«Είναι σημαντικό {LF}να ξέρεις {LF}τους κανόνες για {LF}να τους ανατρέψεις»

Είναι από τις περιπτώσεις που οποιοδήποτε σημείωμα πρέπει να καταλήγει ή να περιέχει τη σύσταση «μη μαρτυρήσετε το τέλος». Οσο περιοριστική κι αν ακούγεται, αποδίδει σε μεγάλο βαθμό τις προθέσεις και το ύφος του Ισλανδού Ράγκναρ Γιόνασον στο «Σκοτάδι» (εκδ. Καστανιώτη, μτφ. Βίκυ Αλυσσανδράκη). Οπως φαίνεται και από τη συνέντευξή μας – μέσω γραπτού ερωτηματολογίου -, ο 44χρονος συγγραφέας διατηρεί μια σχέση μαθητείας με την αγγλοσαξονική παράδοση, αλλά εισάγει τα απαραίτητα νεωτερικά στοιχεία στο παιχνίδι με τον αναγνώστη. Πρωταγωνίστρια στο μυθιστόρημα, η εξηντατετράχρονη επιθεωρήτρια Χούλντα Χερμανσντότιρ, που εξαναγκάζεται σε πρόωρη συνταξιοδότηση. Εχει όμως δυο εβδομάδες καιρό για να επιλέξει ποια παλιά ιστορία θα ανακινήσει. Και θυμάται τη μετανάστρια που είδε τις ελπίδες της για μια καινούργια αρχή να ξεβράζονται στις ακτές της άγνωστης χώρας.

Ποιο πιστεύετε ότι είναι το συχνότερο στερεότυπο για το νουάρ των βόρειων χωρών που έχουν οι ξένοι αναγνώστες;

Ορισμένοι προφανώς πιστεύουν ότι οι συγγραφείς του nordic noir εστιάζουν περισσότερο στον κοινωνικό σχολιασμό παρά στους γρίφους και στο μυστήριο. Εγώ πιστεύω ότι τα καλύτερα μυθιστορήματα του είδους πετυχαίνουν και τα δύο.

Οπότε τι θέλετε να μας αποκαλύψετε για την καθημερινή σας ζωή και τον τρόπο γραφής για να ανατρέψετε αυτό το στερεότυπο;

Τα βιβλία που διάβαζα όσο μεγάλωνα αλλά και αυτά που διαβάζω σήμερα προέρχονται από τη «χρυσή εποχή»: Σ.Σ. Βαν Ντάιν, Ελερι Κουίν και Αγκαθα Κρίστι, για παράδειγμα. Εμαθα με τον καιρό να δίνω σημασία στην έκπληξη, στο μυστήριο και στο στοιχείο της ανίχνευσης. Προέρχομαι επίσης από ένα συγκεκριμένο περιβάλλον, της Βόρειας Ευρώπης, οπότε τα βιβλία μου το αντανακλούν. Προσπαθώ να συνδυάσω το σκοτάδι και το ψύχος της βορειοευρωπαϊκής παράδοσης με τους γρίφους που περιέχει η αστυνομική λογοτεχνία της χρυσής εποχής.

Στο «Σκοτάδι» πάντως παίζετε με τις συμβάσεις του είδους – στοιχείο που αφορά και το τέλος φυσικά. Τουλάχιστον δύο από τους ήρωες λένε «νιώθω σαν να συμμετέχω σε αστυνομικό μυθιστόρημα». Είναι μια σχέση που θέλετε να διατηρήσετε με τους αναγνώστες;

Στο μυαλό μου μια αστυνομική ιστορία είναι εν μέρει ένα παιχνίδι ανάμεσα στον αναγνώστη και τον συγγραφέα. Ο τελευταίος προσπαθεί να ξεγελάσει τον πρώτο μέχρι το τέλος, ενώ ισχύει βέβαια το fairplay. Στη «χρυσή εποχή» ορισμένοι συγγραφείς χρησιμοποίησαν αυστηρούς κανόνες γι’ αυτό το «παιχνίδι». Δεν τους υπακούω τυφλά, αλλά σε μεγάλο βαθμό. Είναι σημαντικό να γνωρίζεις τους κανόνες για να τους ανατρέψεις. Προσωπικά έχω διαβάσει αρκετά μυθιστορήματα για να τους μάθω και να μπορώ να αιφνιδιάσω τους αναγνώστες.

Υπάρχουν επίσης αρκετές πληροφορίες για το πώς οι ήρωες νιώθουν όσον αφορά τη δικαιοσύνη, την αθωότητα και τη συγχώρεση. Εχουν να κάνουν και με το επάγγελμά σας ως δικηγόρου;

Οχι, είναι περισσότερο μια φιλοσοφική αναζήτηση. Ορισμένες φορές η δικαιοσύνη είναι μόνο μια ψευδαίσθηση και τα σύγχρονα αστυνομικά δεν τελειώνουν με τον παλιό καλό τρόπο. Ολα βρίσκονται σε μια γκρίζα ζώνη. Υπάρχει σκοτάδι ακόμη και στον πιο λαμπερό ήλιο του μεσονυχτίου. Και μια αχτίδα λάμψης κάπου μέσα στη σκοτεινιά.

