Ο Καζαντζίδης του Παύλου Πολάκη

Ομολογουμένως υπήρχαν πολλές εναλλακτικές για το φινάλε της αυτοθυματοποίησης. Το ηχοτοπίο όπου ο Παύλος Πολάκης αναζητούσε το σουξέ της πονεμένης ψυχής είναι πλούσιο. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να έχει επιλέξει Νίκο Ξυλούρη: «Πώς να με κάνουν να τον δω / τον ήλιο μ’ άλλα μάτια; / Στα ηλιοσκαλοπάτια / Μ’ έμαθε η μάνα μου να ζω». Θα διατηρούσε την ηχώ της ιθαγένειας και μάλιστα με τις εικόνες του στιχουργικού νεορεαλισμού. Θα μπορούσε, αν ήθελε, να τσιτάρει και Στράτο. «Ποιος το είπε για τους μάγκες πως χαθήκανε; / Ποιος το είπε πως τα τρένα τους πατήσανε; / Ποιος το είπε πως οι μάγκες χρεοκόπησαν / και οι ψευτοκυριλέδες τους εκτόπισαν;». Εδώ η αυτοηρωοποίηση θα έδενε με τον δειγματισμό σύνθετων ρημάτων που χαρίζουν πόντους στον ερμηνευτή.

Θα μπορούσε. Αλλά έτσι θα έχανε τον απόλυτο ιδεασμό. Με τον Καζαντζίδη της «Καταχνιάς» στόχευσε κατευθείαν στην άλλη πλευρά του καθρέφτη, εκεί όπου οι φαντασιώσεις δεν ξεχωρίζουν από την πραγματικότητα και το ασυνείδητο έχει το πάνω χέρι. Ο Καζαντζίδης που ερμηνεύει Χρήστο Λεοντή είναι μια εξαίρεση στον μύθο του Στέλιου: τραγουδάει «Δεν θέλω να μου δέσετε τα μάτια» πλησιάζοντας όσο ποτέ άλλοτε σε μια «αγωνιστική» ερμηνεία. Διεισδύει άπαξ στην εποποιία της Αντίστασης, σαν ένα μικρό διάλειμμα απ’ το λαϊκό βασίλειό του. Αλλά δεν είναι ο Στέλιος που έπλασε, όπως ήθελε αυτή, η φαντασία του ποιμνίου του. Με τους ίδιους όρους, ο Πολάκης δεν είναι ο Καζαντζίδης της πολιτικής σκηνής, όσο και αν ο ίδιος θέλει να σκηνοθετήσει την εικόνα ενός «μονίμως κυνηγημένου», εξόριστου από τις συμβάσεις.

Η διάθεση ταύτισης είναι ακαταμάχητη. Στο ντεκόρ λαϊκοφροσύνης και τραχύτητας ο Πολάκης έχει ανάγκη και από άλλα ψιμύθια: τη μανία καταδίωξης και τη θυματοποίηση ενός «καρυδωμένου λαρυγγιού». Επέλεξε, λοιπόν, επιμελώς τον Καζαντζίδη του κινητού του. Τον έφερε στα μέτρα του σαν μάρτυρα προστασίας. Το φασματικό πρότυπο παραήταν ισχυρό για να μη σιγοτραγουδήσει ο βουλευτής μαζί του: «Κι αν κάνετε τα στήθια μου κομμάτια, εσείς πεθαίνετε και όχι εγώ». Οι στίχοι δεν είναι πρωτόγνωροι για την προσωπική καμπάνια του Παύλου Πολάκη, ούτε αταίριαστοι με την πολιτική αυτοπροσωπογραφία του. Ενας όμοιος του λαού που «δεν πάτησε σε πτώματα για ν’ ανεβεί ψηλά πατώματα». Που γίνεται θυσία για τον λαό του, ενώ τον πολεμούν οι αντι-λαϊκοί. Ενας ήρωας για όλες τις εποχές και τις ηπείρους του λαϊκισμού σε ένα αφήγημα με διψασμένο ακροατήριο.

