Ο θρίαμβος της ζωής ενάντια σε καθετί που φθείρεται και σβήνει

Ο σπουδαίος ποιητής, εκδότης και ακτιβιστής Λόρενς Φερλινγκέτι έφυγε από τη ζωή και μαζί του φαίνεται να χάθηκε μια ολόκληρη εποχή. Μια εποχή ρηξικέλευθων αναζητήσεων, διανοίξεων νέων δρόμων στην ποίηση, αναχαιτίσεων και διεκδικήσεων, μια εποχή που προέταξε την ανεπίστροφη της συνειδητότητάς μας μεταλλαγή, που σηματοδότησε την απαρχή ενός ασυγκράτητου ρεύματος καλλιτεχνών που άφησαν στίγμα βαθύ στη λογοτεχνία, την κοινωνία και τις ψυχές μας, αψηφώντας τα πάντα και, κυρίως, επιστέφοντας την οδύνη και τη συνειδητοποίησή μας πως όλα οδεύουν προς το σκοτάδι, με ένα φως επιούσιο, καθαρό, απαρασάλευτο και διαρκές.

Εάν κάτι χαρακτηρίζει την ποίηση του Φερλινγκέτι, αυτό είναι το φως, ο θρίαμβος της ζωής ενάντια σε καθετί που φθείρεται και σβήνει, η πίστη στον άνθρωπο, στην ποίηση που αποκαλύπτει πρωτοφανέρωτες της ύπαρξης πτυχές, η ευφροσύνη, το γέλιο που μας συγκλονίζει και εμποδίζει τις σκιές, η πεποίθηση πως, ακόμα και στις δυσκολότερες στιγμές, υπάρχει κάτι που συνέχει εμάς και το Σύμπαν, παρεμποδίζοντας την πτώση.

Τον Μάρτιο του 2019, είχα την ξεχωριστή χαρά, τύχη και τιμή να μεταφράσω για τις εκδόσεις της Bibliothèque ένα μικρό βιβλίο του Λόρενς Φερλινγκέτι, που φέρει τον τίτλο «Τι είναι ποίηση;» και, βέβαια, πρόκειται για τη δεύτερη ενότητα της ποιητικής του συλλογής «Poetry as insurgent art» (New Directions, 2007). Εδώ, ο ποιητής προσπαθεί να ορίσει εκείνο που δεν καθορίζεται, επιχειρεί να προσεγγίσει το αιώνιο της ποίησης μυστήριο, με τρόπο αξιοσημείωτα διαυγή, ενίοτε παιχνιδιάρικο, ενίοτε παράδοξο, απαρέγκλιτα, εντούτοις, εξυφαίνοντάς το με το φως, εστιάζοντας στο άδηλο, το αφανές, το απαρατήρητο, που κάποτε γιγαντώνεται και διατρανώνει τη μεγαλοπρέπειά του, μας καταλαμβάνει και μέσω αυτού δεχόμαστε καινούργια μάτια ώστε να δούμε και καταλλήλως να ιδωθούμε μέσα στη ζωή.

Ετσι, σύμφωνα με τον Φερλινγκέτι, «η ποίηση δίνει φωνή στην καρδιά», «αποκαλύπτει όλα τα ψέματα, το πρόσωπο χωρίς μακιγιάζ», «λέξεις περιμένουν να αναγεννηθούν στη σκιά του λαμπτήρα» της, «σκοτώνει δαιμόνια», «κρατάει σε απόσταση τον θάνατο», «εκπληρώνει πόθους και αποκαθιστά ζωές», «εξιχνιάζει του ανθρώπου το πεπρωμένο και το υπερβαίνει», πρόκειται για «μια φωνή εναντίωσης στη σπατάλη των λέξεων και την τρελή πληθώρα των τυπωμένων», για τη «λυρική ζωή καθ’ εαυτή», σαν τον «έρωτα πεθαίνει αγωνιζόμενη εν μέσω ερειπίων», η ποίηση, όπως εν τέλει και ο ίδιος ο Φερλινγκέτι μετά την εκδημία του, καθίσταται εφεξής ένας «τελευταίος φάρος σε θάλασσες ανερχόμενες», καταυγάζοντας με τις λέξεις της ένα σκοτάδι, που μοιάζει να πυκνώνει, τελευταία, περισσότερο από ποτέ. Ακολουθούν τέσσερα ποιήματά του σε δική μου μετάφραση, που δεν έχουν εκδοθεί.

