρίς να είναι ειδικοί, προτρέπουν τους εύπιστους και ταυτοχρόνως φιλύποπτους λαούς, στην άρνηση, στην αναβολή ή ακόμα και στις αντι-εμβολιαστικές σταυροφορίες. Στη δεκαετία του 1950, όταν οι άνθρωποι τόσο κακομαθημένοι, μόλις ανακοινώθηκε το εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας, βγήκαν στους δρόμους χορεύοντας: Ζήτω! Ζήτω! Γιόρταζαν τον θρίαμβο της επιστήμης και της ζωής έναντι μιας ασθένειας από την οποία είχαν χάσει τη ζωή τους ή είχαν μείνει ανάπηρα εκατομμύρια παιδιά. Εμείς, αντιθέτως, ασχολούμαστε με ανοησίες: αν η ένεση «πονάει», αν τα τεστ προκαλούν «δυσφορία», αν η μάσκα μάς χαλάει τη μόστρα κι αν η ιατροφαρμακευτική τεχνολογία έχει βαλθεί να μας ξεκάνει.

Πάνω από το ένα πέμπτο των ανθρώπων αντιτίθενται στον εμβολιασμό: μερικοί φοβούνται τις παρενέργειες, ενώ άλλοι είναι πεπεισμένοι ότι το ενέσιμο διάλυμα κρύβει τρομερούς στόχους όπως την αύξηση των κερδών των νοσοκομείων, την αλλοίωση του ανθρώπινου DNA και προπάντων τον έλεγχο των συνειδήσεων. Συνήθως, όσοι φοβούνται τις παρενέργειες δεν γνωρίζουν ότι η πιθανότητα των παρενεργειών δεν συνεπάγεται την εκδήλωσή τους: αν έχω μία πιθανότητα στις 300.000 να υποστώ θρόμβωση δεν σημαίνει ότι θα την υποστώ. Εξάλλου, αντιμετωπίζω καθημερινά την πιθανότητα θρομβοεμβολικής νόσου εφόσον συμβαίνει από την αρχή της ανθρώπινης ύπαρξης και ευνοείται από συγκεκριμένες συνήθειες και τρόπο ζωής. Παρατηρούνται διάφορες ιδιοτροπίες του πλήθους: δεν φοβόμαστε τόσο τα αντισυλληπτικά τα οποία αυξάνουν την πιθανότητα της θρόμβωσης· οι δε καπνιστές παραμένουν καπνιστές μολονότι τους απειλούν πολλές ασθένειες του κυκλοφορικού -χώρια οι υπόλοιπες.

Το ίδιο ισχύει για τον φόβο των αλλεργιών: τίποτα δεν μας λέει ότι οι «αλλεργικοί», όσοι έχουν ευαισθησία σε μία ή περισσότερες ουσίες ή σε συνδυασμό ουσιών -π.χ. στην πενικιλίνη ή στη γύρη- θα εμφανίσουν αλλεργικά συμπτώματα από τα έκδοχα ή/και από τη δραστική ουσία του ενέσιμου διαλύματος.

Σε όλα αυτά διακρίνω την παραμόρφωση του σύγχρονου ανθρώπου: δειλία, μαλθακότητα και την παράλογη πεποίθηση ότι μπορεί να ελέγχει τα πάντα. Πιστεύω ότι ζούμε σε έναν κόσμο από control freaks με επιλεκτική μανία προστασίας της υγείας -όπου μας συμφέρει, τα control freaks γίνονται health freaks. Αν και σε όσους φοβούνται τα εμβόλια συγκαταλέγονται φανατικοί της υγιεινής διατροφής και διαβίωσης, οι περισσότεροι δεν λένε όχι σε σκουπιδοφαγητά, ποτά και τσιγάρα.

Το κίνημα κατά των εμβολίων υπονομεύει τις προσπάθειες για τον τερματισμό της πανδημίας -σ’ αυτό θα συμφωνήσουμε όλοι. Τον περασμένο Φεβρουάριο, περίπου το 21% των ερωτηθέντων στις ΗΠΑ δήλωσαν ότι δεν θα εμβολιαστούν και το ποσοστό έφτανε το 24% στο νοσηλευτικό προσωπικό. Τα ποσοστά κυμαίνονται στα ίδια επίπεδα σε όλες τις χώρες όπου έγιναν σχετικές έρευνες, ενώ το μορφωτικό επίπεδο φαίνεται να παίζει και πάλι κάποιο ρόλο: 33% των εργαζομένων στην περίθαλψη που έχει μόνο δευτεροβάθμια εκπαίδευση δήλωσε ότι δεν θα εμβολιαστεί, έναντι 11% των γιατρών -όχι το 11% είναι χαμηλό. Το πρόβλημα επιδεινώνεται από την ανυπακοή στις εύλογες απαγορεύσεις, την αψηφησιά στις προτροπές των αρχών, τη διαρκή αμφισβήτηση της εξουσίας και την πεποίθηση ότι «εμείς» ξέρουμε περισσότερα ή έχουμε καλύτερο ένστικτο. Στη χαώδη κατάσταση προστίθεται ο πανικός των ηγεσιών μήπως κληθούν να λογοδοτήσουν για τις περιβόητες παρενέργειες: αυτή η στάση, μαζί με τα ειδικά συμφέροντα της κάθε χώρας για το Α ή το Β εμβόλιο, παρεμποδίζει μια διαδικασία που θα μπορούσε να έχει ολοκληρωθεί.

Ερευνητές σε αμερικανικά ΑΕΙ -στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ στην Καλιφόρνια, στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον στο Σιάτλ και στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης- συνεργάζονται με οργανισμούς δημόσιας υγείας και εταιρείες κοινωνικών μέσων για τον εντοπισμό, την παρακολούθηση και την αναφορά παραπληροφόρησης σχετικά με τα εμβόλια Covid-19. Πράγματι, αυτό το είδος παρατηρητηρίου μπορεί να ιδωθεί ως αστυνομία της αλήθειας, τα διακυβεύματα όμως είναι τόσο σημαντικά ώστε η πιθανότητα βλάβης πρέπει να σταθμιστεί έναντι του δικαιώματος της ελευθερίας του λόγου.