Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Τα πλήρη Κουαρτέτα Εγχόρδων, Κουαρτέτο Σμέτανα της Πράγας, Supraphon, 7 CD

Σε διάστημα δέκα ετών, από το 1976 μέχρι το 1985, η ιαπωνική δισκογραφική εταιρεία Nippon Columbia ηχογράφησε στην Πράγα έναν από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς πλήρεις κύκλους του Κουαρτέτων του Μπετόβεν με το Κουαρτέτο Σμέτανα, το κυριότερο τσέχικο κουαρτέτο της ίδιας περιόδου και, αναμφίβολα, ένα από τα σημαντικότερα στον κόσμο. Ο κύκλος αυτός είχε μία ιδιομορφία: ουδέποτε εκδόθηκε, τουλάχιστον ολόκληρος και ενιαίος, στη Δύση. Ηταν μέχρι σήμερα διαθέσιμος μόνο σε μία έκδοση της ιαπωνικής DENON, αλλά δεν υπήρχε πρόσβαση σε αυτόν στην Ευρώπη και στην Αμερική. Τώρα, για πρώτη φορά, 35 χρόνια μετά την ολοκλήρωσή του, το μουσικόφιλο κοινό έχει την ευκαιρία να τον ακούσει σε μία νέα έκδοση, εξαιρετικά φροντισμένη, από μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εταιρείες στην κλασική δισκογραφία.

Το Κουαρτέτο Σμέτανα γεννήθηκε στο Ωδείο της Πράγας στα τελευταία χρόνια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και της γερμανικής κατοχής, το 1943. Η παράδοση που αντιπροσωπεύει όμως, και την οποία διαφύλαξε και ανανέωσε, είναι πολύ παλιότερη: η Τσέχικη Σχολή μουσικής δωματίου, ιδίως σε μορφή κουαρτέτου εγχόρδων, είναι ανάμεσα στις πιο καλά ριζωμένες και πάντοτε ακμαίες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιδρυτικό μέλος του Κουαρτέτου, που όμως το εγκατέλειψε πολύ νωρίς για να ακολουθήσει μια σπουδαία πορεία αρχιμουσικού, υπήρξε ο Βάχλαβ Νόιμαν. Στο κοινό, το κουαρτέτο εμφανίστηκε για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 1945. Από τότε η πορεία του υπήρξε μετεωρική. Ομως πολιτικοί λόγοι δεν επέτρεψαν στη Δύση να το ακούσει όσο θα επιθυμούσε, ιδίως στις πρώτες δεκαετίες. Το ίδιο συμβαίνει και με τη δισκογραφία του: ένα τμήμα μόνον αυτής έγινε τακτικά προσβάσιμο στη Δύση στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου. Ετσι, η φήμη του Κουαρτέτου απλώθηκε στο ευρύ κοινό πολύ λιγότερο από όσο της άξιζε, την ώρα που οι γνώστες της μουσικής το αναζητούσαν όπου και όπως μπορούσαν.

Μεγάλοι ωφελημένοι αυτής της πραγματικότητας υπήρξαν, εκτός από τους ίδιους τους Τσέχους (το μουσικό επίπεδο των οποίων ο Μότσαρτ θεωρούσε υπέρτερο της ίδιας του της πατρίδας) και τους Ανατολικούς εν γένει, οι Ιάπωνες. Για πολλά χρόνια, το Κουαρτέτο ταξίδευε συστηματικά στην Ιαπωνία όπου και πραγματοποίησε αρκετές ζωντανές ηχογραφήσεις, διαθέσιμες σήμερα μόνο στην ιαπωνική αγορά. Στο πλαίσιο αυτής της σχέσης ηχογραφήθηκε ο κύκλος, εν προκειμένω όμως στην Πράγα. Και ουδέποτε έλειψε από τον ιαπωνικό κατάλογο, έχοντας συμβάλει αποφασιστικά στο να θεωρείται στην Ιαπωνία το Σμέτανα αυτό ακριβώς που ήταν: ένα από τα κύρια κουαρτέτα του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Με φήμη δικαίως ισοδύναμη συνόλων όπως το Αμαντέους ή το Ιταλιάνο, κάτι που θα επιβεβαιώσει αμέσως όποιος ακούσει αυτές τις ηχογραφήσεις.

Σύνολο Αλμπαν Μπεργκ της Βιέννης: Μάλερ, Σένμπεργκ, Ρίχαρντ Στράους, Deutsche Grammophon

Μία πολύ δυναμική και ουσιώδη εμφάνιση κάνει για πρώτη φορά στη δισκογραφία ένα σύνολο από τη Βιέννη, που φέρει το όνομα του βαθύτερου και πιο ευαίσθητου από τους τρεις συνθέτες της Δεύτερης Σχολής της Βιέννης: το Σύνολο Αλμπαν Μπεργκ. Με μεταγραφές, παλιότερες και νέες, έργων αναφοράς του ρομαντικού ρεπερτορίου, όπως της ημιτελούς Δεκάτης Συμφωνίας του Μάλερ. Οσο κι αν συχνά δικαιούται κανείς να είναι καχύποπτος για τις διασκευές, εδώ αυτή η μορφή μουσικής βρίσκει πλήρη δικαίωση. Τόσο σε επίπεδο γραφής όσο και εκτέλεσης. Προτού ακούσει κανείς αυτόν τον δίσκο ίσως ανησυχεί πραγματικά για το τι τον περιμένει, ιδίως στον Μάλερ – άλλωστε, πώς μπορεί να χωρέσει σε ένα τέτοιο μικρό σύνολο η ουσία της τελευταίας μουσικής που άφησε πίσω του ο μεγαλύτερος αλλά και ογκωδέστερος συμφωνιστής της εποχής του, της εποχής μετά τον Μπραμς; Λοιπόν, μπορεί. Οκτώ μουσικοί, τέτοιοι μουσικοί, μπορούν να διαβάσουν ένα έργο που έχει ξαναδουλευτεί γι’ αυτό τον σκοπό με ασύλληπτη ουσιαστική πιστότητα στο γράμμα και το πνεύμα του πρωτότυπου. Είναι εντυπωσιακό το πώς δεν έχεις ούτε στιγμή την αίσθηση ότι κάτι μπορεί να λείπει από εδώ. Αντίθετα, είναι απόδοση τόσο πλήρης, που ίσως θα μπορούσε κανείς καθ’ υπερβολήν να πει ότι στο τέλος έχεις την ανάγκη να ακούσεις ξανά το πρωτότυπο για να είσαι και πάλι βέβαιος για τη δική του πλέον αισθητική πιστότητα… Η τέχνη της μεταγραφής είναι πολύ παλιά ιστορία στη μουσική. Και συνέβαλε πολύ στην εξάπλωσή της. Και την παράδοση αυτή, που η ίδια η Δεύτερη Σχολή της Βιέννης ανανέωσε στο γύρισμα του 19ου προς τον 20ό αιώνα, τη συναντά κανείς εδώ σε όλη της τη δύναμη.