Το παράδοξο της επιτυχίας

Μπορεί ο Θεός να φτιάξει έναν βράχο τόσο βαρύ ώστε να μην μπορεί να τον σηκώσει ούτε ο ίδιος; Εάν μπορεί, είναι παντοδύναμος επειδή μπορεί να τον φτιάξει, αλλά και αδύναμος επειδή δεν μπορεί να τον σηκώσει. Εάν δεν μπορεί, είναι αδύναμος επειδή δεν μπορεί να τον φτιάξει, αλλά και παντοδύναμος επειδή δεν υπάρχει τίποτε που να μην μπορεί να σηκώσει. Σε κάθε περίπτωση, είναι αδύναμος και παντοδύναμος ταυτοχρόνως, κάτι που δεν κολακεύει ιδιαιτέρως το θεϊκό του προφίλ. Αυτό το ελαφρώς βλάσφημο παράδοξο εντάσσεται σε μια σειρά από παράδοξα που ανάγονται στην αρχαιότητα – με πιο διάσημα τα παράδοξα του Ζήνωνα και του Επιμενίδη – και καταδεικνύουν αντιστοίχως μια σειρά από λογικά αδιέξοδα.

Εάν δεν κάνω λάθος, πρώτος ο Ηλίας Μόσιαλος επισήμανε το παράδοξο της επιτυχίας, κατά το πρώτο κύμα της πανδημίας του κορωνοϊού στην πατρίδα μας (εν αναμονή του δεύτερου κύματος, μένει να αποδειχτεί εάν το εν λόγω παράδοξο ήταν περιστασιακό ή αντέχει σε βάθος χρόνου). Σύμφωνα με τον Μόσιαλο, τα εν πολλοίς προληπτικά κυβερνητικά μέτρα στην Ελλάδα αντιμετώπιζαν μία από τις δύο οφθαλμοφανείς προοπτικές: είτε να επιτύχουν είτε να αποτύχουν. Εάν αποτύγχαναν, τα πράγματα θα ήταν μάλλον απλά: η αντιπολίτευση θα αναθεμάτιζε την κυβέρνηση για την ανεπάρκειά της και η κυβέρνηση θα κατέρρεε κάτω από το βάρος της ίδιας της ανικανότητάς της. Στην περίπτωση όμως που τα κυβερνητικά προληπτικά μέτρα επιτύγχαναν, η αντιπολίτευση – μα και, γενικότερα, η ελληνική κοινωνία – θα είχε μπροστά της δύο εναλλακτικές: είτε να παραδεχτεί την επιτυχία της κυβέρνησης (κάτι σφόδρα απίθανο, ιδίως για την αντιπολίτευση) είτε να υποβαθμίσει τη σοβαρότητα της πανδημίας. Το παράδοξο έγκειται στο γεγονός ότι, προκειμένου να υποβαθμίσει την πανδημία, θα έπρεπε να εκμεταλλευθεί την κυβερνητική επιτυχία. Δίχως την κυβερνητική επιτυχία – τουτέστιν, με κρούσματα και με θύματα εκθετικά πολλαπλάσια από τα σημερινά – η αντιπολίτευση δεν θα μπορούσε να υποβαθμίσει την πανδημία. Από την άλλη μεριά, η κυβέρνηση δεν θα μπορούσε ποτέ να αποδείξει τη σοβαρότητα της πανδημίας δίχως να προηγηθεί η… αποτυχία των μέτρων. Οσο πιο επιτυχημένα τα μέτρα, τόσο πιο αποτυχημένη η επικοινωνιακή τους διαχείριση. Είμαι σίγουρος ότι τόσο ο Ζήνωνας όσο και ο Επιμενίδης θα συμπεριελάμβαναν μετά χαράς το παράδοξο της επιτυχίας στη λίστα τους.

Το παράδοξο της επιτυχίας δεν το συναντάμε μονάχα στη διαχείριση της πανδημίας. Το βρίσκουμε και στον πυρήνα κάθε συνωμοσιολογικής σκέψης. Ας μπούμε για μια στιγμή στα παπούτσια του συνωμοσιολόγου και ας δούμε τον κόσμο με τα δικά του μάτια. Φαντάζομαι πως και ο πιο μουρτζούφλης από τους συνωμοσιολόγους θα παραδεχτεί ότι οι «Ισχυροί της Γης», την προ κορωνοϊού εποχή, δεν τα είχαν πάει άσχημα, όσον αφορά τον έλεγχο και το μανιπουλάρισμα του ιδιωτικού μας βίου. Μπορεί να μην είχαν καταφέρει να εμφυτεύσουν τσιπάκι στον μπαρμπα-Αλέκο, προκειμένου να παρακολουθούν τη συναρπαστική καθημερινή του διαδρομή Ομόνοια – Σεπόλια ή να τους ξεκουφαίνει ο κόκκινος συναγερμός όποτε σηκωνόταν ο μπαρμπα-Αλέκος από τον καναπέ για να πάει στην τουαλέτα, αλλά μια χαρά είχαν λάβει όλα τα data του μπαρμπα-Αλέκου (στα social media, μάλιστα, τους τα είχε παραχωρήσει οικεία βουλήσει) και, βάσει αυτών, είχαν ρυθμίσει παβλοφικά την καταναλωτική του συμπεριφορά: ό,τι μπούρδα πάσαραν στον μπαρμπα-Αλέκο, αυτήν αγόραζε… Τώρα, ποιος σοφός εγκέφαλος σκέφτηκε να κατασκευάσει έναν κορωνοϊό στο εργαστήριο, ώστε να μεταμορφώσει τον μπαρμπα-Αλέκο από άβουλο υποχείριο καταναλωτή σε άφραγκο έγκλειστο λιμοκτονούντα, συμπαρασύροντας στον θάνατό του και την παγκόσμια οικονομία, πολύ επιθυμώ κάποτε να το μάθω.