Γιατί «κυνηγούν» {LF}τον Μαρκ Τουέιν στις ΗΠΑ;

Τα βιβλία τους έχουν πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα και οι ιστορίες τους έχουν ταξιδέψει μικρούς και μεγάλους σε νέους κόσμους. Δεν θεωρούνται λοιπόν τυχαία από τους πιο αγαπημένους συγγραφείς στις ΗΠΑ. Αυτή η δημοφιλία ωστόσο φαίνεται πως λειτουργεί εναντίον των Μαρκ Τουέιν, Τζον Στάινμπεκ και της Χάρπερ Λι, αφού τα έργα τους συγκαταλέγονται στη λίστα με τα απαγορευμένα και λογοκριμένα βιβλία της χώρας την τελευταία δεκαετία.

Στο πλαίσιο της Εβδομάδας των Απαγορευμένων Βιβλίων, η Αμερικανική Ενωση Βιβλιοθηκών εξέτασε όλες τις αναφορές λογοκρισίας που έχει λάβει τα τελευταία δέκα χρόνια. Κι έτσι έφτιαξε μια λίστα με 100 εκδόσεις για τις οποίες αναγνώστες -κυρίως γονείς – απαίτησαν να αφαιρεθούν από τον κατάλογο των βιβλιοθηκών και των σχολείων στις ΗΠΑ.

Στην κορυφή της λίστας λοιπόν βρέθηκε το βιβλίο του Σέρμαν Αλεξίε «Τhe Absolutely True Diary of a Part-time Indian», το οποίο κέρδισε το 2007 το βραβείο του ιθαγενούς αμερικανού συγγραφέα στα Εθνικά Βραβεία Βιβλίου. Η ιστορία του ασχολείται με ένα αγόρι το οποίο αφήνει το σχολείο του σε μια περιοχή Ινδιάνων για να γραφτεί σε ένα άλλο, με λευκούς μαθητές. Πίσω από τις περιπέτειες του παιδιού, οι επικριτές του είδαν «σεξουαλικές αναφορές, βλασφημία, βία, τζόγο, κατανάλωση αλκοόλ από ανηλίκους και βέβαια προβλήματα στην προσέγγιση της θρησκείας». Αναμενόμενο ανάμεσα στην εκατοντάδα των «απαγορευμένων» ήταν μάλλον να βρεθεί η σειρά βιβλίων της Ε. Λ. Τζέιμς «Πενήντα αποχρώσεις του γκρι». Ωστόσο, τα πυρά της συντηρητικής βαθιάς Αμερικής δέχονται κι έργα τα οποία αναφέρονται σε ιστορίες που θίγουν τα κακώς κείμενα της κοινωνίας ή χτίζουν ένα πολύ προοδευτικό περιβάλλον για τα γούστα της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το βιβλίο «Γαλάζια μάτια» της σπουδαίας Τόνι Μόρισον για ένα κορίτσι αφροαμερικανικής καταγωγής που θεωρείται άσχημο λόγω του χρώματος του δέρματός της, το οποίο βρέθηκε σε υψηλή θέση των λογοκριμένων.

Από το στόχαστρο της μισαλλοδοξίας βέβαια αυτού του κομματιού της αμερικανικής κοινωνίας δεν ξεφεύγουν ούτε τα παιδικά έργα. Η σειρά εικονογραφημένων βιβλίων του Νταβ Πίλκεϊ «Captain Underpants» με έναν σούπερ ήρωα με πάνα, αλλά κι εκείνη των Πίτερ Πάρνελ και Τζάστιν Ρίτσαρντσον «And Tango Makes Three» για δύο αρσενικούς πιγκουίνους που μεγαλώνουν ένα κοτόπουλο μαζί, κατηγορήθηκαν και μπήκαν στο Top 10 της λίστας.

ΟΙ ΚΛΑΣΙΚΟΙ. Πιο κάτω βρέθηκαν άλλα γνωστά έργα, όπως το «Οταν σκοτώνουν τα κοτσύφια» της Χάρπερ Λι (15η θέση), το «Ανθρωποι και ποντίκια» του Στάινμπεκ (28η) και το «Οι περιπέτειες του Χακ Φιν» του Μαρκ Τουέιν (33η θέση), αν και εδώ οι υποψίες στρέφονται στην κατεύθυνση της πολιτικής ορθότητας. Το βραβευμένο με Πούλιτζερ κείμενο της Λι κατακρίθηκε για βία που περιέχει και τη χρήση της λέξης νέγρος, ενώ σε αυτό του Στάινμπεκ τους πείραξαν η «προσβλητική γλώσσα, ο ρατσισμός και η βία». Αντίστοιχα και η ιστορία του Τουέιν σχολιάστηκε αρνητικά για τις ρατσιστικές αναφορές της.

Στην 31η θέση της λίστας βρίσκουμε «Το θανατάδικο» («Fun Home») της Αλισον Μπέχντελ. Πρόκειται για μια εικονογραφημένη βιογραφική ιστορία της συγγραφέως για το πώς αποκάλυψε στην οικογένειά της ότι είναι ομοφυλόφιλη. Το συγκεκριμένο έργο έγινε γνωστό σε όλη τη χώρα αφού βγήκε από τον κατάλογο των βιβλίων ενός σχολείου στη Νεβάδα, προκαλώντας την ευρεία αντίδραση των οργανώσεων για την υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης.

Αναλύοντας τη λίστα οι άνθρωποι της Ενωσης των Βιβλιοθηκών σχολίασαν πως τα βιβλία που βρήκαν μια θέση εκεί κατηγορήθηκαν για αναφορές σε θέματα της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας αλλά και για σεξουαλικούς χαρακτηρισμούς, για θρησκευτικές απόψεις, για περιεχόμενο που προωθεί τον ρατσισμό και την αστυνομική βία και βλασφημία. «Αν και οι λόγοι διαφέρουν, η λογοκρισία της λογοτεχνίας στις βιβλιοθήκες έχει ένα κοινό αποτέλεσμα: την παραβίαση της πρώτης διάταξης του συντάγματος» ανέφερε σε ανακοίνωσή της η οργάνωση, το γραφείο της οποίας για την πνευματική ελευθερία καταγράφει τις προσπάθειες απαγόρευσης βιβλίων σε βιβλιοθήκες και σχολεία τα τελευταία 30 χρόνια. Οι ίδιοι υπολογίζουν ότι το 82%-97% των αναφορών παραμένουν ακόμη χωρίς καταγραφή, γεγονός που σημαίνει ότι η συγκεκριμένη λίστα είναι ένα μόνο απόσπασμα της γενικότερης δυσοίωνης εικόνας που ζωγραφίζεται στη συντηρητική Αμερική για τα βιβλία.