Τρεις (χαμένες) προκλήσεις

Εναν χρόνο – και πλέον – μετά τις εκλογές του Ιουλίου 2019 ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραμένει κυρίαρχος. Αυτό, φυσικά, δεν προκαλεί εντύπωση. Οι εκλογές δίνουν στον νικητή σχεδόν απεριόριστες πολιτικές· κάθε νέα κυβέρνηση έχει για ένα σημαντικό διάστημα μετά τις εκλογές τη δυνατότητα επιβολής της ατζέντας.

Για παράδειγμα, μετά τις εκλογές του 2009, ο Γιώργος Παπανδρέου, ως πρώτο πακέτο αντιμετώπισης της χρεοκοπίας, έκοψε από 2 συντάξεις και 2 μισθούς στο Δημόσιο. Στις τοπικές εκλογές του Νοεμβρίου 2010 επιβεβαίωσε την κυριαρχία του κερδίζοντας 8/13 περιφέρειες, καθώς και τον Δήμο Αθηναίων και Θεσσαλονίκης. Το 2015 ο ΣΥΡΙΖΑ, μετά τη νίκη του Ιανουαρίου, με τις αντιφάσεις και τις παλινωδίες του, οδήγησε στο δημοψήφισμα του Ιουλίου, θέτοντας την ευρωπαϊκή στρατηγική και το μέλλον εντός της ευρωζώνης σε αμφισβήτηση. Και όμως, τον Σεπτέμβριο κέρδισε τις εθνικές εκλογές σχεδόν με πανομοιότυπα ποσοστά και διαφορά από τη ΝΔ.

Αυτά είναι φυσικά γνωστά. Το σημαντικό είναι να δούμε τις προκλήσεις που διαμορφώνονται σήμερα και αφορούν το μέλλον της χώρας.

Τομές μπορούν να γίνουν μόνο στην αρχή μιας κυβερνητικής θητείας. Οι μεταρρυθμίσεις απαιτούν σχέδιο και τόλμη. Απαιτούν και συναινέσεις, αλλά στην Ελλάδα είναι σπάνιες, δεδομένης της κουλτούρας συγκρούσεων και του εκλογικού νόμου που εντείνει τις αντιπαραθέσεις. Απομένουν επομένως η τόλμη και το σχέδιο.

Ενα ολοκληρωμένο σχέδιο απαιτεί μια συνολική πρόταση μεταφοράς πόρων, στοχευμένη αύξηση δαπανών αλλά και σημαντική μείωσή τους. Εξάλλου, μεταρρυθμίσεις με ευχές και απουσία συγκρούσεων δεν υπάρχουν.

Δυστυχώς, οι κυβερνήσεις συνήθως αναλώνουν τη μετεκλογική περίοδο μέλιτος σε διαχειριστικού χαρακτήρα ρυθμίσεις παρά σε δομικές αλλαγές.

Αναμφίβολα, οι δύο βασικοί πρωταγωνιστές είναι η Νέα Δημοκρατία και ο ΣΥΡΙΖΑ. Ο εκλογικός νόμος ενισχύει την επιρροή τους, καθώς σταδιακά αποδυναμώνουν κόμματα, είτε ανάμεσά τους, όπως το ΚΙΝΑΛ, ή στα άκρα τους, όπως η Ελληνική Λύση ή το ΜέΡΑ25.

Είναι θετικό πως τα δύο μεγάλα κόμματα πλέον μοιάζουν. Εχουν ξεκάθαρο προσανατολισμό υπέρ του ευρώ και της ΕΕ, ενώ είναι προσηλωμένα στην τήρηση των δεσμεύσεων έναντι των εταίρων μας. Βέβαια, ο συμβατικός τρόπος αντιμετώπισης δομικών προβλημάτων της χώρας φανερώνει πολιτική αναποτελεσματικότητα. Για παράδειγμα, το Ασφαλιστικό, ένα από τα ζητήματα που οδήγησε στη χρεοκοπία, δεν έχει ακόμη στρατηγική αντιμετώπισης, όπως θα μπορούσε να είναι το σύστημα των τριών πυλώνων.

Δυστυχώς, όσο αυξάνεται η πολιτική αναποτελεσματικότητα, μεγεθύνεται η πολιτική αποστασιοποίηση.

Η ενίσχυση ΝΔ/ΣΥΡΙΖΑ δημιουργεί υπαρξιακές αναζητήσεις στα υπόλοιπα. Αυτά είτε θα διαμορφώσουν ένα καθαρό στίγμα στοχεύοντας σε προνομιακούς δεσμούς με κοινωνικές ομάδες, είτε θα καταφύγουν σε λαϊκιστικές προτάσεις, με γρήγορη διάδοση και μεγάλη απήχηση.

Δυστυχώς, όπως έχουμε δει και στο παρελθόν, το δεύτερο είναι εξόχως ευκολότερο και επομένως προτιμότερο.

Η κυβέρνηση έχει ακόμη ωφέλιμο χρόνο και διατηρεί την πρωτοβουλία των κινήσεων. Ομως, όχι για πολύ ακόμη.

Παρά το σημαντικό προβάδισμα στις έρευνες κοινής γνώμης και την υπεροχή του Πρωθυπουργού, η έλλειψη ενός καθαρού στίγματος μπορεί να κερδίζει το στοίχημα της πολιτικής κυριαρχίας, αλλά κινδυνεύει να χάσει το στοίχημα της χώρας.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας