Ευρωπαϊκή υπόθεση

Αντε πάλι. Η επιστροφή του «Ορούτς Ρέις» στις θάλασσες είναι προφανές ότι δεν λύνει κανένα πρόβλημα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά φαινομενικά δεν λύνει και κανένα από τα προβλήματα του Ερντογάν – την άσχημη κατάσταση της οικονομίας αλλά και την κακή εικόνα για το τουρκικό καθεστώς που έχει διαμορφωθεί από τα ΜΜΕ όλου του πλανήτη.

Μπορεί στην Τουρκία να έχει επιβληθεί ένα είδος «γύψου» που επιτρέπει στον Ερντογάν να ελέγχει το πολιτικό παιχνίδι, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η κυριαρχία του θα επεκτείνεται στο άπειρον. Οι τούρκοι πολίτες νοιάζονται, όπως οι άνθρωποι και στον υπόλοιπο κόσμο, για το επίπεδο της ζωής τους. Επίσης, όσο και αν ο Ερντογάν βάζει συχνά μπροστά από τις επιλογές του την ισλαμική ταυτότητα, γνωρίζει καλά ότι ο εκδυτικισμός ως τρόπος και στάση ζωής δεν είναι αμελητέο μέγεθος στην τουρκική κοινωνία.

Θέλω να πω ότι είναι πιθανόν ελκυστική για ένα τμήμα πολιτών η παρέλαση του Ακάρ, του Τσαβούσογλου και διαφόρων άλλων που μιλούν τη γλώσσα του εθνικισμού. Αλλά αν εξαιρέσεις τις εφήμερες εντυπώσεις που μπορεί να κερδίσει κανείς, στην ουσία το παιχνίδι αυτού του τύπου δεν αποφέρει οφέλη. Μάλλον βλάπτει. Βλάπτει, ασφαλώς, την Ελλάδα, αλλά βλάπτει και την Τουρκία.

Η συμπεριφορά του Ερντογάν δεν είναι κατανοητή. Το παιχνίδι με τα Βαρώσια στην Κύπρο, από μια άποψη, έχει νόημα: επιδίωξε να κάνει ένα πολιτικό δώρο στον υποψήφιο της αρεσκείας του, ενισχύοντάς τον στις εκλογές στα Κατεχόμενα. Αλλά στην περιοχή γύρω από το Καστελλόριζο, από τη στιγμή που έχει διαβεβαιώσει ότι εργάζεται για την προσέγγιση με την Ελλάδα, τι νόημα έχει η δημιουργία εκ νέου έντασης;

Το προηγούμενο διάστημα η Ελλάδα έκανε ορισμένες στρατηγικές κινήσεις που της εξασφάλισαν σχετική διπλωματική άνεση. Η σημαντικότερη από τις ελληνικές κινήσεις ήταν η μετατροπή της ελληνοτουρκικής έντασης σε ευρωπαϊκό πρόβλημα. Είναι εμφανές ότι αυτή η στρατηγική αποδίδει: μετά την ανακοίνωση της εξόδου του «Ορούτς Ρέις» ήταν σαφής η αποδοκιμασία από την ΕΕ (Ζοζέπ Μπορέλ). Για την αναθέρμανση της έντασης, εκφράζεται ανησυχία από το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών, ενώ και ο εκπρόσωπος της γερμανικής καγκελαρίας, Στέφεν Ζάιμπερτ, αποκάλεσε την κλιμάκωση «μη συνετό βήμα». O γερμανός υπουργός Εξωτερικών, Χάικο Μάας, που σήμερα έρχεται Αθήνα, δεν βρίσκει νόημα να πάει στην Τουρκία.

Με άλλα λόγια, ο Ερντογάν δεν μπορεί πλέον να ποντάρει σε μια σχετικιστική αντιμετώπιση της στάσης του από την Ευρώπη. Αλλά μπορεί στα σοβαρά ο τούρκος πρόεδρος να αποφασίσει ότι δεν τον ενδιαφέρει η Ευρώπη ή, ακόμα περισσότερο, η πιθανότητα επιβολής κυρώσεων από την Ευρωπαϊκή Ενωση; Στ’ αλήθεια πιστεύει ότι θα τον ευνοήσει η ένταση; Επιδιώκει να την κλιμακώσει; Και τι προσδοκά από ένα τέτοιο ενδεχόμενο; Το πολύ πολύ, ακριβώς λόγω της έντασης, να πάψει να είναι δυνατή η εκμετάλλευση των πιθανών κοιτασμάτων – στο λίγο διάστημα που ακόμη θα έχουν εμπορική αξία.

Η Τουρκία είναι πάντα εδώ για τη Δύση και συμφέρει όλους να είναι πάντα εδώ. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η Δύση μπορεί να ανεχθεί, χωρίς συνέπειες, κινήσεις όπως αυτή της νέας περιφοράς του «Ορούτς Ρέις» στην Ανατολική Μεσόγειο, που υπονομεύουν την ομαλότητα. Ευτυχώς, η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας έχει πετύχει η όποια ελληνοτουρκική ένταση να μετατρέπεται αυτομάτως σε ευρωτουρκική διαφορά.