«Μένουμε… στάσιμοι» {LF}ή ολοταχώς στρίβουμε δεξιά;

Οι παροικούντες τα κοινωνικά δίκτυα το θέτουν ως ερώτημα: Εχει συντελεστεί συντηρητική στροφή στην ελληνική κοινωνία; Οι απαντήσεις λαμβάνουν ως δεδομένο τη σχετικοποίηση των όρων αλλά και τη ρευστοποίηση του σκηνικού. Για παράδειγμα, είναι συντηρητικό να ιεραρχεί κάποιος την οικογένεια ή το έθνος – κράτος ως αξία; Και επίσης, αν έχει όντως μετατοπιστεί συντηρητικά ο Ελληνας, γιατί αποδέχεται νομολογίες όπως το σύμφωνο συμβίωσης;

Πάνω στα ερωτήματα αυτά, οι πολιτικές δυνάμεις σήμερα διεξάγουν και τα δικά τους focus groups και έρευνες. Μεταβάλλουν ακόμη και τη στρατηγική τους. Τα ερωτήματα αναζωπυρώθηκαν με τα γεγονότα αστυνομικής αυθαιρεσίας και βίας, με τις διαδηλώσεις και τα βίαια επεισόδια της Τρίτης, με την υπόθεση Λιγνάδη, αλλά και με την υπόθεση Κουφοντίνα. Ακόμη και μια συζήτηση για τη θανατική ποινή ανακινήθηκε, όχι βέβαια σε κεντρικό επίπεδο, αλλά μόνο με όρους ψηφιακού καφενείου. Είναι όμως ενδεικτικό.

Τι δείχνουν οι έρευνες

Το σημείωμά μας ξεκινάει κατ’ αρχάς με τα μέχρι τώρα στοιχεία και έρευνες ως δεδομένα. Σε έρευνα της about people (διενεργήθηκε σε 797 ερωτώμενους από τις 30 ως τις 31 Ιανουαρίου 2020) η θανατική ποινή είναι αποδεκτή ηθικά για το 16%, με το 34,5% να απαντά «εξαρτάται από την περίσταση» και το 4,3% να απαντά ότι «δεν τίθεται ηθικό θέμα». Ηθικά μη αποδεκτή η θανατική ποινή για το 43%, 10 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα σε σχέση με την αντίστοιχη έρευνα του 2016.

Το δείγμα είναι ενδεικτικό και μόνο από μια σειρά ερωτήσεων που είχε θέσει η εταιρεία και με τη σημείωση γνωστού εκλογολόγου: «Εξαρτάται το πότε ρωτάς κάτι τέτοιο τον πολίτη, όπως τη θανατική καταδίκη». Ο ίδιος ανήκει σε εκείνους τους επιστήμονες που θεωρούν πως μεταπολιτευτικά η κοινή γνώμη είναι πλειοψηφικά προοδευτική και απλώς συγχέουν διάφοροι το αντι-ΣΥΡΙΖΑ κλίμα (ακόμη κραταιό) με τη συντηρητική στροφή στον κόσμο. «Το αίτημα για νόμο και τάξη είναι σαφέστατα πλειοψηφικό. Θα έλεγα μάλιστα ότι διαχέει οριζόντια την ελληνική κοινωνία και δεν περιορίζεται σε έναν πολιτικό χώρο. Ως αίτημα είναι πιο έντονο στον χώρο της Κεντροδεξιάς, αλλά δεν περιορίζεται σε αυτόν. Αντιθέτως η διαφοροποίηση είναι εντονότερη σε ηλικιακή βάση παρά στη βάση ιδεολογικής αυτοτοποθέτησης. Σε κάθε περίπτωση πάντως, είναι ένα αίτημα που έχει περιοδική έξαρση καθώς κανένα είδος βίας/ανομίας (εγκληματικής ή κρατικής) δεν θεωρείται μόνιμο και παγιωμένο φαινόμενο», μας λέει έτερος ειδικός της επικοινωνίας και των μετρήσεων.

Μια άλλη έρευνα, παλιότερα λίγο (συγκριτική ανάλυση του καθηγητή Γεράσιμου Μοσχονά πάνω στην έρευνα που διενήργησε η GPO για λογαριασμό της διαΝΕΟσις, Μάιος – Ιούνιος του 2015) είχε βγάλει εξίσου ενδιαφέροντα συμπεράσματα, αν και πρέπει να διαβαστεί με τους όρους της κοινωνίας που τότε αποτύπωνε.

