Στην Πολωνία παρακολουθούμε {LF}τη διάλυση της δημοκρατίας

ςΤο πολιτικό και ιδεολογικό σχέδιο που εφαρμόζει η λαϊκιστική κυβέρνηση της Πολωνίας έχει ακόμα δρόμο. Η επανεκλογή του υποψηφίου του κυβερνώντος Κόμματος Νόμου και Δικαιοσύνης Αντρέι Ντούντα στην προεδρία, τον προηγούμενο μήνα, έχει ανοίξει ένα νέο, ακόμα πιο δύσκολο κεφάλαιο για τους θιασώτες της δημοκρατίας στη χώρα.

Το διεθνές ενδιαφέρον είναι στραμμένο στη Λευκορωσία, όμως στην Πολωνία οι υπουργοί μόλις ανακοίνωσαν τα σχέδιά τους για το φθινόπωρο, τα οποία περιλαμβάνουν ταυτόχρονες επιθέσεις στο δικαστικό σώμα και τα ανεξάρτητα ΜΜΕ. Συμπίπτει με αυξανόμενες πιέσεις προς την κοινότητα των ομοφυλοφίλων με τη μορφή φραστικών επιθέσεων από στελέχη του κυβερνώντος κόμματος. Οι διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα εναντίον της προφυλάκισης ομοφυλόφιλων ακτιβιστών δεν οδήγησαν σε διάλογο, αλλά στις συλλήψεις δεκάδων ακόμα ατόμων.

Ομως ο Ντούντα, που χρησιμοποιεί έντονη ρητορική εναντίον των ομοφυλοφίλων, ολοκλήρωσε την προεκλογική του εκστρατεία με την εξής φράση: «Εάν κάποιος αισθάνεται προσβεβλημένος από τα λόγια ή τις πράξεις μου τα τελευταία πέντε χρόνια, παρακαλώ δεχθείτε τη συγγνώμη μου». Παρ’ όλα αυτά, η κρατική τηλεόραση δεν μετέδωσε ούτε μία αξιόπιστη αναφορά για τον υποψήφιο της αντιπολίτευσης, πριν από τον δεύτερο γύρο. Μόνο ψέματα ειπώθηκαν για τον Ραφάλ Τρζασκόφσκι, τον προοδευτικό δήμαρχο της Βαρσοβίας. Αρα, πόσο ειλικρινής ήταν η συγγνώμη του Ντούντα;

Μάλλον ήταν άλλο ένα κεφάλαιο του θεάτρου του παραλόγου που παίζεται στη χώρα από το 2015, ενορχηστρωμένο από τον ηγέτη του κυβερνώντος κόμματος Γιαροσλάβ Κατσίνσκι. Ενα κεφάλαιο που αποκαλούμε «λαϊκιστική ψυχαγωγία» – την ακολουθούν ο Τραμπ στις ΗΠΑ, ο Ερντογάν στην Τουρκία και ο Τιερί Μποντέ, επικεφαλής του λαϊκιστικού Φόρουμ για τη Δημοκρατία στην Ολλανδία. Σημαίνει ότι τα ΜΜΕ μετατρέπονται σε ένα θέατρο για μια διαρκή παράσταση της εξουσίας με στόχο να απασχολεί το κοινό.

Η στρατηγική του κυβερνώντος κόμματος στην Πολωνία είναι ενδεικτική. Είτε προειδοποιώντας ότι η αντιπολίτευση θα καταργήσει τα επιδόματα για τα παιδιά είτε κατηγορώντας ομοφυλόφιλους, Γερμανούς ή Εβραίους, το Κόμμα Νόμου και Δικαιοσύνης απασχολεί την κοινή γνώμη διαρκώς.

Δεν πρόκειται για θέμα πολιτικού στυλ. Λαϊκιστές όπως ο Κατσίνσκι, ο Βίκτορ Ορμπαν της Ουγγαρίας και ο Τραμπ στις ΗΠΑ έχουν πολιτική ατζέντα. Θέλουν να καθυποτάξουν κρατικούς θεσμούς και τα ΜΜΕ στα κόμματά τους ή μια μικρή ομάδα εξουσίας. Στην Πολωνία όλα αυτά λειτουργούν ως πέπλο για να κρύψουν την αυταρχική συμπεριφορά. Οι λαϊκστές γνωρίζουν από τη νευροεπιστήμη ότι η ντοπαμίνη είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους να κρατούν το ενδιαφέρον του μυαλού μας που συνήθως βαριέται. Επίτηδες μετατρέπουν τη δημόσια συζήτηση σε χάος, με εμπρηστικές δηλώσεις, αμετροεπείς αντιδράσεις και φήμες.

Εδώ υπάρχει και ένα μάθημα για τους προοδευτικούς. Εάν δεν μάθουν για τη δύναμη του θεάματος την εποχή της πολιτικής τής ντοπαμίνης, θα εξαφανιστούν. Και εάν ο λαϊκισμός δημιουργεί ένα θέαμα που δείχνει ότι η δημοκρατία διαλύεται, οι προοδευτικοί πολίτες πρέπει να αποδείξουν το αντίθετο.

Μια επιλογή είναι οι εκστρατείες που έχουν στο επίκεντρό τους θετικές ιδέες για το μέλλον. Ο Τρζασκόφσκι το προσπάθησε με το σύνθημά του για τη «Νέα Αλληλεγγύη», μια ιδέα που είχε στόχο να ενώσει. Μετά την ήττα του στις προεδρικές εκλογές, ανακοίνωσε το σχέδιό του να δημιουργήσει ένα κοινωνικό κίνημα. Εάν τα καταφέρει, θα εξαρτηθεί από το εάν θα αποδειχθεί ικανός να διαμορφώσει μια γοητευτική εναλλακτική στο αντιδραστικό όραμα του κυβερνώντος κόμματος για την Πολωνία.

H Καρολίνα Βιγκούρα είναι ιστορικός, πολιτική συντάκτρια της πολιτικής εβδομαδιαίας εφημερίδας «Kultura Liberalna». Ο Γιαροσλάβ Κουίς είναι ιστορικός, διευθυντής της «Kultura Liberalna»