Θα φέρει ο κορωνοϊός την ανεξαρτησία της Σκωτίας;

Στο δημοψήφισμα του Σεπτεμβρίου του 2014, οι Σκωτσέζοι απέρριψαν εμφατικά την ιδέα της απόσχισης από το Ηνωμένο Βασίλειο. Η διαφορά των δέκα μονάδων υπέρ της παραμονής (55% – 45%) εδραίωσε, τότε, την πεποίθηση ότι η Σκωτία θα συνέχιζε να είναι μέρος του Ηνωμένου Βασιλείου μαζί με την Αγγλία, την Ουαλία και τη Βόρεια Ιρλανδία, τουλάχιστον για μία γενιά ακόμη.

Ομως, από την επομένη του δημοψηφίσματος, ο κατεξοχήν θιασώτης της απόσχισης, το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας (SNP), γνώρισε πρωτοφανή αύξηση της απήχησής του. Στις εκλογές του 2019 για το Κοινοβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου (Westminster) κέρδισε τις 48 από τις 59 έδρες στη Σκωτία. To SNP κυβερνά επίσης από το 2007 στο Εθνικό Κοινοβούλιο της Σκωτίας (Holyrood), το οποίο αποφασίζει για όλα τα ζητήματα, πλην των άμυνας, εξωτερικής πολιτικής, ασφάλειας και δημοσιονομικής – νομισματικής πολιτικής.

Εδώ και μερικές εβδομάδες το SNP φαίνεται να κερδίζει και το επιχείρημα της ανεξαρτησίας. Στις δημοσκοπήσεις του Ιουλίου το αίτημα για απόσχιση έχει σταθερό προβάδισμα από 3 έως 7 μονάδες. Είναι η πρώτη φορά στη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Σκωτίας που οι κάτοικοι της χώρας υποστηρίζουν με τόση συνέπεια την ανεξαρτησία τους από το Ηνωμένο Βασίλειο.  Το επιχείρημα που νομιμοποίησε εκ νέου το αίτημα του SNP για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος ήταν το Brexit. Στο ευρωπαϊκό δημοψήφισμα του 2016 η Αγγλία εξανάγκασε ουσιαστικά τους Σκωτσέζους σε έξοδο από την ΕΕ. Η Σκωτία των 5,5 εκατομμυρίων είχε ψηφίσει υπέρ της παραμονής με 62% έναντι 38%, αλλά η Αγγλία των 56 εκατομμυρίων είχε ψηφίσει Brexit με 53,4%. Εκτοτε η χαρισματική αρχηγός του SNP Νίκολα Στέρτζον επαναφέρει διαρκώς το αίτημα του δημοψηφίσματος προς την κυβέρνηση του Λονδίνου. Η συναίνεση της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου είναι απαραίτητη για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Ομως ο πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον σταματάει κάθε σχετική συζήτηση. Για πόσο όμως; Αν τα νέα δημοσκοπικά δεδομένα παγιωθούν και επιπλέον συνοδευτούν από μια σαρωτική επικράτηση του SNP στις σκωτσέζικες εκλογές τον Μάιο του 2021, το Λονδίνο θα είναι δύσκολο να αρνηθεί το αίτημα του Εδιμβούργου. Το επιχείρημα της απόσχισης ελέω Brexit φαίνεται να βρίσκει μάλιστα έναν ακόμη αναπάντεχο σύμμαχο: τον κορωνοϊό.

Η Σκωτία δεν χειρίστηκε καλύτερα από την Αγγλία την πανδημία. Αντιθέτως, οι δύο χώρες δοκιμάστηκαν με σχεδόν ταυτόσημο τρόπο από τον Covid-19. Η Σκωτία με 4.000 νεκρούς σε πληθυσμό 5,5 εκατομμυρίων έχει το τρίτο υψηλότερο ποσοστό νεκρών ανά εκατομμύριο, πίσω από το Βέλγιο και την Αγγλία. Οι υπερβολικά πολλοί θάνατοι στα γηροκομεία της Αγγλίας και της Σκωτίας αποτελούν αντικείμενο σκληρής κριτικής για τους χειρισμούς του Λονδίνου και του Εδιμβούργου. Ομως η πανδημία ανέδειξε και τις μεγάλες διαφορές ανάμεσα στα δύο έθνη.

Η Στέρτζον δεν ενθάρρυνε τον κόσμο να επιστρέψει στις δουλειές του, όπως έκανε ο Τζόνσον. Η πρωθυπουργός δεν άνοιξε τα σχολεία της Σκωτίας, όπως και πάλι βιάστηκε να κάνει ο Μπόρις στην Αγγλία στις αρχές Ιουνίου. Το αποτέλεσμα ήταν ο κόσμος να βιώσει διαφορετικά το lockdown σε κάθε χώρα. Ο κορωνοϊός προσέφερε μια ταχύρρυθμη, βιωματική εκπαίδευση στην αποκέντρωση κρίσιμων εξουσιών, η οποία συντελείται, έτσι κι αλλιώς, με επιτυχία εδώ και 21 χρόνια.

Επιπλέον, η μετρημένη Στέρτζον, κάνοντας πιο αργά τα βήματα άρσης του lockdown, κατάφερε να εμφανίζεται διαρκώς ως η φωνή της λογικής απέναντι στον υπερφίαλο Τζόνσον που επέμενε, με έναν σχεδόν πανηγυρικό τόνο, ότι η Βρετανία ξεμπερδεύει με τον ιό «οσονούπω».

Γέφυρες και σημαίες
Το πρόβλημα για τη Στέρτζον είναι πως έχει απέναντί της έναν εξίσου χαρισματικό πολιτικό, ο οποίος ξέρει να εκμεταλλεύεται τους συμβολισμούς στο έπακρο. Σε αυτούς ακριβώς καταφεύγει ο Τζόνσον, ώστε να εμφανιστεί ως ο πρωθυπουργός που θα σώσει την Ενωση, πληρώνοντας το SNP με το ίδιο νόμισμα του λαϊκισμού. Το συνταγματικό ζήτημα της Σκωτίας ταιριάζει μάλιστα στο προφίλ που καλλιεργεί ο Μπόρις για τον εαυτό του. Η σωτηρία της ιστορικής ένωσης των βρετανικών εθνών παρέχει στον πρωθυπουργό μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να υποδυθεί ξανά τον Ουίνστον Τσόρτσιλ με υποσχέσεις για φαραωνικά έργα υποδομών.

Λίγο πριν από την πανδημία, η κυβέρνηση είχε αρχίσει να επεξεργάζεται μια απίθανη πρόταση του Μπόρις προκειμένου να κατασκευαστεί γέφυρα 45 χιλιομέτρων, η οποία να συνδέει το Πόρτπατρικ, νοτιοδυτικά της Σκωτίας, με το Λαρν στη Βόρεια Ιρλανδία. H γέφυρα δεν μπορεί να κατασκευαστεί (εκατοντάδες χιλιάδες τόνοι πυρομαχικών από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και απόβλητα χαμηλής ραδιενέργειας εναποτέθηκαν στην Ιρλανδική Θάλασσα και καθιστούν οποιοδήποτε εγχείρημα παρακινδυνευμένο). Ο συμβολισμός όμως της σύνδεσης της Βόρειας Ιρλανδίας με το Ηνωμένο Βασίλειο σε σκωτσέζικο έδαφος παραμένει. Ανάλογη σημασία δίνει ο Μπόρις και στις σημαίες. Ο Τζόνσον θέλει η σημαία του Ηνωμένου Βασιλείου να κυματίζει πλάι σε κάθε έργο που χρηματοδοτεί η βρετανική κυβέρνηση στην επικράτεια της Σκωτίας. Μια υπενθύμιση προς τους Σκωτσέζους ότι το Λονδίνο δεν πρέπει να φορτώνεται μόνο τις αποτυχίες. Αυτές τις ημέρες ο βρετανός πρωθυπουργός βρίσκεται στη Σκωτία. Την επέλεξε, και πάλι συμβολικά, ως προορισμό των θερινών του διακοπών. Το 2021, στο έδαφος που τώρα ξεκουράζεται, ο Μπόρις θα δώσει τη μεγάλη μάχη απέναντι στη Στέρτζον για το μέλλον του Ηνωμένου Βασιλείου.