Μετά φόβου συγχρωτισμού {LF}και… κορωνοϊού

Πριν από 114 χρόνια, στις 15 Αυγούστου του 1906, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης δημοσίευε τον «Ρεμβασμό του Δεκαπενταύγουστου». Ενα διήγημα που παράλληλα με τη συγκινητική του ιστορία ξεδιπλώνει όλα όσα σηματοδοτεί επί αιώνες ο ελληνικός Δεκαπενταύγουστος. «Ητον παραμονή της εορτής, ότε θα ετελείτο πανήγυρις εις τον ναΐσκον, τιμώμενον επ’ ονόματι της Κοιμήσεως» γράφει για το εκκλησάκι της Παναγίας της Πρέκλας στη Σκιάθο. «Θα ήρχοντο από τον τόπον πολλαί οικογένειαι και άτομα, δωδεκάδες τινές προσκυνητών και πανηγυριστών και ο Παππανικόλας».

Αυτές οι μνήμες, η κατάνυξη, τα καλοκαιρινά αρώματα και η πανηγυρική ατμόσφαιρα πλάι σε θαλασσινά ξωκκλήσια ή σε μεγαλοπρεπείς ναούς, οι συναντήσεις και οι ασπασμοί, οι λιτανείες των εικόνων, βιώματα χαραγμένα στο γονιδίωμα της ελληνικής παράδοσης, είναι που φέτος προκαλούν τον φόβο λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών που έχει επιβάλει στη ζωή μας η πανδημία. Η ανησυχία για χαλάρωση ενόψει της αυριανής μεγάλης γιορτής του καλοκαιριού είναι διάχυτη στην κυβέρνηση. Προβληματισμό προκαλούν η μεγάλη έξοδος των εκδρομέων, με τον επακόλουθο συνωστισμό στα λιμάνια, στα πλοία, σε κάθε μέσο μαζικής μεταφοράς, ο συγχρωτισμός των πιστών ανήμερα της Παναγίας, η διάθεση πολλών να μη συμμορφωθούν στους περιορισμούς.

Προειδοποιήσεις. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι από την προηγούμενη κιόλας εβδομάδα και σχεδόν καθημερινά οι αρμόδιοι κυβερνητικοί φορείς έσπευδαν να διαμηνύσουν σε όλους τους τόνους πως ο εορτασμός του Δεκαπενταύγουστου θα είναι το μεγάλο στοίχημα του φετινού καλοκαιριού. Αναφορά σε αυτό έκανε σχεδόν σε κάθε δημόσια εμφάνισή του και ο υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας Νίκος Χαρδαλιάς. «Ιδιαίτερα οι επόμενες μέρες θα είναι κρίσιμες για την εξέλιξη της κατάστασης. Γι’ αυτό θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα συνεπείς στην εφαρμογή των μέτρων και τον Δεκαπενταύγουστο» είπε σε δραματικό τόνο την περασμένη Τρίτη, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου. «Τα φαινόμενα χαλάρωσης, όσο ασήμαντα κι αν πιστεύουμε ότι είναι, δρουν αθροιστικά τροφοδοτώντας την ίδια την πανδημία». Λίγο νωρίτερα είχε σπεύσει να ευχαριστήσει τους εκπροσώπους της Εκκλησίας κάνοντας λόγο για «εξαιρετική συνεργασία» και για πρωτοβουλίες που αποδεικνύουν τη «σοβαρότητα» και τη «συνέπειά τους» στη διαχείριση της υγειονομικής κρίσης. Οι αναφορές δεν ήταν καθόλου τυχαίες.

