Το άνοιγμα του Ασφαλιστικού {LF}σαν αστρική πρόσκρουση

Κάποιοι διαβλέπουν συγκρούσεις για το Aσφαλιστικό. Η επιστήμη είναι πιο προχωρημένη στην ανάλυση μιας άλλης μορφής προσκρούσεων – αυτών μεταξύ αστρικών σωμάτων, όπως, π.χ., αστεροειδών. Τι θα μπορούσε να διδάξει η εμπειρία αιώνων της αστρονομίας;

Στο Aσφαλιστικό εμπλέκονται δύο πλανήτες: ο Πλανήτης-Οικονομία και ο Πλανήτης-Συντάξεις. Οι αντιλήψεις των κατοίκων τους προχωρούν συνήθως παράλληλα. Στον Πλανήτη-Οικονομία οι συντάξεις επιβραβεύουν την παραγωγή και ανταγωνιστικότητα. Κύριο μέλημα οι εργαζόμενοι και κυρίαρχη ανησυχία η διατηρησιμότητα σε βάθος χρόνου. Στον Πλανήτη-Συντάξεις οι συντάξεις αναγνωρίζουν δικαιώματα τα οποία υπαγορεύουν και την κάλυψη του κόστους από τρίτους. Κύριο μέλημα οι συνταξιούχοι και κυρίαρχη ανησυχία η ικανοποίηση δίκαιων αιτημάτων σήμερα.

Τελευταία ο Πλανήτης-Οικονομία συζητά Πισσαρίδη: αν παραμείνει το Aσφαλιστικό ως έχει, δηλαδή αν αφαιρείται για να πληρωθούν συντάξεις ένα από κάθε πέντε ευρώ που παράγονται, ο ρυθμός ανάπτυξης δεν έχει ελπίδα να ανέβει. Συνέχιση αυτού σημαίνει ότι σε 10 χρόνια οι τότε συνταξιούχοι θα είναι φτωχότεροι, σε απόλυτους όρους αν και ίσως όχι σχετικά με άλλους. Ο μέσος εργαζόμενος κοιτά μακριά και ελπίζει σε ανταμοιβή εργασίας και αποταμίευσης. Αντίθετα, ο Πλανήτης-Συντάξεις συζητά αναδρομικά και ονειρεύεται εξατομικευμένες λύσεις. Τα πρωτοσέλιδα εξηγούν με ποιον τρόπο νόμος του 2020 επιτρέπει σε μητέρα 30χρονου ανηλίκου να συνταξιοδοτηθεί στα 50, αρκεί να είχε δουλέψει στο ΤΕΒΕ πριν από το 2012. Ο μέσος εργαζόμενος αναζητά διαβεβαίωση για άμεση βελτίωση μέσω επιδέξιων νομικών διεκδικήσεων και ευρηματικών διατάξεων. Ποντάρει σε αναγνώριση αιτημάτων που χρηματοδοτούν απροσδιόριστοι «τρίτοι».

Το Ασφαλιστικό «ανοίγει» όταν οι δύο πλανήτες πλησιάζουν και αρχίζουν να αλληλοεπηρεάζονται. Κορυφώνεται όταν συγκρούονται. Αναλόγως του πώς εξελιχθεί η πρόσκρουση, το επεισόδιο τερματίζεται ή τελεσίδικα ή προετοιμάζοντας το σκηνικό της επόμενης συνέχειας.

Οταν πλησιάζουν δύο αστρικά σώματα υπάρχουν διάφορα ενδεχόμενα: Τα δύο σώματα θα μπορούν να ενωθούν σε ένα, εξαλείφοντας διαφορές και επιτρέποντας μια κοινή πορεία. Θα μπορούσε, όμως, το ένα να καταστρέψει το άλλο, ενώ συχνά απομακρύνονται με ταχύτητα σε διάφορες κατευθύνσεις, σαν μπάλες του μπιλιάρδου.

Τι είδους πρόσκρουση μας περιμένει σήμερα;

Το ιδανικό, σίγουρα, θα ήταν η εξάλειψη των διαφορών, η συνένωση – που θα σημάνει και το τέλος του «Ασφαλιστικού» ως αναπτυξιακής τροχοπέδης. Μια τέτοια κατάσταση ακολουθεί μεγάλες δομικές μεταρρυθμίσεις, που κλείνουν το θέμα. Για παράδειγμα, οι αλλαγές στη Γερμανία το 2003, συνδυαζόμενες με ρυθμίσεις για την αγορά εργασίας, θεμελίωσαν την πρωτοκαθεδρία της χώρας κατά τη διάρκεια της κρίσης.

