Τιτανικοί και παγόβουνα

Μήνας Απρίλιος, μέρα 14η, ώρα 11.40. Σαν σήμερα πριν από 109 χρόνια. Ο «αβύθιστος» Τιτανικός, την τέταρτη μέρα του παρθενικού του ταξιδιού, με 2.200 άτομα πλήρωμα και επιβάτες, προσκρούει σε παγόβουνο στον Ατλαντικό ωκεανό. Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση. Ολοκληρώνεται σε δύο ώρες και σαράντα λεπτά. Ως τις δύο το πρωί της 15ης Απριλίου το μεγαλύτερο, ασφαλέστερο και πολυτελέστερο επιβατηγό υπερωκεάνιο του, τότε, κόσμου – όπως το διαφήμιζε η πλοιοκτήτρια εταιρεία White Star Lines – έχει βυθισθεί. Και, συγχρόνως, αρχίζει να αναδύεται ο θρύλος ενός από τα πλέον πολύνεκρα ναυάγια, εν καιρώ ειρήνης, στη σύγχρονη ιστορία αλλά, σίγουρα, του πιο διάσημου, του πιο συμβολικού.

Ο θρύλος του Τιτανικού όμως δεν δημιουργήθηκε μόνο για τις 1.500 ψυχές που το πλοίο παρέσυρε στον βυθό. Ούτε για τους υπόλοιπους 700 που πρόλαβαν να μπουν σε σωστικές λέμβους και παρακολουθούσαν αυτό το απόκοσμο θέαμα. Τούτη εδώ η ιστορία έχει αρχετυπικές αναφορές και αντιφάσεις που η προβολή τους στις ζωές και τις ψυχές των ανθρώπων της δίνει στοιχεία αρχαίου δράματος. Η κατακρήμνιση της έννοιας του αήττητου, η πρόσκρουση της ανθρώπινης αμετροέπειας με τη φύση, ο καταλυτικός παράγοντας του αναπάντεχου, η κοινή μοίρα όλων των ανθρώπων, ανεξάρτητα από την οικονομική ή κοινωνική τους κατάσταση, απέναντι στον θάνατο (να θυμίσω ότι αρκετοί από τους επιβάτες του Τιτανικού ήταν ανάμεσα στους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου αλλά μαζί με αυτούς ταξίδευαν και μετανάστες – μια χαρά μάς τα έδειξε ο Κάμερον). Και εκείνη η ορχήστρα που λένε ότι συνέχιζε να παίζει στο σαλόνι ενώ το πλοίο βυθιζόταν. Η παραστατική μεταφορά στις αρχές του 20ου αιώνα της φράσης του Θουκυδίδη «Των οικιών ημών εμπιπραμένων ημείς άδομεν». Καίγεται το σπίτι μας κι εμείς τραγουδάμε. (Για να μην πω πώς το λέει ο λαός μας).

Η τραγική αμετροέπεια της παντοδυναμίας

Το 1912 η Πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση είχε προ πολλού αλλάξει τα δεδομένα αιώνων. Ενώ ο ηλεκτρισμός ήταν το εφαλτήριο για τη Δεύτερη που είχε ήδη ξεκινήσει. Ο άνθρωπος – στις δυτικές κοινωνίες εννοείται – αισθανόταν ανίκητος και παντοδύναμος. Τρένα διέσχιζαν, με εξωφρενικές για την εποχή ταχύτητες, την ύπαιθρο. Και αυτοκίνητα τις πόλεις. Είχε στα χέρια του καινούργιες συσκευές όπως το τηλέφωνο, καινούργια θαύματα όπως τον κινηματογράφο. Κάποιοι υπόσχονταν για το άμεσο μέλλον «ταξίδια για όλους» με αεροπλάνο. Οι επιστήμες εξελίσσονταν θεαματικά, υπήρχε έκρηξη της τεχνογνωσίας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα επιστημονικού θριάμβου ναυπηγήθηκε ο Τιτανικός. Με ένα σύστημα – μην αναφερθώ σε τεχνικές λεπτομέρειες που ούτως ή άλλως δεν καταλαβαίνω – που, υποτίθεται, καθιστούσε το πλοίο αβύθιστο. Επιπλέον, η πολυτέλεια της πρώτης θέσης ήταν πρωτοφανής για την εποχή. Το πλοίο διέθετε πισίνα, γυμναστήριο, βιβλιοθήκη, πολλά εστιατόρια. Ακόμη και τηλέγραφο στη διάθεση των επιβατών. Το μόνο που δεν είχε ήταν αρκετές σωσίβιες λέμβους. Συγκεκριμένα αυτές που υπήρχαν αρκούσαν για να σώσουν τους μισούς από τους επιβάτες σε περίπτωση ναυαγίου. Ποιου ναυαγίου όμως; Αφού το πλοίο ήταν αβύθιστο.

Κι ύστερα ήρθε το παγόβουνο.

Στο τώρα

Ολοι αυτοί οι συμβολισμοί του Τιτανικού κολλάνε, τηρουμένων των αναλογιών, με την πανδημία της εποχής μας. Οι βεβαιότητές μας, η αίσθηση της παντοδυναμίας που μας είχε χαρίσει η αλματώδης εξέλιξη της τεχνολογίας, η ευκολία του να «έχουμε» όλον τον κόσμο στις άκρες των δαχτύλων μας συγκρούστηκε με το «παγόβουνο» της πραγματικότητας. Κι εμείς, οι «παντοδύναμοι» της νέας εποχής ηττηθήκαμε από έναν πανάρχαιο εχθρό. Ή, μάλλον, όχι ακριβώς. Οπως, μετά το ναυάγιο του Τιτανικού, αναδιαμορφώθηκαν οι κανόνες ασφάλειας των θαλάσσιων ταξιδιών, έτσι και στη μετά κορωνοϊό εποχή θα ισχύσουν, πιθανότατα, κάποιες νέες συνθήκες. Η ζωή όμως θα συνεχίζεται. Οπως συνεχίζονται τα θαλασσινά ταξίδια.