Πάντα για τη Δημοκρατία

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η δημοκρατία είναι το καλύτερο πολίτευμα από καταβολής κόσμου, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε και τη διάσημη φράση του αλησμόνητου πεζογράφου, δοκιμιογράφου και δραστήρια πολιτικά και κοινωνικά πνευματικού ανθρώπου, Γιώργου Θεοτοκά, ότι «οι πραγματικοί δημοκράτες στην Ελλάδα χωράνε σε ένα ταξί». Δεν μπορεί να γνωρίζει κανείς, αν, σε περίπτωση που ζούσε σήμερα – πέθανε αιφνίδια τον Οκτώβριο του 1966, σε ηλικία μόλις εξήντα χρόνων – θα μεγάλωνε ή θα μείωνε ακόμη περισσότερο τον αριθμό των πραγματικών δημοκρατών. Σίγουρα, όμως, παρά το γεγονός ότι διανύαμε τότε μια εξαιρετικά δύσκολη δεκαετία – αλλά εδώ που τα λέμε μεταξύ μας και ποια δεκαετία δεν υπήρξε δύσκολη για την Ελλάδα; – δεν αποκλείεται να αισθανόταν σήμερα ακόμη εντονότερα το αδιέξοδο σε σχέση με τη δημοκρατία και τα προβλήματά της. Ακριβώς γιατί απολαμβάνουμε μια τεράστια ελευθερία, σαν να μην αφήνει η τελευταία τη δημοκρατία να βρει την κανονική της περπατησιά.

Μια σκέψη πολύ δυσάρεστη βέβαια, πιο δυσάρεστη όμως η πραγματικότητα, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι μπορεί να γίνει κατανοητή οποιαδήποτε παρέκκλιση σε σχέση με ό,τι εννοούμε όλοι μας χονδρικά ή στις λεπτομέρειες όταν λέμε «δημοκρατία». Ομως ακόμη πιο σίγουρο για τον Θεοτοκά είναι ότι θα είχε βγει από τα ρούχα του ακούγοντας αυτό που ακούσαμε εμείς πριν από λίγες μέρες στην τηλεόραση. Οταν δυο νεαρές γυναίκες είπαν ανάμεσα σε άλλα στην τηλεόραση, συμμετέχοντας σε μία έρευνα που γινόταν στους δρόμους, σε σχέση με την περιβόητη μάσκα, ότι «οι νέοι έχουν το δικαίωμα να εκφράζονται ελεύθερα. Επομένως αν δεν θέλουν, δεν μπορεί να τους υποχρεώσεις να φοράνε μάσκα» και «οι νόμοι είναι για όσους τους σέβονται. Οσοι τους αγνοούν μπορούν να συμπεριφέρονται με όποιον τρόπο τους αρέσει». Το θέμα δεν είναι πια το είδος και το μέγεθος της σύγχυσης που κουβαλάνε μέσα τους όσοι σκέφτονται και εκφράζονται με έναν αντίστοιχο τρόπο. Είναι τόση η απελπισία που προκαλείται ώστε ακόμη και μια υποψία σαρκασμού ή μια αναγωγή σε μιαν ευρύτερη έλλειψη όπως αυτή της παιδείας, θα έμοιαζαν ανεπίτρεπτες.

Το θέμα είναι πως φράσεις σαν αυτές που εκτόξευσαν οι δύο γυναίκες, θεωρούνται για την πλειονότητα όσων συμβαίνει να τις ακούνε ως το απαύγασμα ενός αναφαίρετου δικαιώματος για έκφραση. Χωρίς κανείς βαθύτερα να ανησυχεί ή να προβληματίζεται πως ό,τι λέγεται αυθαίρετα και ασύνειδα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να ξανακουστεί με πολλαπλασιασμένα μάλιστα τα στοιχεία της αυθαιρεσίας και της ασυνειδησίας, αφού, αντί για την «τιμωρία» της αποσιώπησής του, επιβραβεύεται, χωρίς καμιά μάλιστα αναστολή, με τη δημοσιοποίησή του. Ενδέχεται βέβαια ο τρόπος με τον οποίο εκφραστήκανε οι δύο συγκεκριμένες γυναίκες πόρρω να απείχε σε σχέση με όσα σκέπτονταν και να θεώρησαν ότι, από τη στιγμή που τους δόθηκε η σχετική ευκαιρία, ήταν υποχρεωμένες να μιλήσουν και να πούνε κάτι που δεν είχε ξανακουστεί καθώς έτσι μπορούσαν να δικαιολογήσουν το «προνόμιο» που τους έλαχε. Σε οποιαδήποτε περίπτωση όμως αυτό που μετράει είναι το τελικό αποτέλεσμα και εδώ έχουμε να κάνουμε με μια αναμφισβήτητη ζημιά τόσο σε πνευματικό και κοινωνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο γλώσσας.