Στην πράξη όμως – και παρά τις διαβεβαιώσεις ότι «ξεμπερδέψαμε με τις συντάξεις» – τα αστρικά σώματα στην Ελλάδα απομακρύνονται για λίγο και προετοιμάζουν την επόμενη πρόσκρουση, με οδυνηρές συνέπειες στην πέραν των συντάξεων οικονομία. Στο παρελθόν, μάλιστα, αδέξιοι χειρισμοί εκτόπισαν ευρύτερες μεταρρυθμίσεις.

Τι προοιωνίζεται, λοιπόν, η αστρονομία για την επικείμενη πρόσκρουση;

Ο Πλανήτης-Οικονομία πλησιάζει έχοντας δύο πλεονεκτήματα:

Πρώτον, στο προσχέδιο της έκθεσης Πισσαρίδη, η επείγουσα αντιμετώπιση των συντάξεων είναι δομικό στοιχείο που δεν μπορεί να «αποστειρωθεί». Αν θέλουμε να επωφεληθούμε από τους πόρους του κοινοτικού πακέτου δεν μπορούμε να το κάνουμε καθόσον 10% του ΑΕΠ κατευθύνεται σε επιχορηγήσεις συντάξεων.

Δεύτερον, αλλαγές στις συντάξεις δεν εξετάζονται απομονωμένες, αλλά ως τμήμα ενός συνολικότερου πακέτου, το κέντρο βάρος του οποίου βρίσκεται στην παραγωγή και στους εργαζομένους. Οι πρωτοβουλίες δεν περιορίζονται στην ανταγωνιστικότητα, αλλά και αφορούν και την πράσινη ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή.

Αλλά και ο Πλανήτης-Συντάξεις έχει και αυτός δύο ισχυρά σημεία:

Πρώτον, τα τελευταία δέκα χρόνια έγιναν καταιγιστικές αλλαγές, που όμως χρεώθηκαν στην τρόικα και ποτέ δεν εξηγήθηκαν. Αν και το σύστημα λειτουργεί με νέους κανόνες, αυτοί δεν είναι κατανοητοί αλλά ούτε και αποδεκτοί. Αποτέλεσμα αδυναμίες εφαρμογής, οπισθοδρομήσεις, δικαστικές αμφισβητήσεις.

Δεύτερον, αυτοί που θα αναμετρηθούν στο Ασφαλιστικό δεν βλέπουν με ποιον τρόπο θα κέρδιζαν σε ένα μοντέλο που χτίζει σε κίνητρα και σε πρωτοβουλίες. Αντίθετα, η αναδιανομή – με διαμεσολάβηση του Κράτους – είναι δοκιμασμένος δρόμος προς την προκοπή.

Με ισχυρά επιχειρήματα για τις δύο πλευρές, η σύγκρουση προοιωνίζεται σφοδρή, πιθανώς δε και καταστροφική. Νομικά κατοχυρωμένες υποσχέσεις πρέπει να αντισταθμιστούν από όραμα αυτοτροφοδοτούμενης ανάπτυξης. Οσοι υποψιάζονται ότι τα κεκτημένα τους δεν είναι εφικτά, πρέπει να πειστούν ότι τους συμφέρει η δουλειά και η προνοητικότητα. Η άρτια τεχνική προετοιμασία είναι αναγκαία, αλλά κάθε άλλο από ικανή συνθήκη επιτυχίας.

Το Ασφαλιστικό που έρχεται διαφέρει γιατί δεν χτίζει στη λιτότητα, αλλά στην ανάκαμψη. Ρυθμίσεις για συντάξεις θα περιστοιχίζονται από βοήθεια στην εργαζόμενη μητέρα, από μέτρα για την περίθαλψη, την κοινωνική συνοχή, τις επενδύσεις. Αυτή η προίκα διευκολύνει τη σύμπηξη συμμαχίας των νέων και δυνητικά κερδισμένων για να υπερνικήσει τις ενστάσεις των μεγαλύτερων και πιο ανήσυχων.

Το Ασφαλιστικό που έρχεται θα μπορούσε να είναι και το τελευταίο. Θα είναι;

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς