Υποβρύχια αναδάσωση στο Αιγαίο

Στην… αναδάσωση των υποβρύχιων λιβαδιών του Αιγαίου, ενός από τα σπουδαιότερα οικοσυστήματα του κόσμου που κινδυνεύει με εξαφάνιση, προχώρησε πρόσφατα διεθνής ομάδα επιστημόνων. Η φύτευση των υποθαλάσσιων κήπων ξεκίνησε πειραματικά στην περιοχή των Λειψών πριν από τρία χρόνια και για την ολοκλήρωσή της συνεργάστηκαν 25 εξειδικευμένοι επιστήμονες υπό την ευθύνη του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Ερευνών «Αρχιπέλαγος».

Η κινητοποίηση της επιστημονικής κοινότητας δεν συντελέστηκε τυχαία: Τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας συνιστούν ένα από τα μοναδικά χαρακτηριστικά της ελληνικής φύσης και ταυτόχρονα το πλέον προστατευόμενο και παραγωγικό θαλάσσιο οικοσύστημα της Μεσογείου· παρ’ όλα αυτά κινδυνεύουν. Το ψάρεμα με τράτα και η υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων συμβάλλουν καταλυτικά στην καταστροφή τους ενώ η βλάβη που προκαλείται δεν αναπληρώνεται εύκολα: Τα λιβάδια Ποσειδωνίας -που συναντώνται μόνο στη Μεσόγειο και εμφανίζουν τη μεγαλύτερη συγκέντρωσή τους στην Ελλάδα – αποκαλούνται συχνά «ο πνεύμονας της Μεσογείου», καθώς παράγουν από 14 έως 20 λίτρα οξυγόνου ανά τ.μ. καθημερινά.

Στους Λειψούς. Η φύτευση των «υποβρύχιων κήπων» Ποσειδωνίας πραγματοποιήθηκε στην περιοχή τού υπό δημιουργία Καταφυγίου Θαλάσσιας Ζωής Αιγαίου, στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Λειψών. «Επειτα από τρία χρόνια πειραματικών φυτεύσεων από το Ινστιτούτο “Αρχιπέλαγος” σε συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες από το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Essex της Αγγλίας, αναπτύχθηκε μια νέα, καινοτόμος, μεθοδολογία υποβρύχιας αναδάσωσης που έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής δημοσίευσης. Βασίζεται σε πρακτικές χαμηλού κόστους και υψηλής απόδοσης ενώ για τη φύτευση χρησιμοποιήθηκαν αποκλειστικά φυσικά και βιοδιασπώμενα υλικά» εξηγεί η Αναστασία Μήλιου, υδροβιολόγος και διευθύντρια Ερευνας του Ινστιτούτου «Αρχιπέλαγος».

Η φύτευση έγινε με ελεύθερη κατάδυση και με τη χρήση καγιάκ ενώ είχαν απαιτηθεί αρκετές εβδομάδες προετοιμασίας των φυτών. Κατά τη διάρκειά τους δύτες είχαν συλλέξει θραύσματα φυτών Ποσειδωνίας από παράκτια νερά της περιοχής, τα οποία είχαν καταλήξει εκεί έπειτα από έντονη θαλασσοταραχή ή από εκρίζωση που προκλήθηκε από αγκυροβόλια. Στη συνέχεια χρειάστηκε η προετοιμασία της φύτευσης με τη χρήση θαλάσσιου ιζήματος, το οποίο συλλέχθηκε με ήπιες μεθόδους από περιοχές κοντά σε λιβάδια.

Επιπτώσεις. Στη Μεσόγειο τα λιβάδια Ποσειδωνίας καλύπτουν έκταση περίπου 40.000 τ.χλμ. και υπολογίζεται ότι σε αυτά αναπτύσσονται περισσότερα από 300 είδη φυτών και πάνω από 1.000 είδη θαλάσσιων ζώων, μεταξύ των οποίων πολλά από τα ψάρια αλιευτικής σημασίας. Σύμφωνα με μελέτες, κάθε χρόνο χάνεται τουλάχιστον το 1,5% των λιβαδιών που έχουν απομείνει. Οι επιπτώσεις αυτής της καταστροφής είναι πολυάριθμες: Μείωση της παραγωγικότητας των αλιευμάτων, διάβρωση και εξαφάνιση παραλιών αλλά και υποβάθμιση του πολύτιμου ρόλου που διαδραματίζουν τα λιβάδια Ποσειδωνίας στον μετριασμό των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής. Εντυπωσιακά ως προς αυτό είναι τα συμπεράσματα πρόσφατων ερευνών, σύμφωνα με τα οποία τα θαλάσσια λιβάδια μπορούν να απορροφήσουν έως και 35 φορές περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα σε σύγκριση με τα τροπικά δάση. Οταν, όμως, τμήματα των λιβαδιών καταστρέφονται, το διοξείδιο του άνθρακα που συγκρατούσαν διαφεύγει.

«Οφείλουμε προτού είναι αργά να αναγνωρίσουμε το οικονομικό αλλά και το περιβαλλοντικό κόστος που θα προκαλέσει η καταστροφή τους σε εμάς και τις επόμενες γενιές» επισημαίνει η Αναστασία Μήλιου προσθέτοντας πως «σε μια εποχή που έχουμε πλέον συνηθίσει να αναφερόμαστε μοιρολατρικά στα είδη ζώων και φυτών που εξαφανίζονται για πάντα, είναι καιρός να αρχίσουμε να επικεντρωνόμαστε στις έμπρακτες λύσεις για την αναστροφή αυτής της κατάστασης, αντί να χάνουμε πολύτιμο χρόνο φλυαρώντας για τα προβλήματα που εμείς οι ίδιοι δημιουργήσαμε».

Η υποβρύχια αναδάσωση στους Λειψούς ήταν μόνο η αρχή. Το Ινστιτούτο Θαλάσσιων Ερευνών «Αρχιπέλαγος», το οποίο τα τελευταία 15 χρόνια αναπτύσσει δράσεις για την προστασία των θαλάσσιων λιβαδιών Ποσειδωνίας και για την καταμέτρηση της ποσότητας διοξειδίου του άνθρακα που αυτά συγκρατούν, επιδιώκει τη φύτευση υποβρύχιων κήπων και σε άλλες περιοχές του Αιγαίου προκειμένου να ανακοπεί η καταστροφή που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια.