Η πρόταση των Ζογγολόπουλου και Τομπάζη για τον Γοργοπόταμο

Ο Γιώργος Ζογγολόπουλος με το γλυπτό Μνημείο Γοργοποτάμου συμμετείχε σε πανελλήνιο διαγωνισμό που είχε πραγματοποιηθεί για τη δημιουργία του Μνημείου Εθνικής Αντίστασης Γοργοποτάμου το 1985, κερδίζοντας το πρώτο βραβείο. Η συμμετοχή στον διαγωνισμό έγινε σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Αλέξανδρο Τομπάζη. Το γλυπτό ποτέ δεν τοποθετήθηκε. Από «ΤΑ ΝΕΑ» εκείνης της εποχής (2-2-1985) διαβάζουμε στο ρεπορτάζ της Χαράς Κιοσσέ τα εξής:

«Μια τεράστια σφαίρα διάφανη που θα υψώνεται στον ουρανό και θα έχει μέσα σήμαντρα που θα δίνουν ήχους μιας λειτουργίας ή κάποιας σύγχρονης μουσικής σύνθεσης. Αυτή είναι η κεντρική ιδέα για το μνημείο του Γοργοποτάμου που πήρε Α’ βραβείο στο διαγωνισμό του υπουργείου Πολιτισμού. Είναι έργο του γλύπτη Γιώργου Ζογγολοπούλου, ο οποίος συνεργάστηκε στη σύνθεση του περιβάλλοντος χώρου με τον αρχιτέκτονα Αλέκο Τομπάζη.

Ισως το μεγαλύτερο πρόβλημα, αλλά και κίνδυνος που καραδοκεί πίσω από κάθε σύνθεση για μνημείο είναι ο κακώς εννοούμενος συμβολισμός και η πλαστική αναπαράσταση. Είναι δύο στοιχεία που καραδοκούν πίσω από τη σύνθεση ενός μνημείου για να το παγιδεύσουν σε μελοδραματικές λύσεις. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα είναι πώς θα γίνει ένα μνημείο που θα υπηρετεί μια έννοια τόσο αφηρημένη όσο η Αντίσταση, ή και τόσο συγκεκριμένη όσο συγκεκριμένη είναι η πράξη Αντίστασης στον Γοργοπόταμο, χωρίς να πέσει σε φτηνές ή αφελείς αισθητικές λύσεις. Αυτόν τον αισθητικό σκόπελο όχι μόνο απομακρύνει το μνημείο του Γιώργου Ζογγολόπουλου, αλλά ταυτόχρονα επιχειρεί να παρασύρει τον θεατή και σε άλλα πεδία, πέρα από την πλαστική, καθώς συμπληρώνεται με τον ήχο…

Η επιλογή του ανοξείδωτου χάλυβα έγινε επειδή είναι ένα υλικό που διατηρεί τη λάμψη του και αντέχει στον χρόνο και στις καιρικές συνθήκες. Κι ακόμη είναι ένα υλικό που δίνει την αίσθηση μιας ελαφράδας. Αυτή ακριβώς την έλλειψη βάρους αναζήτησε, όπως φαίνεται και ο καλλιτέχνης με αυτή τη διάφανη σφαίρα που… για όσους επιμένουν στον συμβολισμό μπορεί να συμβολίζει την ενότητα της Ελληνικής Αντίστασης στον Γοργοπόταμο. Μέσα στους καννάβους που σχηματίζονται από τους διασταυρούμενους σωλήνες, στην καρδιά της σφαίρας, κρέμονται πέντε μεταλλικά σήμαντρα ή και καμπάνες και η ιδέα είναι τα σήμαντρα να προγραμματιστούν στους ήχους μιας σύγχρονης μουσικής σύνθεσης και να λειτουργούν είτε με χρονοδιακόπτη σε τακτά χρονικά διαστήματα, είτε να ακούγεται μια μουσική σαν λειτουργία σε κάθε τελετή επετείου.

Για τον περιβάλλοντα χώρο του μνημείου έχει προβλεφθεί ελικοδρόμιο και χώρος σταθμεύσεων αυτοκινήτων και μία πρόσβαση στο μνημείο κατασκευασμένη από φραπιναρισμένο σκυρόδεμα σε φυσικό χρώμα. Ενα υλικό δηλαδή που δένει με την αδρότητα και τη σκληράδα του τοπίου. Προβλέπεται λίγη φύτευση, ανάλογη με την υπάρχουσα οικεία βλάστηση. …Μένει τώρα να δούμε το πότε θα χτιστεί το μνημείο αυτό, γιατί δεν ξεχνάμε πόσα μνημεία έχουν βραβευτεί κατά καιρούς σε διαγωνισμούς που ποτέ δεν στήθηκαν. Οπως ας πούμε το μνημείο της πλατείας Κλαυθμώνος που και πάλι ο Ζογγολόπουλος είχε κερδίσει τον διαγωνισμό (του υπουργειου Χωροταξίας και Περιβάλλοντος είναι η αλήθεια) πριν αρκετά χρόνια και δεν στήθηκε ποτέ. Ή και σχέδια για κτίρια που βραβεύθηκαν και δεν κτίστηκαν κι αυτά…».