Η ματαίωση των λιτανειών, η οποία αποφασίστηκε πριν από λίγες ημέρες στο πλαίσιο προληπτικών μέτρων κατά της διάδοσης του COVID-19, προκάλεσε ρωγμές στις σχέσεις με την Εκκλησία. Δεν ήταν λίγοι οι ιερείς που δήλωσαν απρόθυμοι να υπακούσουν, ενώ ο ίδιος ο εκπρόσωπος Τύπου της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, Μητροπολίτης Φιλίππων, υποστήριξε πως εναπόκειται στην επιλογή του κάθε ιερέα το αν θα πραγματοποιήσει λιτανεία «μετά μεγάλης προσοχής και άνευ συνωστισμού». Πλέον απομένει να φανεί κατά πόσο η προστασία του κοινωνικού συνόλου θα τεθεί υπεράνω των δογμάτων. Ηδη κάποιες εκκλησίες έχουν ανακοινώσει ότι ματαιώνουν τις λιτανείες, όπως η Παναγία η Χαρακιανή στην Κρήτη, όμως το μεγαλύτερο φορτίο για να κερδηθεί το στοίχημα του Δεκαπενταύγουστου θα κληθούν εκ των πραγμάτων να σηκώσουν περιοχές που παραδοσιακά ελκύουν αυτές τις ημέρες μεγάλο αριθμό επισκεπτών: Η Τήνος, η Πάρος, η Παναγία Σουμελά είναι μερικές από αυτές. Και οι περισσότερες βρίσκονται σε περιοχές όπου έχουν ήδη επιβληθεί πρόσθετα περιοριστικά μέτρα λόγω τοπικής έξαρσης της πανδημίας. Σε κάθε περίπτωση, όπως όλα δείχνουν, φέτος ο Δεκαπενταύγουστος θα είναι πράγματι – κατά τις ρήσεις των επισήμων – «διαφορετικός από τους προηγούμενους». Και τι δεν είναι, άλλωστε, διαφορετικό τους τελευταίους έξι μήνες στη ζωή μας;

Παναγία της Τήνου

Ανησυχία για την κοσμοσυρροή
που αναμένεται στη Μεγαλόχαρη

Χιλιάδες πιστοί από σχεδόν κάθε γωνιά της Γης συρρέουν κάθε χρόνο στην Τήνο για να συμμετάσχουν στο μεγαλύτερο προσκύνημα της χώρας. Ο εορτασμός της Παναγίας στην Τήνο καθιερώθηκε με βασιλικό διάταγμα το 1836 και διαρκεί περισσότερο από μία εβδομάδα. Την παραμονή του Δεκαπενταύγουστου, στο νησί καταφτάνουν πολεμικά πλοία, αγήματα και η μπάντα του Πολεμικού Ναυτικού για να αποδώσουν τιμές. Ανήμερα της Παναγίας, κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας, ο αρχηγός του Πολεμικού Ναυτικού μαζί με εκπροσώπους της πολιτείας ανεβαίνουν σε τορπιλάκατο και αφήνουν στεφάνι στο σημείο όπου οι Ιταλοί τορπίλισαν το «Ελλη» στις 15 Αυγούστου του 1940. Στη συνέχεια, στη στολισμένη Χώρα ακολουθεί η λιτανεία της εικόνας, που θεωρείται θαυματουργή, από άνδρες του Πολεμικου Ναυτικού, ενώ μπάντες και πλήθος κόσμου συνοδεύουν την πομπή. Οι πιστοί συγκεντρώνονται για να περάσουν κάτω από την εικόνα της Παναγίας, ενώ συνήθως εκατοντάδες πλανόδιοι πωλητές βρίσκονται στο σημείο. Ακόμη και αν αύριο τηρηθούν τα προβλεπόμενα μέτρα, όπως η χρήση μάσκας μέσα στον ναό, η μη τέλεση της λιτανείας και η απαγόρευση των μικροπωλητών, ανησυχία προκαλεί το πώς θα ελεγχθεί η κοσμοσυρροή που αναμένεται στη Μεγαλόχαρη και κατά πόσο κινδυνεύει η μεγάλη γιορτή να μετατραπεί σε εστία υπερμετάδοσης του SARS-CoV-2.

