Το πρόβλημα το ξέρουμε, τις λύσεις τις ψάχνουμε ακόμη

Το ζήτημα των περιορισμένων γεννήσεων στην Ελλάδα, είτε ως συνολικός αριθμός ανά έτος είτε ως αριθμός παιδιών ανά γυναίκα, είναι πολυσυζητημένο. Το θέμα επανέρχεται σε τακτά διαστήματα, η κατάσταση περιγράφεται ως τραγική και το μέλλον προβλέπεται δυσοίωνο. Σήμερα, 40 χρόνια από την πτώση της γονιμότητας κάτω από το ψυχολογικό όριο των δύο παιδιών ανά γυναίκα, 25 χρόνια σταθερά στις τελευταίες θέσεις παγκοσμίως ως προς τον δείκτη γονιμότητας, 10 χρόνια συνεχιζόμενης μείωσης του πληθυσμού, η έννοια «δημογραφική πολιτική» εξαντλείται σε επιδόματα.

Ο οικονομικός παράγοντας είναι χωρίς αμφιβολία μία από τις βασικές αιτίες πίσω από τη μείωση των γεννήσεων, είναι όμως πολύ βαθύς για να αντιμετωπιστεί με επιδόματα. Σοβαρές αδυναμίες και στρεβλώσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα, στην αγορά εργασίας, στην οικονομική οργάνωση δυσκολεύουν την εξεύρεση εργασίας. Χωρίς επαγγελματικές προοπτικές και με χαμηλές αμοιβές, οι σημερινοί 25άρηδες αδυνατούν να εγκαταλείψουν το πατρικό τους σπίτι, πόσω μάλλον να φτιάξουν τη δική τους οικογένεια. Ισως με τον τρόπο που η ελληνική κοινωνία και οικογένεια αντιμετωπίζουν τη γενιά των εικοσάρηδων άθελά τους αποτρέπουν την «ενηλικίωσή» τους. Πέρα από την κακή σύνδεση του εκπαιδευτικού συστήματος με τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας, οι νέοι σήμερα, περισσότερο από άλλες εποχές, στερούνται βασικών δεξιοτήτων για τη ζωή (life skills). Η προστατευτική οικογένεια τους παρέχει το κοινωνικό άλλοθι να σπουδάζουν πολλά χρόνια, να παραμένουν χωρίς επαγγελματική προϋπηρεσία, να ζουν μια παρατεταμένη εφηβεία μέχρι σχεδόν τα 30 καθυστερώντας την «ενηλικίωση» και τη συνακόλουθη ανάληψη ευθυνών. Πώς περιμένουμε να κάνουν παιδιά όταν συνεχίζουμε να τους φερόμαστε ως παιδιά;

Αντίθετα με το πώς προβάλλεται, το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό και για τη διαχείρισή του επιβάλλεται η συνεργασία διαφορετικών φορέων πολιτικής. Η ενίσχυση της απασχόλησης και η συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής απαιτούν συντονισμένες δράσεις μεταξύ διαφορετικών φορέων. Ο εκσυγχρονισμός όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης είναι κομβικής σημασίας. Η αναβάθμιση της αγροτικής παραγωγής, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η βελτίωση των υποδομών είναι εργαλεία για την άμβλυνση των περιφερειακών ανισοτήτων και τη δημιουργία ευκαιριών στις λιγότερο ευνοημένες περιοχές. Υγεία και κοινωνική πολιτική πρέπει να παρέχουν ένα πλαίσιο ασφάλειας σε όλους.

Επιτυχημένες δημογραφικές πολιτικές είναι εκείνες που συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός κλίματος ασφάλειας, εμπιστοσύνης και αισιοδοξίας για το μέλλον. Η αισιοδοξία συνδέεται με την απόφαση για τη δημιουργία οικογένειας.

Πίσω από τις μειωμένες γεννήσεις συσσωρεύονται αστοχίες και κακές πρακτικές πολλών δεκαετιών. Τα επί δεκαετίες εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα αντανακλούν τις στρεβλώσεις της κοινωνίας και τις χαμηλές προσδοκίες των νέων για το μέλλον τους. Αυτό οφείλουμε να αλλάξουμε.

Η Αλεξάνδρα Τραγάκη είναι καθηγήτρια Οικονομικής Δημογραφίας στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου