Η ελπίδα της νέας ζωής στην ακριτική Ελλάδα

Αν τύχει και βρεθεί κανείς σε ομήγυρη της άγονης γραμμής, θα ακούσει να μιλούν για τον Στέφανο Χανδακά, πρόεδρο της HOPEgenesis, σαν να πρόκειται για έναν μικρό θεό. Και όχι άδικα, καθώς από τα 500 παιδιά που έχουν γεννηθεί χάρη στις δράσεις της ελληνικής ΜΚΟ σε ακριτικά χωριά και απομακρυσμένα νησιά της Ελλάδας, από το 2015 που ιδρύθηκε μέχρι σήμερα, περίπου τα 50 τα έχει ξεγεννήσει ο ίδιος. Το πρώτο μωρό της οργάνωσης, ο Μηνάς, γεννήθηκε στη Θύμαινα, ένα νησάκι 70 κατοίκων δίπλα στους Φούρνους, όπου είχε πέντε χρόνια να γεννηθεί παιδί. «Τον Μάιο του 2017 βαφτίσαμε, συμβολικά, τον μικρό Μηνά σε ένα ξωκκλήσι. Ηταν από τις πιο δυνατές στιγμές για μένα προσωπικά και για όσους έχουν εμπλακεί με το πρόγραμμα. Ο Μηνάς είναι τώρα 5 χρονών, μιλάμε, του στέλνουμε ως νονοί τα δώρα, τον βλέπουμε κάθε καλοκαίρι που πηγαίνουμε με την Ομάδα Αιγαίου για ιατρικές εξετάσεις στον πληθυσμό. Το πρόγραμμα έχει άμεσο αποτέλεσμα στην τοπική κοινωνία και αυτός είναι και ο λόγος που το υποστηρίζουν τόσοι χορηγοί», λέει στα «ΝΕΑ» ο μαιευτήρας – γυναικολόγος αναπαραγωγής Στέφανος Χανδακάς.

Αποστολή της HOPEgenesis είναι η καταπολέμηση της υπογεννητικότητας και η στήριξη της οικογένειας στην Ελλάδα. Η επιστημονική ομάδα της οργάνωσης βρίσκει λύσεις που βοηθούν τις γυναίκες να νιώσουν ασφάλεια να κυοφορήσουν και την ευρύτερη κοινωνία να ευαισθητοποιηθεί γύρω από το δημογραφικό αδιέξοδο που απειλεί τη χώρα. Σύμφωνα με έρευνες του ΟΗΕ, το αρνητικό ισοζύγιο των γεννήσεων θα οδηγήσει τον ελληνικό πληθυσμό έως το 2050 στα 6-8 εκατομμύρια. Αυτή τη στιγμή, περισσότερες από 350 απομακρυσμένες περιοχές επωφελούνται από τη δράση της οργάνωσης, 317 χωριά και 40 νησιά, ενώ 102 νέες περιοχές βρίσκονται σε διαδικασία ένταξης. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν 27 ιατρικά κέντρα και 80 εθελοντές ιατροί. Περισσότερες από 400 οικογένειες έχουν ωφεληθεί σε μέρη με ελάχιστες ή μηδενικές γεννήσεις ή μεγάλο αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων – θανάτων για 3-5 χρόνια. Χορηγοί του προγράμματος είναι όλα τα μεγάλα ιδρύματα της χώρας και μεγάλες ελληνικές εταιρείες.

