Οταν η Γερμανία «ανακάλυψε» το… Sputnik V

Στις 4 Οκτωβρίου του 1957, ένα ηχητικό σήμα, ανά 96 λεπτά, πάνω από τις ΗΠΑ, έκανε τους αμερικανούς επιστήμονες να παγώσουν: η ΕΣΣΔ είχε μόλις κερδίσει το πρώτο σπριντ στην κούρσα του Διαστήματος. Ο Sputnik 1 ήταν ο πρώτος τεχνητός δορυφόρος που μπήκε σε τροχιά. Εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, ο Νικίτα Χρουστσόφ είχε πετύχει, από πλευράς προπαγάνδας, μια μεγάλη νίκη. Εξι δεκαετίες αργότερα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν θέλησε να επαναλάβει τον άθλο. Αυτή τη φορά, βέβαια, ο ανταγωνισμός δεν αφορά δορυφόρους αλλά εμβόλια, τα μόνα ικανά να νικήσουν την Covid-19. Το ρωσικό Sputnik V έχει πια λογαριασμούς σε πολλά κοινωνικά δίκτυα. Οι παραγωγικές του δυνατότητες, βέβαια, είναι επί του παρόντος σαφώς λιγότερο ανεπτυγμένες, και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ) εξακολουθεί να μην το έχει εγκρίνει. Χθες, πάντως, κατήγαγε μία ακόμα νίκη: ο γερμανός υπουργός Υγείας Γενς Σπαν επιβεβαίωσε την πληροφορία που είχε ήδη διαρρεύσει από τη σύνοδο των ευρωπαίων υπουργών Υγείας προχθές το βράδυ, ανακοινώνοντας πως η Γερμανία θα ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την αγορά του. Διπλωματικές πηγές, μάλιστα, έκαναν λόγο για μία «κίνηση μομφής» στην Κομισιόν για τη διαχείριση του ευρωπαϊκού εμβολιαστικού προγράμματος.

Ο «ΝΟΝΟΣ». Δεν το γνωρίζουν ενδεχομένως όλοι αλλά το «V» του ρωσικού εμβολίου παραπέμπει στη λέξη «vaccine», «εμβόλιο», ή «victory», «νίκη». «Νονός» είναι ο επονομαζόμενος και «κύριος Σπούτνικ» Κίριλ Ντιμίτριεφ, ένας 45χρονος άσος των οικονομικών, σπουδασμένος στο Χάρβαρντ και το Στάνφορντ, που έχει περάσει από την Goldman Sachs και τη McKinsey και διευθύνει εδώ και μία δεκαετία το ισχυρό ρωσικό επενδυτικό ταμείο RDIF (Russian Direct Investment Fund) – το οποίο διαθέτει κάπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια για επενδύσεις. Το εποπτικό του συμβούλιο έχει ανάμεσα στα μέλη του και έναν ξένο, Γάλλο, τον (απαξιωμένο, λόγω της υπόθεσης Sofitel, και όχι μόνο) πρώην επικεφαλής του ΔΝΤ, Ντομινίκ Στρος-Καν. Στον Ντιμίτριεφ, έναν άνθρωπο της απόλυτης εμπιστοσύνης του, ανέθεσε ο Πούτιν – όπως αφηγείται η Monde – τη διεύθυνση της επιχείρησης παρασκευής ενός εμβολίου κατά της Covid-19 από το ινστιτούτο επιδημιολογικής και μικροβιολογικής έρευνας Γκαμαλέγια.

Ο ρώσος πρόεδρος είχε ορίσει τον στόχο από τον Φεβρουάριο του 2020: να γίνει η χώρα του η πρώτη που παράγει εμβόλιο. Τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς, η Ρωσία διεκδίκησε, πράγματι, επισήμως την πρωτιά. Το Sputnik V δεν βρισκόταν όμως παρά στο τρίτο στάδιο των κλινικών δοκιμών, η ανακοίνωση λοιπόν πυροδότησε αμέσως καχυποψία – πόσω μάλλον αφού τον ίδιο μήνα η Ρωσία έγινε θέμα συζήτησης για ένα άλλο, σαφώς λιγότερο ένδοξο, χημικό κατόρθωμα, τη δηλητηρίαση του Αλεξέι Ναβάλνι. Η αναγνώριση για το ρωσικό εμβόλιο ήρθε τον Φεβρουάριο του 2021, στην επιστημονική επιθεώρηση The Lancet, που του αναγνώρισε αποτελεσματικότητα μεγαλύτερη του 90%. Στο μεταξύ, όμως, εμφανίστηκε ένα άλλο πρόβλημα: οι ανεπαρκείς δυνατότητες παραγωγής της Ρωσίας. Ο Ντιμίτριεφ δραστηριοποιήθηκε, πούλησε το Sputnik V σε περισσότερες από πενήντα χώρες, σύναψε συμπράξεις στην Ινδία, το Καζακστάν, τη Νότια Κορέα, για την παρασκευή του εκτός Ρωσίας. Αλλά η χώρα εξακολουθεί να μην παραδίδει όλες τις δόσεις που υπόσχεται στο εξωτερικό, ενώ αναγκάζεται να εισάγει δόσεις για τους πολίτες της – όχι ότι σπεύδουν να εμβολιαστούν, μόλις το 5% το έχει κάνει, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως και οι ίδιοι οι Ρώσοι αντιμετωπίζουν με καχυποψία το Sputnik V.

ΚΑΙ Η ΑΥΣΤΡΙΑ. Πάντα πρόθυμη να διχάζει την ΕΕ, η Ρωσία πρώτα παρέδωσε με φανφάρες δόσεις του εμβολίου της στην Ουγγαρία κι έπειτα κατέθεσε, στα τέλη Ιανουαρίου, αίτηση για άδεια στον ΕΜΑ. H Αυστρία έχει ήδη δηλώσει την πρόθεσή της να προχωρήσει σε αγορά, ο αυστριακός καγκελάριος μάλιστα δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να εγκρίνει η χώρα του μονομερώς το Sputnik V, αν ο ΕΜΑ καθυστερήσει. Και όπως δείχνει η ανακοίνωση του Σπαν, η Γερμανία μπορεί να προστεθεί σύντομα στη λίστα των χωρών που έχουν παραβιάσει τη συμφωνία των «27» να οργανώνει η ΕΕ την κοινή αγορά εμβολίων – η Βαυαρία έχει ήδη ανακοινώσει ότι διαπραγματεύτηκε ένα «προσύμφωνο» για την αγορά 2,5 εκατομμυρίων δόσεων, υπό τον όρο βέβαια να δώσει άδεια ο ΕΜΑ. Σύμφωνα με τον Σπαν, οι διμερείς συνομιλίες με τη Μόσχα θα επικεντρωθούν στο τι ποσότητες μπορεί να παραδώσει και πότε, ενώ περιλαμβάνουν και το ενδεχόμενο εγκαθίδρυσης περισσότερων μονάδων παραγωγής του Sputnik V στη Γερμανία.