Στο ερώτημα ενδεχόμενης επαναφοράς της θανατικής ποινής οι Ελληνες εμφανίζονταν διχασμένοι. Ωστόσο, η πλειοψηφία, αν και μικρή (51,2%), ήταν αντίθετη, έναντι μιας σημαντικής μειοψηφίας (48,2%) που τασσόταν υπέρ της επαναφοράς. «Εδώ και 15 χρόνια κινείται ο Ελληνας πιο συντηρητικά», μας λέει εκλογολόγος.

Αλλο συμφωνώ,
άλλο αποδέχομαι

Πώς όμως την ίδια ώρα που ένα μέρος των Ελλήνων εμφανίζεται υπέρ της θανατικής καταδίκης αποδέχεται και το σύμφωνο συμβίωσης; «Αποδέχεται, δεν υιοθετεί πλήρως και το κάνει και με όρους φόβου στην πολιτική ορθότητα», συμπληρώνει ο ίδιος που λέει επίσης πως και όλες οι πολιτικές δυνάμεις είναι πιο δεξιές από το 2012, με top παράδειγμα τον ΣΥΡΙΖΑ. «Αν καταγράφεται σήμερα συντηρητική στροφή στην ελληνική κοινωνία; Με όρους ακριβείας στις πολιτικές ιδέες μάλλον όχι, παρά το γεγονός ότι εμφανίστηκαν συγκεκριμένες σποραδικές ενδείξεις κατά τη διάρκεια της κρίσης όσον αφορά την καθημερινή χρήση του όρου (π.χ. εμπιστοσύνη στον Στρατό, 2007: 75%, 2018: 89% / Αστυνομία, 2007: 41%, 2018: 72%, στοιχεία Public Issue)», σημειώνει ο δρ Σωτήρης Μητραλέξης, ερευνητικός εταίρος στο Πανεπιστήμιο του Winchester και προσθέτει: «Για την ακρίβεια, πολλά πεπραγμένα της κυβέρνησης Μητσοτάκη κινούνται σε κατεύθυνση ασύμπτωτη με συντηρητική στροφή (ενδεικτικά, περαιτέρω παράδοση εθνικής κυριαρχίας στο οικονομικό και σε άλλα επίπεδα, κατακερματισμός της ενιαίας επικράτειας με το να μην επιτρέπεται στον πολίτη η μετάβαση στον διπλανό νομό, και αφού μιλάμε για συντηρητισμό η πλήρης απαγόρευση της συνταγματικά κατοχυρωμένης ελευθερίας της δημόσιας λατρείας ανά περιόδους). Αντ’ αυτού, αυτό που σίγουρα βλέπουμε είναι μια ιδιαίτερα έντονη αυταρχική στροφή στην Ελλάδα και έναν συγκεντρωτισμό γύρω από το πρόσωπο του “αρχηγού”, όχι δηλαδή κάποια επέλαση μιας υψηλής θεωρητικής συντηρητικής ατζέντας όπως την εννοούμε στην πολιτική θεωρία, αλλά μάλλον ένα συστηματικό χάιδεμα των πλέον χαμηλών ενστίκτων».

Αμηχανία, αδιέξοδα, κίνδυνοι

Πολύπειρος πολιτικός της Αριστεράς – που δεν μπήκε στη λογική της διαχείρισης το 2015 – σημειώνει από την άλλη πως στη χώρα μας δεν υπάρχει συντηρητική στροφή. «Υπάρχει στασιμότητα. Αυτή προκαλείται από την αμηχανία, τα αδιέξοδα, τους κινδύνους που χαρακτηρίζουν τη μέχρι τώρα φάση της επιδημίας. Καθώς και από το γεγονός ότι σε πολιτικό επίπεδο κανένα κοινοβουλευτικό αντιπολιτευτικό κόμμα δεν μπορεί να διατυπώσει μια θελκτική και ρεαλιστική εναλλακτική λύση απέναντι στην κυβερνητική πολιτική». Αυτό το «κάτι άλλο» που θα επιζητήσει ο κόσμος – σύμφωνα με τον ίδιο – μετά την άρση της πανδημίας και το αν θα τέμνεται με μια συντηρητική ή ριζοσπαστική στροφή, θα εξαρτηθεί από την ικανότητα των υποκειμενικών παραγόντων.