Οι περισσότεροι ήρωες του βιβλίου ζουν όντως στο σκοτάδι των μυστικών τους. Μια κατάσταση που δεν αλλάζει ούτε μετά τον σοβαρό επικήδειο του τέλους. Ποια είναι γενικά η στάση της ισλανδικής κοινωνίας όσον αφορά τη θρησκεία;

Ολα τα καλά μυθιστορήματα έχουν, εξ ορισμού, δυνατούς χαρακτήρες. Αυτοί πρέπει να είναι ενδιαφέροντες για να κρατήσουν τον αναγνώστη και, όπως όλοι γνωρίζουμε, ο καθένας έχει τα μυστικά του. Αυτά είναι και η κινητήρια δύναμη μέσα σ’ ένα μυθιστόρημα. Οσον αφορά τη θρησκεία, οι Ισλανδοί έχουν μια πολύ δυνατή ηθική πυξίδα διακρίνοντας το σωστό από το λάθος. Αλλά οι περισσότερες αστυνομικές ιστορίες συμβαίνουν στα σύνορα των δύο εννοιών.

Το τοπίο της Ισλανδίας παίζει σημαντικό ρόλο στο βιβλίο. Μπορείτε να θυμηθείτε ορισμένα δικά σας αγαπημένα λογοτεχνικά ή μη τοπία;

Οταν ζεις στην Ισλανδία, είναι αδύνατον να μη γράψεις για την εκπληκτική φύση με την οποία είμαστε ευλογημένοι. Γι’ αυτό προσπαθώ να βρω το σκηνικό όχι μόνο στο Ρέικιαβικ, αλλά και στα μαγευτικά τοπία της περιφέρειας. Οταν, για παράδειγμα, προετοιμαζόμουν για να γράψω το «Σκοτάδι», έμεινα όλη τη νύχτα στα Χάιλαντς, σε μια καλύβα χωρίς θέρμανση. Ποτέ στη ζωή μου δεν ένιωσα τόσο κρύο, αλλά άξιζε για χάρη της έρευνας. Ενας φίλος μου, που δουλεύει σε ομάδα εντοπισμού και διάσωσης, με πήγε εκεί όταν του είπα ότι χρειαζόμουν ένα απομονωμένο μέρος για το βιβλίο που έγραφα. Οδηγήσαμε δίπλα από παγωμένα ποτάμια και περπατήσαμε για καμιά ώρα σε βαθύ χιόνι και κακοτράχαλα μονοπάτια. Ηπιαμε έως και νερό από παγετωνικά ποτάμια. Το επόμενο πρωί ήμουν έτοιμος για μια ακόμη πεζοπορία μέχρι το αυτοκίνητο μέσα στο κρύο, αλλά ο φίλος μου είχε επιφυλάξει μια ανατροπή, περίπου όπως αυτές σε ένα βιβλίο μυστηρίου. Το αυτοκίνητο απείχε μόλις 100 μέτρα από την καλύβα, κρυμμένο πίσω από λόφους. Αλλά εκείνος είχε επιλέξει μια τεράστια παράκαμψη για να φτάσουμε ως εκεί. Αυτή η εμπειρία μπήκε μέσα στο βιβλίο.

Αγκαθα Κρίστι και Χίτσκοκ

«Ανατροπές και σκηνικό = μυστήριο»

Υπάρχει κάποιο μάθημα που ένας συγγραφέας αστυνομικών οφείλει να πάρει από το έργο της Αγκαθα Κρίστι;

Το βασικότερο στοιχείο της Κρίστι ήταν
το συναρπαστικό σενάριο και ο τρόπος που μπορούσε να προκαλεί την έκπληξη με ευφάνταστες και ασυνήθιστες ανατροπές. Εκανε επίσης εξαιρετική χρήση του σκηνικού, είτε επρόκειτο για το «Οριάν Εξπρές», τον Νείλο ή μια αγροικία στο χιόνι. Νομίζω ότι και τα δύο αυτά στοιχεία είναι πολύ σημαντικά για έναν πετυχημένο τίτλο μυστηρίου. Δημιούργησε, εξάλλου, ορισμένους αξιομνημόνευτους χαρακτήρες και υπάρχει ένα «σκοτεινό» στοιχείο στα βιβλία της, που οι αναγνώστες μπορεί να μη διακρίνουν κατευθείαν.

Και μια ερώτηση σχετικά «ανορθόδοξη»: Σας αρέσει ο Χίτσκοκ και ειδικά ο τρόπος που χειρίστηκε τη Μάριον Κρέιν στο «Ψυχώ»;

Νομίζω ότι είναι από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες όλων των εποχών. Οι ανατροπές στο «Ψυχώ» είναι ευφυείς από πολλές απόψεις και μπροστά από την εποχή τους. Αλλά δεν είναι η αγαπημένη μου από τις ταινίες του. Εκείνες που μπορώ να βλέπω ξανά και ξανά είναι ο «Σιωπηλός μάρτυς», το «Νοτόριους», ο «Βρόχος», «Η κυρία εξαφανίζεται» και οι «Υποψίες» – ταινία στην οποία ο Χίτσκοκ ήθελε να δώσει πιο σκοτεινό τέλος και θα ήταν τέλεια έτσι.

Ράγκναρ Γιόνασον
Το σκοτάδι
Μτφ. Βίκυ Αλυσσανδράκη
Εκδ. Καστανιώτη,
σελ. 288
Τιμή 16 ευρώ