Παναγία Σουμελά

Χωρίς κατασκηνώσεις, λιτανείες και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις

Χτισμένη το 1951 από τους πρόσφυγες του Πόντου στη μνήμη της ιστορικής μονής της Τραπεζούντας, η εκκλησία της Παναγίας Σουμελά έχει μια ιδιαιτερότητα: βρίσκεται στη Βέροια, ενώ τις τελευταίες ημέρες η Κεντρική Μακεδονία έχει αναδειχθεί στη μεγαλύτερη εστία κρουσμάτων της χώρας. Είναι ενδεικτικό πως, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου η Κεντρική Μακεδονία είχε 478 ενεργά κρούσματα ενώ η Αττική με υπερδιπλάσιο πληθυσμό είχε 406. Χιλιάδες προσκυνητές ζουν κάθε χρόνο στιγμές κατάνυξης στην Παναγία Σουμελά. Μετά τον εσπερινό της παραμονής γίνεται η λιτάνευση της αγίας εικόνας και ακολουθούν καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, ενώ το πρωί της γιορτής, μετά τη Λειτουργία, ξεκινούν παραδοσιακοί χοροί με τοπικά συγκροτήματα. Φέτος οι διοργανωτές του προσκυνήματος ανακοίνωσαν ότι θα τηρηθούν αυστηρά μέτρα: Δεν θα επιτραπούν κατασκηνώσεις ενός του ιερού χώρου του προσκυνήματος, δεν θα τελεστούν οι λιτανείες με τον παραδοσιακό τρόπο, δεν θα πραγματοποιηθούν καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και κατά την έξοδο προς το μνημείο του Αλέξανδρου Υψηλάντη για την κατάθεση στεφάνων δεν θα ακολουθήσει, όπως άλλοτε, το πλήθος των προσκυνητών, παρά μόνο οι αρχιερείς, οι εκπρόσωποι των πολιτικών και στρατιωτικών Αρχών και τα μέλη της διοικούσας επιτροπής του προσκυνήματος. Πλέον απομένει να φανεί κατά πόσο θα τηρηθούν στην πράξη τα μέτρα ασφαλείας.

Εκατονταπυλιανή Πάρου

Φοβούνται «κρυφά πανηγύρια» και πάρτι

Ενα νησί που αλλάζει πρόσωπο τον Δεκαπενταύγουστο, την ημέρα που γιορτάζει η Παναγία η Εκατονταπυλιανή, είναι η Πάρος. Κι αυτό γιατί η θρησκευτική κατάνυξη συνοδεύεται από μια γενικευμένη ατμόσφαιρα γιορτής: Μετά τη Λειτουργία που τελείται σε μία από τις ωραιότερες εκκλησίες του Αιγαίου, ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου, τα προηγούμενα χρόνια ξεκινούσε η λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας στον οικισμό της Παροικιάς. Μετά την ολοκλήρωση της περιφοράς, ακολουθούσαν εορταστικές εκδηλώσεις, ενώ κατά τη διάρκεια της βραδιάς ψαροκάικα έβγαιναν στον κόλπο της Παροικιάς και με πυροτεχνήματα φώτιζαν τον ουρανό με τη συνοδεία νησιώτικων μελωδιών και χορευτικών συγκροτημάτων στον παραλιακό δρόμο. Σε μια προσπάθεια να αποτραπεί ο συνωστισμός, ήδη από τις 11 Αυγούστου και μέχρι τις 23 όλα τα μπαρ και τα εστιατόρια της Πάρου κλείνουν στις 12 το βράδυ, ενώ έχει ήδη απαγορευτεί κάθε δημόσια εκδήλωση στην οποία οι συμμετέχοντες είναι όρθιοι. Παρ’ όλ’ αυτά, οι ειδικοί φοβούνται το ενδεχόμενο να γίνουν «κρυφά πανηγύρια» και πάρτι, να χαλαρώσει η τήρηση των απαραίτητων αποστάσεων και να προκληθεί επικίνδυνος συνωστισμός στα στενά του νησιού. Ολοι επισημαίνουν πως χωρίς την αναγκαία διάθεση συνεργασίας από πλευράς κατοίκων και επισκεπτών θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να τηρηθούν τα μέτρα.

