Η απάτη πίσω από τη «σύζυγο του Ιησού»

Το 2012, η ερευνήτρια Ιστορίας των Θρησκειών στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ Κάρεν Κινγκ ανακοίνωσε αυτό που πίστευε ότι ήταν μια εξαιρετική ανακάλυψη: το κείμενο σε ένα κομμάτι παπύρου του δεύτερου αιώνα που υποδήλωνε ότι ο Ιησούς ήταν παντρεμένος με τη Μαρία Μαγδαληνή. «Το Ευαγγέλιο της συζύγου του Ιησού», όπως έγινε γνωστό, έγινε το σημείο αναφοράς για το μπεστ σέλερ και αργότερα κινηματογραφική εισπρακτική επιτυχία «Κώδικας Ντα Βίντσι». Ο πάπυρος αυτός άλλωστε συνέβαλε στην ακαδημαϊκή έρευνα της Κάρεν Κινγκ και τη δημοσίευση της πραγματείας της για τη Μαρία Μαγδαληνή, οδηγώντας παγκοσμίως το ευρύ κοινό να τη διαβάσει. Αυτό το «ευαγγέλιο» ήταν παγκόσμια είδηση, ώσπου οι σκεπτικιστές παπυρολόγοι και οι φιλόλογοι παρακολούθησαν την έρευνα ενός ερασιτέχνη παθιασμένου με την κοπτική γραφή, ο οποίος, εργαζόμενος στο υπόγειό του στο Μακόμπ του Μίσιγκαν, έδειξε ότι ήταν εντελώς ψεύτικο. Η Κινγκ έμεινε σιωπηλή και δεν έδωσε πληροφορίες για το ποιος ήταν ο ξένος από τη Φλόριντα που της έδωσε το θραύσμα – «κειμήλιο».

Σήμερα όμως έρχεται η αμφισβήτηση, με νέα τεκμήρια και στοιχεία τόσο ανατρεπτικά που δημιουργούν ένα δεύτερο κύμα σασπένς και ένα πιθανό σενάριο για μελλοντική εμπορική ταινία. Φορέας της αμφισβήτησης είναι ο συγγραφέας Αριελ Σαμπάρ και το βιβλίο του «Veritas».

ΕΡΩΤΙΚΑ ΒΙΝΤΕΟ. Ο συγγραφέας ύστερα από έρευνες αποκαλύπτει ότι ο ξένος ήταν ένας κάποιος Βάλτερ Φριτζ. Επρόκειτο για έναν πρώην διευθυντή του Μουσείου Στάζι στην Ανατολική Γερμανία με ψεύτικο πτυχίο Αιγυπτιολογίας, του οποίου οι επιχειρήσεις βασίζονταν στα διαδικτυακά βίντεο της συζύγου του που έκανε σεξ με άλλους άντρες και ο Φριτζ χρέωνε τους θεατές. Ο ίδιος μάλιστα λίγες εβδομάδες πριν από την ανακοίνωση της Κινγκ για τον πάπυρο είχε κατοχυρώσει στο Ιντερνετ τον διαδικτυακό τομέα Gospelofjesuswife.com.

Το «Veritas» είναι λοιπόν ένα εξαντλητικό σε λεπτομέρειες και ανάλυση βιβλίο στο οποίο ο Σαμπάρ εξηγεί αυτό το φιάσκο, που απευθύνεται σε λάτρεις του πρωτοχριστιανισμού και σε ενδιαφερομένους της ακαδημαϊκής κοινότητας γύρω από πνευματικά θέματα. Η καθηγήτρια του Χάρβαρντ Κάρεν Κινγκ αποκάλυψε την ύπαρξη του παπύρου στο 10ο Διεθνές Συνέδριο Μελετών που γίνεται ετησίως στη Ρώμη. Τον Σεπτέμβριο του 2012 το πρακτορείο Reuters είχε αποκαλύψει ότι ο πάπυρος ανήκε σε ιδιώτη συλλέκτη, ο οποίος είχε επικοινωνήσει με την Κινγκ και της ζήτησε τη βοήθειά της για να το μεταφράσει και να το αναλύσει. Σύμφωνα με τα λεγόμενα της ερευνήτριας στο συνέδριο της Ρώμης, ο πάπυρος είχε βρεθεί στην Αίγυπτο, ίσως και στη Συρία.

