Γιώργος Θεοδοσιάδης

Υπάρχει μια κατηγορία – μικρή σε αριθμό – ατόμων που από τη θητεία τους στη σκηνική πράξη απέκτησαν τη σπάνια ιδιότητα του απαραίτητου παράγοντα. Είτε σκηνοθέτες, είτε ηθοποιοί, είτε καλλιτεχνικοί συντελεστές είναι συνεχώς στη σκηνή, υπηρετώντας, κάθε φορά, διαφορετικά θεατρικά είδη, διαφορετικές ιδεολογικές και αισθητικές ιδέες με, συχνά, ποικίλης προέλευσης ηθοποιούς, όσον αφορά τα διδακτικά, εκπαιδευτικά και αισθητικά ρεύματα που υπηρετούν οι καλές σχολές. Δεν ήταν πάντα εύκολο να συνεργαστούν, εννοώ αισθητικά και μεθοδολογικά ένας μαθητής του Ροντήρη ή του Κατσέλη με έναν μαθητή του Κουν ή του Κρατικού Βορείου Ελλάδος.

Ενας τέτοιος ισορροπιστής σκηνοθέτης υπήρξε ο Γιώργος Θεοδοσιάδης (1924 – 2006). Μυήθηκε στα μυστικά του θεατρικού κώδικα στο Θέατρο Τέχνης, με δάσκαλο τον ίδιο τον Κάρολο Κουν. Καλλιτέχνης με απαιτήσεις, εν πρώτοις από τον εαυτό του, συνέχισε τις σπουδές του στη Σχολή Μουσικής και Δράματος Γκίλχολ στο Λονδίνο. Ηδη εκεί βαπτίζεται στο επαγγελματικό θέατρο ως σκηνοθέτης, ανεβάζοντας το έργο «Λίβινγκ ρουμ» του Γκράχαμ Γκριν. Επιστρέφει στην Ελλάδα το 1956 και αναδεικνύεται εκ των αποτελεσμάτων της δουλειάς του σκηνοθέτης που παίζει στα δάχτυλα όλα τα θεατρικά είδη, γνωρίζοντας τους κώδικές τους, την ανάπτυξη της πλοκής και, βέβαια, την αισθητική τους απαίτηση. Για να αντιληφθείτε και το εύρος των ειδών, αλλά και τη σκηνική του συμπεριφορά, με την επιστροφή του στην Ελλάδα σκηνοθετεί στον θίασο του Μίμη Φωτόπουλου και στο Εθνικό Θέατρο!

Πέρα από τον αξιοζήλευτο επαγγελματισμό του και τις καλές σχέσεις που αναπτύσσει με τον θίασο (ηθοποιοί ποικίλων αισθητικών σχολών) διαθέτη και μια προσωπική αισθητική άποψη, φροντίζοντας, κάθε φορά, να μην τη «φωνάζει» στις παραστάσεις του, αλλά δεν διέφευγε την προσοχή ενημερωμένων θεατών και κριτικών.

Δραματική Σχολή. Με αυτά τα πρακτικά και θεωρητικά εφόδια το 1962 ιδρύει Δραματική Σχολή, στην οποία, εκτός από τον ίδιο, δίδαξαν ο Τίτος Βανδής, ο Ανδρέας Φιλιππίδης, ο Νίκος Τζόγιας και κινηματογράφο ο Γρηγόρης Γρηγορίου. Ευτύχησε να εκπαιδεύσει μεγάλο αριθμό νέων που φιλοδοξούσαν να υπηρετήσουν το θέατρο και να βιοποριστούν, υπηρετώντας όλο το αισθητικό και ιδεολογικό φάσμα που λειτουργούσε στην αγορά του θεάματος. Για να αντιληφθεί κανείς το άνοιγμα των αισθητικών και τεχνικών ειδικοτήτων αναφέρω ενδεικτικά μερικούς γνωστότατους, σημερινούς, πρωταγωνιστές που υπηρετούν όλο το τυπολόγιο του παγκόσμιου θεάτρου και απεφοίτησαν από τη Σχολή Θεοδοσιάδη: Νόρα Βαλσάμη, Μιμή Ντενίση, Δάνης Κατρανίδης, Μίρκα Παπακωνσταντίνου, Παύλος Χαϊκάλης, Σοφοκλής Πέππας, Κωνσταντίνος Τζούμας, Χρήστος Χατζηπαναγιώτης, Ελένη Κούρκουλα.

