Τουρκία: διάλογος αποτελεσμάτων

Εάν η Αγκυρα δεν εμμείνει σε οριστική άρνηση (και σε προκλητικές ενέργειες), φαίνεται ότι τελικά θα (επαν)αρχίσει ο διερευνητικός διάλογος μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας με επικεφαλής από ελληνικής πλευράς τον Παύλο Αποστολίδη, πολύπειρο και ικανότατο διπλωμάτη. Η Τουρκία, ρητορικά τουλάχιστον, εμφανίζεται να θέλει τον διάλογο. Ενώ η ελληνική πλευρά σταθερά τονίζει ότι «είναι έτοιμη» γι’ αυτόν. Το άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ενωσης την περασμένη Παρασκευή ενώ καταδίκασε την τουρκική προκλητικότητα – μετά και από γερμανική επιμονή – ζήτησε και από τις δύο χώρες να προχωρήσουν σε αποκλιμάκωση και να ανοίξουν τη διαδικασία του διερευνητικού διαλόγου όσο το δυνατόν πιο σύντομα.

Στις σχετικές συζητήσεις πριν από την έναρξη του πρώτου κύκλου του διερευνητικού διαλόγου (2002) υπήρξε έντονος προβληματισμός για την agenda του. Και αποφασίστηκε ότι, πρώτον, με τον διερευνητικό διάλογο δεν έχουμε (τυπική) διαπραγμάτευση. Εχουμε απλώς μια διαδικασία διερεύνησης θέσεων, απόψεων, προθέσεων ίσως, των ορίων μέχρι τα οποία μπορεί να φθάσει η κάθε πλευρά, αλλά πάντως όχι διαπραγμάτευση, για την οποία ισχύουν κάποιοι άλλοι κανόνες. Επομένως σε μια τέτοια διαδικασία διερεύνησης δεν είναι δυνατόν να περιορίσεις την agenda σε ένα και μόνο θέμα. Και ως εκ τούτου οι διερευνητικοί διάλογοι καλύπτουν όλα τα θέματα. Είναι εφ’ όλης της ύλης. Η διευκρίνιση είναι αναγκαία καθώς ακούγονται τώρα φωνές του τύπου «και τι θα συζητήσουμε με την Τουρκία;». Τα πάντα θα συζητήσουμε διερευνητικώς για να μάθουμε μετά βεβαιότητας «πού το πάει επιτέλους η Τουρκία». Το τι θα διαπραγματευθούμε είναι άλλη ιστορία. Και πάντως καλό θα είναι οι κήρυκες του «μόνο ένα θέμα συζητάμε – οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας» να θυμούνται αυτά που είπε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής το 1978: «Δεν δύνασθε να αγνοήσετε την ύπαρξη ενός προβλήματος» που θέτει προκλητικώς έστω η Τουρκία.

Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ο νέος διερευνητικός διάλογος – εάν αρχίσει – να μην εξελιχθεί σε ατέρμονη διαδικασία άνευ αποτελεσμάτων. Θα πρέπει μέσα σε τακτό χρονικό διάστημα να καταλήξει (εάν μπορεί να καταλήξει) σε συγκεκριμένα αποτελέσματα, τα οποία θα οδηγήσουν είτε σε διαπραγματεύσεις για την επίλυση των προβλημάτων είτε στην παραπομπή τους στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών). Ο πρώτος κύκλος των διερευνητικών επαφών με την Τουρκία (2000-2004) – που διεξήχθη με αφετηρία τις ρυθμίσεις του «Ελσίνκι» – είχε καταλήξει σε συγκεκριμένες συγκλίσεις θέσεων που θα είχαν πιθανότατα οδηγήσει σε λύση των προβλημάτων εάν η κυβέρνηση της ΝΔ δεν είχε επιλέξει – αστόχως – το 2004 να εγκαταλείψει το «Ελσίνκι». Επικεφαλής του πρώτου εκείνου γύρου του διαλόγου ήταν ο πρέσβης Τ. Σκοπελίτης, εξαίρετος διπλωμάτης, ο οποίος έφυγε από τη ζωή πριν από λίγες εβδομάδες χωρίς δυστυχώς να μας αφήσει κάποια απομνημονευτική κατάθεση για την κρίσιμη αυτή περίοδο. Θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον.

Με τον Τ. Σκοπελίτη είχα συνεργασθεί στενά σε θέματα ευρωπαϊκής ασφάλειας όταν ήταν πολιτικός διευθυντής στο ΥΠΕΞ. Και επιπλέον με εντολή Σημίτη χειριστήκαμε μαζί και καταφέραμε να ακυρώσουμε το διαβόητο «έγγραφο Solana και τριών άλλων κρατών – μελών» που έφερνε την Τουρκία από την «πίσω πόρτα» στην κοινή άμυνα της Ενωσης ως οιονεί πλήρες μέλος! Ο Σκοπελίτης είχε τεράστιο αυτοσαρκαστικό χιούμορ αλλά και εκπληκτική διορατικότητα. Σε μια λοιπόν συνάντησή μας με τον Solana (στον Αστέρα Βουλιαγμένης το 2000) μας λέει ότι είναι δύσκολο να αποσύρουμε το έγγραφο γιατί (και) η Γαλλία είναι πίσω απ’ αυτό και το στηρίζει! Η Γαλλία ήθελε τότε δηλαδή την πλήρη συμμετοχή της Τουρκίας στην κοινή ευρωπαϊκή άμυνα. «Μην ανησυχείς», του λέει ο Σκοπελίτης, «σε λίγο καιρό η Γαλλία θα είναι πλήρως εναντίον της Τουρκίας και της συμμετοχής της στην ΕΕ». Δικαιώθηκε…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