Ως Συριανός, ο Στέφανος Χανδακάς είναι εξοικειωμένος παιδιόθεν με τις νησιωτικές ευαισθησίες. Με τη ζωή στην άγονη γραμμή συστήθηκε από νωρίς, όταν με τον πατέρα του ταξίδευε τα καλοκαίρια με το οικογενειακό ιστιοπλοϊκό από νησί σε νησί. Mια εσωτερική ανάγκη προσφοράς τον ώθησε το 2005 στην Ομάδα Αιγαίου, με την οποία επισκέπτεται ακριτικά νησιά για δωρεάν ιατρικές υπηρεσίες. Ο εθελοντισμός σε συνδυασμό με μια προσωπική παρατήρηση που έκανε το 2013 για τον μειούμενο αριθμό εγκυμονουσών και μια προσεκτική μελέτη των αποκαρδιωτικών στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ για τις γεννήσεις, έπειτα από ένα ταξίδι στους Φούρνους το 2015, ήταν οι σπόροι που έκαναν την ιδέα για τη HOPEgenesis να ανθίσει στο μυαλό του. «Ο τότε δήμαρχος Φούρνων μού έλεγε “γιατρέ, καταστρεφόμαστε, έχει να γεννηθεί παιδί δύο χρόνια”. Ενα νησί 1.000 κατοίκων πρέπει να έχει τουλάχιστον 10-12 γεννήσεις τον χρόνο. Το νησί δεν είχε καμία γέννηση το 2014 και μία το 2015. Αυτό συνεπάγεται πολλαπλά, αλυσιδωτά προβλήματα, αλλάζει το δρομολόγιο του πλοίου, κλείνει το δημοτικό ή το νηπιαγωγείο. Κάθισα εκείνο το βράδυ με κάποιες γυναίκες και μου εξήγησαν ότι ο βασικός λόγος που δεν έκαναν παιδί δεν ήταν οικονομικός αλλά η τρομερή ανασφάλεια που ένιωθαν. Σκέφτηκα πώς θα μπορούσαμε εμείς ως γιατροί να το ανατρέψουμε αυτό, να δημιουργήσουμε τις συνθήκες, να παράσχουμε δωρεάν ιατρικές υπηρεσίες, νοσοκομεία, μετακινήσεις, να βρούμε χορηγούς. Ετσι ξεκίνησε η ιδέα της HOPE, είπαμε στα κορίτσια “θα υιοθετήσουμε τους Φούρνους πιλοτικά και για όποιο κορίτσι μείνει έγκυος θα είναι όλα δωρεάν”. Αρχικά υιοθετήσαμε περιοχές με το οξύτερο πρόβλημα, μεγάλο αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων ή και μηδενικές γεννήσεις και δυσκολίες πρόσβασης σε δομές υγείας. Αυτά ήταν τα βασικά μας κριτήρια. Στους Φούρνους σήμερα έχουμε 14-15 γεννήσεις τον χρόνο, στην Πάτμο 40 γεννήσεις από 5, στο Αγαθονήσι 2 γεννήσεις, στην Τήλο 4 από μηδέν, υπάρχει πολύ γρήγορη αλλαγή».

Στον απομακρυσμένο Αϊ-Στράτη, τον τόπο εξορίας του 20ού αιώνα όπου σπουδαίοι Ελληνες γέννησαν μερικά από τα πιο δυνατά κείμενα των ελληνικών γραμμάτων, η Βαρβάρα Ντασιακλή περιμένει το πρώτο της παιδί. Ενα κοριτσάκι που από τα έμπειρα χέρια του Στέφανου Χανδακά θα φτάσει στην αγκαλιά τους και στον οικισμό του Αϊ-Στράτη που έχει να δει μωρό πάνω από 6 χρόνια. Η Βαρβάρα λέει στα «ΝΕΑ» ότι η ζωή εκεί είναι καλύτερη, όμως δεν υπάρχουν δουλειές και της λείπουν τα θεάματα της Αθήνας – αν και τώρα με την πανδημία που όλα είναι διαδικτυακά είμαστε όλοι ίσοι απέναντι στην Τέχνη. Πρόβλημα παραμένει η πρόσβαση σε δομές υγείας, με το νησί της Λήμνου και το φαρμακείο να απέχουν, καιρού επιτρέποντος, δυόμισι ώρες με το τοπικό και μιάμιση ώρα με το μεγάλο πλοίο. Η HOPEgenesis ήρθε στη ζωή τους όταν το 2019 πήραν την απόφαση να γίνουν γονείς. «Σε μια εξέταση έμαθα ότι έχω πρόβλημα, ήξερα ήδη για την οργάνωση, έκλεισα  ραντεβού με τον Στέφανο Χανδακά και λύσαμε το πρόβλημά μου. Τον Αύγουστο έκανα δωρεάν εξωσωματική. Ημουν τυχερή, πέτυχε αμέσως. Δεν ξέρω αν θα το έκανα χωρίς τη HOPEgenesis. Μια εξωσωματική κοστίζει πολλά. Πραγματικά χαίρομαι που υπάρχει το πρόγραμμα. Ηδη σκέφτομαι την επόμενη εγκυμοσύνη. Ευελπιστώ ότι μπορεί να είναι και δίδυμα. Μόλις ο γιατρός μού πει, θα το βάλουμε μπρος».