Είχα τη χαρά, ως πρόεδρος της Επιτροπής του υπουργείου Πολιτισμού για την απόδοση ισότιμων πτυχίων στους σπουδαστές ιδιωτικών δραματικών σχολών, με μέλη της ίδιας Επιτροπής τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, τον Βασίλη Ζιώγα και την υψηλής θεατρικής παιδείας, παλαιά ηθοποιό Ελένη Χαλκούση, να διαπιστώσουμε τον υψηλό βαθμό θεατρικών προσόντων που προσέφερε η Σχολή του Θεοδοσιάδη. Ηταν τότε κοινόχρηστο μυστικό πως ο Θεοδοσιάδης δεν επεδίωξε μεγάλο αριθμό σπουδαστών, ώστε να εισπράττει πολλά δίδακτρα, αφού έπειτα από μια ολιγόμηνη εκπαίδευση «έδιωχνε» τους υποψήφιους ηθοποιούς, λόγω ελλείψεως προσόντων, ήθους και εργατικότητας.

Το ήθος. Ο Θεοδοσιάδης δεν έγινε πλούσιος από τη Σχολή. Στην πλήρη καλλιτεχνική ζωή του σκηνοθέτησε γύρω στα 2.500 ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά θεατρικά και λογοτεχνικά κείμενα, χωρίς να περιφρονήσει ή να υποτιμήσει την Επιθεώρηση. Σκηνοθέτησε στην Επίδαυρο «Τρωάδες» και «Βάκχες» (1990, 1991) με το Εθνικό Θέατρο. Και εδώ θα κάνω ένα χρήσιμο διάλειμμα για να αναφερθώ στο ήθος του Γιώργου Θεοδοσιάδη.

Το 1991 (αν θυμάμαι καλά) ήταν χρονιά διεξαγωγής δημοτικών εκλογών. Ημουν τότε πρόεδρος του ΔΣ του Εθνικού Θεάτρου και ο Θεοδοσιάδης είχε ανεβάσει στην Επίδαυρο «Βάκχες», μια πράγματι ισορροπημένη και ποιοτική ερμηνευτική προσέγγιση του αριστουργήματος του Ευριπίδη. Με πήρε τηλέφωνο στο γραφείο μου ο δήμαρχος Ηλιουπόλεως, εκλεγμένος με την ευλογία της Αριστεράς, για να μου πει επιθετικά πως το Εθνικό Θέατρο, θέατρο που πληρώνει ο φορολογούμενος έλληνας πολίτης, υπηρετεί τα γούστα και στηρίζεται στα εισιτήρια των μεγαλοαστών και ο εργατικός και χαμηλόμισθος Ελληνας δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τα έξοδα για την Επίδαυρο και «θέλετε» να μείνει χωρίς θεατρική παιδεία. Θύμωσα και πήρα τον Θεοδοσιάδη να τον παρακαλέσω προσωπικά να δεχτεί να ανεβάσει την τραγωδία σε σκηνή και συνθήκες παρασκηνίων πανηγυριώτικες της δεκαετίας του ’40. Πήρα πάλι τον δήμαρχο, αφού μίλησα στον Θεοδοσιάδη και στον θίασο, και του είπα πως θα πάμε τις «Βάκχες» στην Ηλιούπολη, αλλά να μου επιτρέψει να προλογίσω την παράσταση. Είχα υπηρετήσει σε ιδιωτικό σχολείο της Ηλιούπολης περίπου επτά χρόνια, η μισή πόλη, τότε σαραντάρηδων, ήταν μαθητές μου.

Ηρθε η μοιραία μέρα και οι ηθοποιοί υποχρεώθηκαν, άντρες και γυναίκες, να γδύνονται, να ντύνονται και να βάφονται σε ένα πλυσταριό με μια βρύση: τα «παρασκήνια του θεάτρου». Ο δήμαρχος, προεκλογική περίοδος γαρ, είχε επιβάλει δωρεάν είσοδο, γέμισε το θέατρο και, κατά τη διάρκεια της παράστασης, περιφέροντα παιδάκια και μερικά μωρά έκλαιγαν. Μίλησα πριν από την παράσταση και οι θεατές πάγωσαν, πριν ξεσπάσουν σε χειροκροτήματα. Είπα πως ο δήμαρχος σχεδόν εκβίασε ηθικά το Εθνικό Θέατρο και τώρα θα δείτε μια παράσταση που έγινε για την Επίδαυρο, με το εν τέταρτον του σκηνικού του, χωρίς προβολείς, χωρίς άνετο χώρο να κινηθεί ο Χορός και άθλιες συνθήκες στην προετοιμασία των ηθοποιών. Ευχαρίστησα τον θίασο και εξέφρασα την ευγνωμοσύνη μου στον Θεοδοσιάδη. Εκείνος ο δήμαρχος έχασε τις εκλογές! Ο Θεοδοσιάδης, που είχε εύλογες αντιρρήσεις για το εγχείρημα, με ευχαρίστησε για το μάθημα που έδωσα στον δήμαρχο, στο κοινό, αλλά και στον θίασο. Πρέπει εδώ να πω πως, συχνά, είχα γράψει αρνητικά για παραστάσεις του Θεοδοσιάδη, ποτέ δεν διαμαρτυρήθηκε και ποτέ δεν έπαψε να συζητά μαζί μου για ποικίλα θεατρικά πράγματα.