Μια από αυτές τις μέρες

Οταν γεράσω

θα αποδεχθούνε ό,τι λέω

σαν την απόλυτη αλήθεια

θα με αποκαλέσουνε μαέστρο

και θα καρφώσουνε επάνω μου του φωτός τον σταυρό

Και αν το κάνουν, ω εάν το κάνουν

θα αξίζει τον κόπο στο τέλος

όλες οι διαλυμένες προτάσεις αρχινισμένες ξανά

όλοι οι θρίαμβοι οι πλασματικοί

που θα μπορούσαν να συμβούν μονάχα τις Κυριακές

όταν όλες οι τράπεζες κλειστές

και οι χρεοκοπημένες εκκλησίες ανοιχτές

και οι λοταρίες κερδισμένες

μονάχα για να βρουν τα εισιτήρια τυπωμένα

με εξατμιζόμενο μελάνι

το τελευταίο άλογο στον τελευταίο αγώνα

να πηδάει τον τελευταίο φράχτη προς την ελευθερία

και εγώ να στέκομαι στον κύκλο του νικητή

με ένα στεφάνι τριγύρω από τον λαιμό μου

διερωτώμενος ποια ξανθιά θα με φιλήσει

καθώς η ορχήστρα μαριάτσι παίζει το

Οι Ευτυχισμένες Ημέρες Ηρθανε Ξανά

ή τον Θούριο της Δημοκρατίας

και μία παρέλαση περνάει

προς την μακρινή πλατεία

όπου ηλίθιοι φορώντας ψεύτικα φτερά

πέφτουνε από τα δέντρα;

Το άροτρο του χρόνου

Η νύχτα έκλεισε τα παράθυρά μου και

Ο ουρανός κρυστάλλινο σπίτι κατέστη

Τα κρυστάλλινα παράθυρα φεγγοβολούσαν

Το φεγγάρι

διαμέσου τους φαινόταν

μέσα από όλο το κρυστάλλινο σπίτι

Ενα αστέρι μοναδικό έστελνε προς τα κάτω

την κρυστάλλινη αχτίδα του

και έσερνε ένα άροτρο μέσα από τη γη

ξεθάβοντας σώματα αγκαλιασμένα μαζί

ζευγάρια αγκαλιασμένα

γύρω από τη γη

Κρατιούνταν μαζί παντού

βγάζοντας μικρές κραυγές

που δεν έφταναν στ’ αστέρια

Η κρυστάλλινη γη περιστρεφόταν

και τα σώματα μαζί της

Και ο ουρανός δεν περιστρεφόταν

ούτε τα αστέρια μαζί του

Τα αστέρια παρέμεναν καθηλωμένα

το καθένα με την κρυστάλλινη αχτίδα του

να ακτινοβολεί προς τη γη

το καθένα συνδεδεμένο με το τεράστιο άροτρο

που οργώνει τις ζωές μας

Η θάλασσα γαλήνια απόψε

Η θάλασσα γαλήνια απόψε μακριά

στην Παραλία Ντόβερ

Τα πουλιά το σούρουπο

κραυγάζουν συλλαβές

από κάποια αποδομημένη λέξη

που ακόμα δεν

αποκρυπτογραφήσαμε

ώστε την ύπαρξη να εξηγήσουμε

Και αυτά υψώνουνε το τελευταίο φως

με τα φτερά τους

Και πετάνε μακριά με αυτό

επάνω από τον ορίζοντα

Διαφυλάσσοντας το μυστικό

Διακόρευση

Η ζωή τον εαυτό της διακορεύει

πέταλο με το πέταλο

Τα φύλλα ένα προς ένα

εξαφανίζονται

σάμπως εραστές μεταξύ τους

Υπεροι και στήμονες

αποκαλύπτονται

Οι σπόροι πέφτουνε επίσης

και όλα ξεκινάνε πάλι

Αχ τι θα γίνει

με τα φύλλα με τους σπόρους

που ακόμα συνεχίζουνε να πέφτουν

τι θα γίνει

με τους θαλλούς που ακόμα υποχωρούν

μέσα στη σκοτεινή νύχτα του θανάτου

όπου της επιθυμίας μας

τα ακίνητα βουβά πουλιά

εξακολουθούνε να σαλεύουν

Την ίδια στιγμή

κάτω από τα δέντρα τα σκοτεινά

όπου φωλιάζουν τα τριζόνια

αυτή ξαφνικά σταματάει να γελάει

αυτός τα χέρια του ακουμπάει

στα στήθη της επάνω