Η αιώνια λιακάδα ενός αιρετικού μυαλού

Πέθανε τη Δευτέρα 22 Φεβρουαρίου, από επιπλοκή στους πνεύμονες, στο Σαν Φρανσίσκο, ο Λόρενς Φερλινγκέτι σε ηλικία 101 ετών. Υπήρξε το πιο φωτεινό μυαλό της γενιάς των Μπιτ. Και το πιο μεθοδικό. Ο εκδοτικός του οίκος και το ιστορικό βιβλιοπωλείο City Lights είναι, από την μέρα που άνοιξε το 1953 μέχρι σήμερα, πολιτιστικό κέντρο που ανέδειξε το Σαν Φρανσίσκο σε πόλη των συγγραφέων. Είναι το στέκι πολλών εκκολαπτόμενων ποιητών, συγγραφέων, καλλιτεχνών, πολιτικών ακτιβιστών και διανοουμένων εμιγκρέδων της Λατινικής Αμερικής. Οταν μια μέρα το 1956 σε γκαλερί του Νορθ Μπιτς ο Αλεν Γκίνζμπεργκ διάβασε αποσπάσματα από το «Ουρλιαχτό» του, ο Φερλινγκέτι τού είπε «Ελα να το βγάλουμε σε βιβλίο». Το «Ουρλιαχτό» κυκλοφόρησε το 1956 και η αστυνομία μπούκαρε στο βιβλιοπωλείο και έκανε κατάσχεση τις κούτες με το βιβλίο λόγω άσεμνου περιεχομένου. Εποχή μακαρθισμού, γαρ. Ο Φερλινγκέτι συνελήφθη. Εγινε δίκη. Αθωώθηκε. Και το βιβλίο γνώρισε τεράστια εμπορική επιτυχία παγκοσμίως. Μαζί με το «Α Coney Island of the Mind» (1958) του Φερλινγκέτι θεωρούνται τα ευαγγέλια των ποιητών της γενιάς των Μπιτ. Και τα δύο πρέπει να έχουν ξεπεράσει σε πωλήσεις, μόνο στην Αμερική, τα 2 εκατομμύρια αντίτυπα.

Τον γνώρισα την πρώτη βδομάδα που πάτησα το πόδι μου στο Σαν Φρανσίσκο, τον Απρίλιο του 1971. Είχε μεσολαβήσει ο Νάνος Βαλαωρίτης. Ανακαλώ την πρώτη μας συνάντηση στο βιβλιοπωλείο του: στην παρέα ήταν, εκτός από τον Βαλαωρίτη, ο Τεντ Τζόουνς, ο Γκρέγκορι Κόρσο, ο Αλεν Γκίνζμπεργκ, ο Γκάρι Σνάιντερ, ο Μπομπ Κάουφμαν, η Αν Γουόλτμαν και ο Μάικλ Μακλιούρ. Ο Φερλινγκέτι υπέρ όλων και για όλα. Ανοιχτόκαρδος, ανοιχτόμυαλος, γενναιόδωρος, καταδεκτικός, μειλίχιος, πράος, ασυμβίβαστος. Ενας πολύ ζεστός άνθρωπος. Με αρχές. Που ξεκινούσαν από έναν βαθύ ανθρωπισμό και έφθαναν μέχρι τη συγκρότηση ενός Διεθνούς Κινήματος Διαφωνίας. Αναρχοκομμουνιστής αλλά και ειρηνιστής. Αγωνιστής αλλά και βουδιστής. Θεωρούσε την ποίηση δυναμικό κοινωνικό εργαλείο και όχι κάτι φυλαγμένο για τις ελίτ της διανόησης. «Πρέπει να αυξήσουμε τα ποσοστά της συνείδησης. Ο μόνος τρόπος να αλλάξουν οι ποιητές τον κόσμο είναι να ανεβάσουν ψηλότερα τη συνείδηση του γενικού πληθυσμού» έλεγε.

Εκτός από ποιητής, ο Φερλινγκέτι ήταν και εκδότης και ζωγράφος (παρακολούθησε αρκετά μεγάλος ιδιαίτερα μαθήματα) με πολλές εκθέσεις, δίδαξε για ένα φεγγάρι στο Ινστιτούτο Ναρόπα στο Μπόλντερ του Κολοράντο, σε ένα πρόγραμμα δημιουργικής γραφής όπου έκανε κουμάντο ο Αλεν Γκίνζμπεργκ. Ηταν επίσης ο πρώτος δαφνοστεφής ποιητής του Σαν Φρανσίσκο. Μέγας ακτιβιστής υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας της έκφρασης όπου γης, συχνά λάμβανε πρωτοβουλίες για να ενισχυθούν οικονομικά στις σπουδές τους φοιτητές από μειονότητες.

Ο Φερλινγκέτι άλλαξε ριζικά την αμερικανική κουλτούρα του 20ού αιώνα. Οχι μόνο με την ποίησή του αλλά και μέσω των εκδόσεων του οίκου του και μέσω δράσεων που είχαν κοινωνικό αντίκτυπο. Ηταν στο πλευρό των Λατινοαμερικανών που την εποχή εκείνη, δεκαετίες του ’60 και του ’70, αγωνίζονταν κατά των καθεστώτων στην πατρίδα τους που μονοπωλούσαν οι αμερικανοκρατούμενες δικτατορίες. Με τη διευθύντρια του οίκου Νάνσι Πίτερς επέλεγαν να εκδίδουν βιβλία παγκόσμιας λογοτεχνίας, αιρετικά, ανατρεπτικά, προοδευτικά, σοσιαλιστικά. Ο ίδιος και ο Γκίνζμπεργκ έφεραν την ποίηση στο προσκήνιο, ήταν η αιτία να μπει για καλά στο αμερικανικό κάμπους και άλλαξαν διά παντός τον τρόπο που οι Αμερικανοί αντιλαμβάνονται την ποίηση. Αυτό τούς το αναγνωρίζουν ακόμη και οι ποιητές της Ανατολικής Ακτής, με τους οποίους υπάρχει ιστορική αντιπαράθεση.

Εξακολουθούσε να γράφει και να εκδίδει ποίηση μέχρι τα 100 του χρόνια. Πηγή μου από το City Lights μού μεταφέρει ότι οι εργαζόμενοι εκεί τιμούν τη μνήμη του με το να συνεχίζουν το όραμά του, ώστε ο οίκος να γίνει κέντρο έρευνας και μελέτης της λογοτεχνίας με προοδευτικό πρόσημο. Ο θάνατός του κλείνει ένα μεγάλο κεφάλαιο της αμερικανικής και παγκόσμιας ποίησης. Και το σίγουρο είναι πως το έργο του τού έχει εξασφαλίσει μία θέση στον Αμερικανικό Κανόνα.

Ενα από τα πιο πρόσφατα ποιήματά του:

O Δούρειος Ιππος του Τραμπ

Ο Ομηρος δεν έζησε αρκετά

Για να μας πει για τον Λευκό Οίκο του Τραμπ

Που είναι ο Δούρειος Ιππος του

Απ’ όπου όλοι οι άνθρωποι του Προέδρου

Πηδάνε έξω για να καταστρέψουν τη δημοκρατία

Και να εγκαθιδρύσουν πολυεθνικές

Ως απόλυτους κυβερνήτες του κόσμου

Πιο ισχυρές και από τα έθνη

Και αυτό συμβαίνει ενώ κοιμόμαστε

Υποκλίσου λοιπόν, Ω Απλέ μου Ανθρωπε

Υποκλίσου!

(μετάφραση Ντίνος Σιώτης)