Κλασικό δραματολόγιο. Ο Θεοδοσιάδης επί τρία χρόνια (1972 – 1975) σκηνοθέτησε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και από το 1975 ως το 1978 διηύθυνε το Αρμα Θέσπιδος, έναν θεσμό εξαίρετο που έφερε στην επαρχία κλασικό δραματολόγιο, σε συναρμολογούμενο χώρο θεατών και σκηνής, ώστε στο Καρπενήσι ο θεατής έβλεπε την ίδια σε συνθήκες παράσταση με τον Αθηναίο. Δίπλα στον Θεοδοσιάδη στάθηκε τότε πιστά και με τη γνωστή εργασιομανία της η Ντόρα Τσάτσου.

Δεν θα μείνω σε τίτλους έργων και συγγραφέων που υπηρέτησε – Τσέχοφ, Σαίξπηρ, Ο’Νιλ, Αρθουρ Μίλερ, Τενεσί Ουίλιαμς, Ξενόπουλος, Τερζάκης. Το φάσμα των αισθητικών τάσεων των έργων ξεκινούσε από τον λαϊκό εξπρεσιονισμό έως το ποιητικό θέατρο. Από το «Ηταν όλοι τους παιδιά μου» του Μίλερ ως τον «Γλάρο» του Τσέχοφ (με τη Βαλάκου), τα «Χωριστά τραπέζια» του Ράτιγκαν (με Βεργή και Κατράκη), στον «Αρχοντοχωριάτη» του Μολιέρου και τα τότε επαναστατικά, μοντέρνα της μεταϊμπεριαλιστικής Βρετανίας «Οργισμένα νιάτα» του Οσμπορν (με τον θίασο Φέρτη – Ντενίση). Με τον θίασο του μαθητή του Δάνη Κατρανίδη, ήδη πρωταγωνιστή, ανέβασε το 1989 την «Επικίνδυνη στροφή» του Πρίσλεϊ.

«Μπεντ». Θέλω, όμως, να τελειώσω, αναφέροντας μια από τις πλέον επαναστατικές, ως περιεχόμενο, παραστάσεις του που δημιούργησαν γόνιμες και, συχνά, βίαιες αντιδράσεις στην κριτική και στα δημοσιογραφικά σχόλια. Ηταν το έργο «Μπεντ» του Μάρτιν Σέρμαν στο Θέατρο Αθηνά, με πρωταγωνιστές τον Φέρτη και τον αξέχαστο Φυσσούν.

Μέσα σε ένα χιτλερικό στρατόπεδο, όπου βασανίζονται Εβραίοι, κομμουνιστές, λωποδύτες και ομοφυλόφιλοι, δημιουργείται ένας ερωτικός δεσμός «εξ αποστάσεως» ανάμεσα σε δύο νέους κρατουμένους. Χωρίς ίχνος βωμολοχίας, χωρίς εκ των πραγμάτων επαφή, αποθεώνεται ο έρωτας μακριά από τα στερεότυπα των φύλων. Τη βραδιά της πρεμιέρας, και όχι μόνο περιμένοντας το διάλειμμα, έφυγαν φανερά ενοχλημένοι, κυρίως ηλικιωμένοι θεατές, βασικά άντρες. Ο Θεοδοσιάδης πολέμησε δίχως εξαλλοσύνες για το έργο του Σέρμαν και τον κάλεσε, μάλιστα, από την Αμερική να παραστεί σε πανηγυρική παράσταση του έργου.

Ο Θεοδοσιάδης ξανανέβασε και σε άλλον χώρο, και χρόνο μεταγενέστερο, το έργο, κυρίως με μαθητές της Σχολής του. Η παράσταση αυτού του τολμηρού, ίσως και τώρα, έργου έπεισε, τουλάχιστον τον καλοπροαίρετο θεατή, πως δεν υπάρχουν βρώμικα, ανήθικα και ανέμελα έργα, φτάνει να προσεγγίζουμε με σκεπτικό, αισθητική και πίστη τα δικαιώματα των ανθρώπων σε κάθε θέμα, αρκεί να μην προσβάλλουν το κοινό γούστο και την ορθολογική ηθική.