Στροφή στην πολιτική με τεχνοκρατικά ανακλαστικά

Το όνομά του είναι φρικτά γνώριμο σε όσους τα χρόνια της κρίσης άκουσαν έστω και μία φορά ειδήσεις. Ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο οικονομολόγος που υπηρέτησε πιστά την ευρωζώνη από τον Νοέμβριο του 2011 έως τον Οκτώβριο του 2019, πήρε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στην Ιταλία. Ο Μάριο Ντράγκι κρίθηκε ως ο ικανότερος να λύσει τον γρίφο που δεν κατάφεραν να ξεδιαλύνουν τα συνεργαζόμενα κόμματα – την εκτόξευση του δημόσιου χρέους που σύμφωνα με εκτιμήσεις ξεπερνάει το 160%.

Η επιλογή του ιταλού Προέδρου της Δημοκρατίας Σέρτζιο Ματαρέλα θύμισε, υπό μια έννοια, μια περίοδο που προσπαθούμε να ξεχάσουμε – τότε που οι τεχνοκρατικές λύσεις επιλέγονταν ως λύσεις ανάγκης μπροστά στο ενδεχόμενο της χρεοκοπίας. Η διαφορά, ωστόσο, είναι πως ο Μάριο Ντράγκι δεν είναι ένας οποιοσδήποτε τεχνοκράτης που κλήθηκε να λειτουργήσει συμβιβαστικά ανάμεσα σε πολιτικές δυνάμεις που δεν μπορούν να συνεννοηθούν. Ο Ντράγκι έκανε την πιο σωστή κίνηση που θα μπορούσε να κάνει, την κίνηση στην οποία χρωστάει την καλή του φήμη, όταν δεν λειτούργησε με τεχνοκρατικά κριτήρια, αλλά με πολιτικά: ήταν εκείνος που τόλμησε, τη στιγμή που όλοι δίσταζαν, να δηλώσει πως θα κάνει «ό,τι χρειαστεί» για να σωθεί το ευρώ. Η φράση ολοκληρωνόταν με μια εντελώς πολιτική υπόσχεση: «Πιστέψτε με, θα είναι αρκετό». Χωρίς εκείνη την ομιλία, η κατάσταση στην Ευρώπη σήμερα θα ήταν πολύ διαφορετική – και αυτό το αναγνωρίζουν όλες οι χώρες που πέρασαν τη δοκιμασία της λιτότητας την περασμένη δεκαετία. Κάτω από το βίντεο με εκείνη την παρέμβαση, τον Ιούλιο του 2012, πολίτες από τις χώρες που στην αρχή της κρίσης ονομάζονταν PIGS ευχαριστούν τον «σούπερ Μάριο» για όσα έκανε για την Ευρώπη. Κάποια σχόλια στα ιταλικά έχουν πρόσφατη ημερομηνία: «Κάνε πάλι ό,τι χρειαστεί για την Ιταλία».

Αυτή δεν είναι υποδοχή για έναν πρώην κεντρικό τραπεζίτη, αλλά για έναν πολιτικό. Αυτό ήταν ήδη από το 2012 ο Ντράγκι για την Ευρώπη, παρότι εδώ και λίγες μέρες κερδίζει και επισήμως τον χαρακτηρισμό στην πατρίδα του. Εξυπνα, αναγνωρίζοντας τις ανάγκες της εποχής και των κομμάτων που θα κληθούν να στηρίξουν την κυβέρνησή του, προσανατολίζεται ήδη σε αρκετές πολιτικές λύσεις για το Υπουργικό του Συμβούλιο, ενώ ξεκαθάρισε πως δεν έχει στόχο να υποκαταστήσει τους αρχηγούς των κομμάτων, ιδίως αυτούς που νιώθουν δυσανεξία για τις αναπόφευκτες τεχνοκρατικές επιλογές που θα κάνει, εφόσον καταφέρει να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης.

Μήπως η πανδημία επιβεβαιώνει, αργά αλλά σταθερά, την κυριαρχία των τεχνοκρατών – είτε αυτοί είναι οι επιστήμονες είτε οι οικονομολόγοι; Αυτό το ερώτημα βασανίζει εδώ και πολύ καιρό τους πολιτικούς επιστήμονες που είδαν, εδώ και μια δεκαετία, παραδείγματα πολιτικών που δεν στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων. Ομως η επιλογή Ντράγκι δείχνει μάλλον το αντίθετο: οι τεχνοκράτες γίνονται απαραίτητοι μόνο μέσα σε ένα ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο, που τους απελευθερώνει από τη δύναμη των αριθμών και τους δίνει κατεύθυνση – ο ίδιος έσπασε το καλούπι φερόμενος ως πολιτικός, και τώρα καλείται να πείσει τους ιταλούς πολιτικούς πως οι τεχνοκρατικές ενέσεις, που από μόνες τους δεν προσφέρουν και πολλά, μπορούν να ενισχύσουν και όχι να αποδυναμώσουν το πολιτικό σκηνικό.

Αυτή την επιλογή, επιλογή βγαλμένη και από τις εμπειρίες της κρίσης, έκαναν πολλοί νεοεκλεγμένοι, ανάμεσά τους και ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Ο ίδιος, ένας πολιτικός, συνέθεσε έναν κυβερνητικό μηχανισμό με πολιτικούς και τεχνοκράτες – η παρουσία των δεύτερων, πάντως, μετριάστηκε μετά τον πρόσφατο ανασχηματισμό και πιθανώς θα συνεχίσει να μετριάζεται μέχρι τις επόμενες εκλογές. Ο Πάνος Τσακλόγλου, που ανέλαβε να λύσει το Ασφαλιστικό, είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα: παρά την πολιτική του τοποθέτηση στο Κέντρο, αποτελεί βασικά μια τεχνοκρατική επιλογή. Στα θέματα της πανδημίας, ο Μητσοτάκης για πολύ καιρό εμπιστεύθηκε τους επιστήμονες, ενώ στη διάρκεια του πρώτου κύματος έβγαλε μπροστά, μαζί με την ηγεσία του υπουργείου, έναν άγνωστο στο ευρύ κοινό λοιμωξιολόγο που τελικά έγινε το πρόσωπο της μάχης ενάντια στον κορωνοϊό.

Οι κρίσεις θέλουν τους τεχνοκράτες τους. Αλλά, βασικά, θέλουν τους πολιτικούς τους -ενίοτε κι αυτούς που μεταπηδούν από τη μια ιδιότητα στην άλλη.