Τα ελαττώματα του βιβλίου είναι αυτά ενός δημοσιογράφου που φιλοδοξεί να κάνει μεγάλη επιτυχία και να προβάλει τον εαυτό του. Αυτή η μεγάλη θεώρηση του εγώ δεν μπορεί – σύμφωνα με το δημοσίευμα των «New York Times» – να φτάσει πέρα από το 34%, που ήδη είναι πολύ μεγάλο. Ο Σαμπάρ συχνά υπερβαίνει τα όρια, όπως όταν βυθίζει το δάχτυλό του και στη συνέχεια βυθίζεται στην ψυχανάλυση των υποκειμένων του: η μεταχείριση της ερωτικής ζωής του Βάλτερ Φριτζ, το προφίλ του ως ενός παθολογικού ψεύτη που μπορεί ή και όχι να είχε βιαστεί από έναν ιερέα, είναι τόσο ύποπτο όσο το κλισέ με το οποίο προσεγγίζει τα «ταραχώδη ένστικτα της Κινγκ», σημειώνοντας ότι εντοπίστηκαν εν μέρει στην παιδική της ηλικία ανάμεσα στα ψηλά βουνά της Νοτιοδυτικής Μοντάνα. Υπάρχουν πολλά από αυτά τα συναρπαστικά στοιχεία μελοδράματος, τα οποία ίσως να αποτελούσαν δομικά συστατικά στην πλοκή ενός σεναρίου που πιθανόν και να ετοιμάζεται αυτή τη στιγμή κάπου στο Χόλιγουντ.

ΥΠΟΠΤΗ. Ο Σαμπάρ προσφέρει πάρα πολλές λεπτομέρειες, αλλά το βασικό του επιχείρημα είναι ότι η θρησκειολόγος του Χάρβαρντ προσέφερε τόσο λίγα δεδομένα, που γίνεται ύποπτη. Η ισχυρή φήμη της χτίστηκε δουλεύοντας στα σύνορα της ιστορίας και της λογοτεχνικής ερμηνείας, και σε αυτήν την περίπτωση πάνω σε μια λεπτή γραμμή. Στη φράση «Και ο Ιησούς τούς είπε, αυτή είναι η σύζυγός μου» σε ένα κομμάτι παπύρου του μεγέθους μιας επαγγελματικής κάρτας. Αυτή η γραμμή ήταν τόσο πρόσφορη για πολλαπλές ερμηνείες που η Κινγκ αψήφησε κάθε επιστημονικό κριτήριο για τη μελέτη μιας τέτοιας ιστορικής πηγής. Επρόκειτο για ένα σημαντικό νέο τεκμήριο που, όπως και η προηγούμενη δουλειά της, υπονόμευσε τις ορθόδοξες αντιλήψεις περί αγαμίας του Ιησού.

Η μεταμοντέρνα ιδεολογία της Κάρεν Κινγκ, υποστηρίζει ο συγγραφέας του «Veritas», προκάλεσε τις απλουστεύσεις της. Σύμφωνα με την άποψή της, η Ιστορία «δεν αφορά την αλήθεια αλλά τις σχέσεις εξουσίας», επομένως και οι ιστορικοί θα πρέπει να εγκαταλείψουν «τη σχέση μεταξύ της αλήθειας και της χρονολογίας». Σε αυτό το πλαίσιο τι σημασία έχει αν αυτή η φράση, φερόμενη ως κείμενο του δεύτερου αιώνα, αποδείχθηκε ότι γράφτηκε σε πάπυρο τον όγδοο αιώνα με μελάνι του 21ου αιώνα; Η Κάρεν Κινγκ δεν έδειξε κανένα ενδιαφέρον για τον πραγματικό Φριτζ, την πηγή της ταπείνωσής της: «Δεν βλέπω το νόημα μιας συνομιλίας», είπε η Κινγκ στον Σαμπάρ, όταν ο δημοσιογράφος – συγγραφέας προσφέρθηκε να της δείξει τα στοιχεία της έρευνάς του.