Οι «αποσκευές» του καύσωνα

Σε τροχιά καύσωνα μέχρι την Κυριακή κινείται η χώρα. Οι υψηλές θερμοκρασίες που επικρατούν προκαλούν δυσφορία σε πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Και φέτος λόγω κορωνοϊού το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο για τους ηλικιωμένους και όσους ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες που μένουν σε σπίτια με κακή ενεργειακή απόδοση (τα λεγόμενα και ενεργειακά «σουρωτήρια»: πολλή ζέστη το καλοκαίρι και πολύ κρύο τον χειμώνα).

Ωστόσο, κατά τους ειδικούς, το θέμα δεν είναι μόνο οι υψηλές θερμοκρασίες αλλά τι «κουβαλάει στις «αποσκευές του» ένας καύσωνας. Θερμοπληξία, θερμική εξάντληση, θάνατοι λόγω αναπνευστικών και καρδιακών νοσημάτων είναι μερικά μόνο από τα… περιεχόμενα των αποσκευών ενός καύσωνα. Αυτός είναι και ο λόγος που η θνησιμότητα, η νοσηρότητα και η θερμική άνεση κατά τη διάρκεια επεισοδίων καύσωνα αποτελεί βασικό κεφάλαιο στην έκδοση του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΕΚΠΑΑ) «Περιβάλλον και υγεία».

Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα επεισόδια καύσωνα με μεγάλη διάρκεια εμφανίζουν μεγαλύτερη επίδραση στην ημερήσια θνησιμότητα, με τη διάρκεια να διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο από την ένταση. Οπως αποδείχθηκε, οι επιπτώσεις των επεισοδίων με μεγάλη διάρκεια είναι κατά 1,5 έως και 3 φορές μεγαλύτερες απ’ ό,τι σε καύσωνες με μικρότερη.

Εχει αποδειχθεί από σχετική μελέτη, στο πλαίσιο Ευρωπαϊκού Προγράμματος (Euro HEAT), στο οποίο συμμετείχε και η Αθήνα, αύξηση της ημερήσιας θνησιμότητας στη διάρκεια επεισοδίων καύσωνα κατά 54% τις ημέρες με υψηλά επίπεδα όζοντος σε σύγκριση με τις ημέρες με χαμηλά επίπεδα όζοντος, στην ηλικιακή ομάδα 75-84.

Επιπλέον, στις ημέρες καύσωνα με υψηλά επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων (PM 10) η αύξηση είναι 36% και 106% στις ηλικιακές ομάδες 75-84 και 85+, αντίστοιχα, συγκριτικά με τις ημέρες καύσωνα να με χαμηλή σωματιδιακή ρύπανση.

Οι προσομοιώσεις για το μέλλον (1970- 2100) υποδεικνύουν μετατόπιση νωρίτερα μέσα στον χρόνο της εμφάνισης τροπικών βραδιών (ελάχιστη θερμοκρασία πάνω από 20 βαθμοί Κελσίου), τροπικών ημερών (αύξηση της μέγιστης θερμοκρασίας πάνω από 30 βαθμούς), αλλά και των θερμών ημερών (θερμοκρασία πάνω από 35 βαθμούς). Δείχνουν επίσης και αντίστοιχη μετατόπιση αργότερα της τελευταίας εμφάνισής τους, για την Αθήνα αλλά και για άλλες περιοχές της χώρας.

Σε ό,τι αφορά την Αθήνα, η απόλυτη συχνότητα των υπερβάσεων οι οποίες υποδηλώνουν «ζέστη – εξαιρετική προσοχή» και «μεγάλη δυσφορία» πρόκειται να αυξηθεί κατά 164% και 171% αντίστοιχα στο μακρινό μέλλον (2071-2100).

ΟΙ ΚΑΥΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. Τα επίπεδα θερμικής δυσφορίας αναμένεται να αυξηθούν στις περισσότερες περιοχές της χώρας. Ειδικότερα, η μέγιστη διάρκεια ημερών με «μεγάλη δυσφορία» θα αυξηθεί σε όλες τις περιοχές τόσο στις παράκτιες όσο και τις νησιωτικές, την περίοδο 2021-2050.

Στις αστικές περιοχές, η αύξηση θα κυμανθεί μεταξύ 10 και 13 ημερών, με εξαίρεση την πόλη της Καλαμάτας, στην οποία θα παρατηρηθεί η μεγαλύτερη αύξηση κατά 16 επιπλέον ημέρες. Ο αριθμός ημερών με «μεγάλη θερμική δυσφορία» αναμένεται να αυξηθεί και σε όλες τις τουριστικές περιοχές της Ελλάδας. Η υψηλότερη αύξηση κατά 30 (συν/πλην 6) ημέρες θα παρατηρηθεί στη Ρόδο και το Ηράκλειο, ενώ η μικρότερη κατά 7 (συν/πλην 2) ημέρες θα σημειωθεί στα νησιά των Κυκλάδων.

Στην Αθήνα, κατά τις περιόδους 2021-2050 και 2071-2100, προβλέπεται μια σημαντική αύξηση της θερμής επιβάρυνσης για τον πληθυσμό σε σχέση παρόν κλίμα. Ειδικότερα, ο αριθμός των ημερών με θερμή επιβάρυνση διαμορφώνεται περίπου στις 40 μέρες στο παρόν κλίμα, οι οποίες παρατηρούνται τους μήνες Ιούνιο μέχρι Αύγουστο. Ωστόσο, στο εγγύς μέλλον (2021-2050), ο αριθμός των ημερών με θερμική επιβάρυνση θα αυξηθεί κατά 50%. Και οι αλλαγές αυτές θα αυξηθούν περαιτέρω μέχρι τα τέλη του 21ου αιώνα.

Στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο, ο αριθμός των ημερών με θερμική επιβάρυνση αναμένεται να αυξηθεί την τελευταία δεκαετία του 21ου αιώνα (2091-2100) σε σχέση με την τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα (1991-2000). Η παρατηρούμενη αύξηση αναμένεται να υπερβεί τις 30 μέρες για τις περισσότερες περιοχές της Μεσογείου.

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. Οπως επισημαίνεται στην έρευνα, λόγω της εξελισσόμενης κλιματικής αλλαγής, η συχνότητα εμφάνισης επεισοδίων καύσωνα στο μέλλον αναμένεται στις περισσότερες περιοχές της Ευρώπης, με την παρατηρούμενη αύξηση να είναι μεγαλύτερη στις περιοχές της Νότιας Ευρώπης και της Μεσογείου.

Η Ελλάδα αναμένονται να επηρεαστεί σε σημαντικό βαθμό τόσο στο εγγύς (2020-2052) όσο και στο απώτερο (2068-2100) μέλλον. Και μια τέτοια αύξηση των επεισοδίων καύσωνα στο μέλλον πιθανότατα να αυξήσει τα περιστατικά εισαγωγής στα νοσοκομεία με συμπτώματα θερμοπληξίας και θερμικής εξάντλησης καθώς και τα επίπεδα θνησιμότητας.