ΚΙΤΣ ΜΕ ΑΛΛΑ ΜΕΣΑ. Ο αντίκτυπος που προκάλεσε μέσα από τα δικά του φίλτρα – ένα βραχνιασμένο κινητό δίκην φορητού ηχοσυστήματος –  κατέληξε προφανώς σε ένα κακέκτυπο. Μια δισκογραφική στιγμή του 1965 ακούστηκε σαν οπτικοποιημένο tweet μέσα στο Κοινοβούλιο. Αλλά ας δεχθούμε ότι αυτό συμβαίνει με όλες τις παρωδίες: εξορίζουν το πρωτότυπο από τη συνθήκη δημιουργίας του. Είναι ο ορισμός του κιτς με άλλα μέσα, αγώνισμα στο οποίο διακρίνεται με αξιώσεις ο αψύς Κρητικός για να αρέσει, κατά το προσφιλές σλόγκαν της Ρίτας Σακελλαρίου. Ξεριζωμένος από τη μουσική άνοιξη της δεκαετίας του 1960, ο ήχος του Καζαντζίδη μεταφέρεται στη χρονομηχανή σαν ασθμαίνουσα λούπα. Ο βουλευτής αισθάνεται την απειλή της άρσης ασυλίας. Καταφεύγει στο ντουλάπι με τα τιμαλφή και τα «όπλα» του. Βαράει μια μπαλοθιά στον αέρα με υπόκρουση Λεοντή και στίχους Κώστα Βίρβου. Τελικά διασώζεται από την «αφωνία» των άλλων βουλευτών. Ο στόχος, όμως, ήταν εξαρχής ο κρότος. Επικοινωνιακός και πολιτικός. Ο Πολάκης προβάρει την επέλαση εναντίον όλων στον καθρέφτη της κακοποιημένης λαϊκότητας. Είδατε κι εσείς οι πιο δύσπιστοι; Ακούει λαϊκά και ξεστομίζει σφακιανά. Το καλούπι της αντισυστημικότητας – για τον αναπληρωτή Διαφάνειας της Διοικητικής Δράσης πλέον – είναι η καταγωγή του βουτηγμένη στη νοσταλγική «Καταχνιά».

Η σκηνοθετημένα αυθόρμητη παράσταση στο βήμα της Βουλής είναι το τελευταίο σύμπτωμα που έρχεται στην επιφάνεια από ένα βάθος με πολύ θόρυβο. Θα έλεγε κανείς ότι ο Πολάκης άργησε να θυμηθεί τον Καζαντζίδη. Τον έχει κοπιάρει, άλλωστε, ακόμη και στις μαντινάδες που κατά καιρούς λανσάρει σαν ένα ακόμη παράσημο εντοπιότητας. Το δικό του «Εγώ με την αξία μου», για παράδειγμα, είναι το «Χέρια που δεν αρπάξανε ξένο ψωμί να φάνε, αυτά κρατούνε την τιμή όσο βαριά και να ‘ναι» (μια σχετική βελτίωση από τον στιχουργικό μπρουταλισμό του 2015: «Το Οχι θέλει Ελληνες / το Ναι θέλει προδότες / καιρός να ξεχωρίζουνε / τ’ αγρίμια απ’ τις κότες»).

Το σόου του Παύλου Πολάκη εκφράζει ως έναν βαθμό και τον αντιπολιτευτικό λόγο του κόμματός του. Με δεδομένη τη στασιμότητα ή την υποχώρηση που καταγράφουν οι δημοσκοπήσεις, ο ΣΥΡΙΖΑ του Πολάκη δεν μπορεί παρά να θυμηθεί την παλιά κασέτα. Να πιάσει τον ρυθμό με παρατράγουδα. Με αναγνωρίσιμους θύτες και θύματα, όπως εκείνα που επιβιώνουν στους λαϊκούς στίχους. Με τσαλκάντζες και μελοδραματισμούς – χωρίς αποστασιοποίηση στην ερμηνεία. Στον ΣΥΡΙΖΑ τραγουδούν «Απονες εξουσίες» ενώ η παρτιτούρα γράφει «Το θολωμένο μου μυαλό».