Αγιάσος Λέσβου

Εορτασμός με αυστηρά υγειονομικά πρωτόκολλα

Ενα από τα μεγαλύτερα πανηγύρια της Παναγίας διοργανώνεται κάθε χρόνο στην Αγιάσο της Λέσβου. Φέτος ανακοινώθηκε ότι στο προσκύνημα θα παραστεί και η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου. Οι προετοιμασίες για τον εορτασμό ξεκινούν από τις αρχές Αυγούστου, ενώ η μορφή των εορταστικών εκδηλώσεων, που κορυφώνονται την παραμονή και ανήμερα της Παναγίας, φοβίζει τους επιδημιολόγους: Κάθε χρόνο οι πιστοί, ξεκινώντας από την πρωτεύουσα, διανύουν με τα πόδια μια διαδρομή 25 χιλιομέτρων μέχρι το μοναστήρι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και περνούν το βράδυ τους εκεί. Η Θεία Λειτουργία τελείται σε κλίμα κατάνυξης τιμώντας την εικόνα «Αγία Σιών» που έφτασε στο νησί τον 9ο αιώνα από την Ιερασουλήμ μέσω του ιερέα Αγάθωνα του Εφέσιου. Μετά τη Λειτουργία τα προηγούμενα χρόνια ακολουθούσε πολυήμερο πανηγύρι. Σύμφωνα με το μέλος της διοικούσας επιτροπής του προσκυνήματος Γιώργο Ξινέλλη, φέτος «ο εορτασμός της Παναγιάς θα ακολουθηθεί κανονικά τηρώντας τα υγειονομικά πρωτόκολλα. Δηλαδή μέσα στην εκκλησία της Παναγίας δεν θα επιτρέπεται να βρίσκονται πάνω από 100 προσκυνητές, οι οποίοι θα φορούν μάσκα. Θα υπάρχει ισχυρή παρουσία της Αστυνομίας για να αποφεύγεται ο συνωστισμός στην ουρά προς την εκκλησία. Δεν θα τοποθετηθούν πάγκοι μικροπωλητών αφού απαγορεύονται οι εμποροπανηγύρεις, ενώ όσοι αποφασίσουν να ανέβουν στην Αγιάσο την ημέρα της Παναγίας είτε με τα πόδια είτε με το αυτοκίνητο θα πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες που θα τους δίνονται από τις αστυνομικές δυνάμεις και να οπλιστούν και με υπομονή».

Ικαρία

Καμπανάκι για τον…
ικαριώτικο στη Λαγκάδα

Οσοι γνωρίζουν από πανηγύρια ξέρουν σίγουρα το περίφημο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου στη Λαγκάδα της Ικαρίας. Χιλιάδες άνθρωποι όλων των ηλικιών, ξένοι και ντόπιοι, φίλοι, οικογένειες, ζευγάρια, σμίγουν τα χέρια και χορεύουν από το μεσημέρι του Δεκαπενταύγουστου μέχρι το ξημέρωμα της επομένης μέρας. Οι συνθήκες τρομάζουν τους επιδημιολόγους. Πολύ περισσότερο από τη στιγμή που πριν από λίγες ημέρες στο νησί εντοπίστηκε κρούσμα COVID-19 ύστερα από ανοιχτό γλέντι που έγινε στο χωριό Ακαμάτρα σε συνθήκες μεγάλου συνωστισμού. Στο νησί έχει σημάνει συναγερμός ενόψει Δεκαπενταύγουστου λόγω της χαλάρωσης αρκετών, ιδιαίτερα των νέων, στην τήρηση των μέτρων: είναι ενδεικτικό ότι αρκετοί από τους συμμετέχοντες στο γλέντι της Ακαμάτρας, κατά τη διάρκεια της γιορτής στις 5 Αυγούστου, αναρτούσαν φωτογραφίες ή βίντεο σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης γράφοντας από κάτω «κανένας κορωνοϊός»… Οι επιδημιολόγοι φοβούνται το ενδεχόμενο επανάληψης αντίστοιχων, ανεξέλεγκτων, φαινομένων που μπορούν να λειτουργήσουν ως υγειονομική βόμβα και να θέσουν σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές.