Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον

Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) διαθέτει τον αρχαιότερο μετεωρολογικό σταθμό στην Ελλάδα αλλά και στη ΝΑ Μεσόγειο με μετεωρολογικές μετρήσεις που ξεκινούν από το 1858. Βασιζόμενοι στα ιστορικά στοιχεία του ΕΑΑ (1858-2019) παρατηρείται μια ανοδική τάση της ετήσιας θερμοκρασίας που εκδηλώνεται εντονότερα από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα και που ξεπερνάει τον 1 βαθμό Κελσίου (αύξηση σχεδόν της τάξης των 1,5 βαθμών).

Ταυτόχρονα με την αυξητική τάση της θερμοκρασίας, έχει σχεδόν τριπλασιασθεί κατά την ίδια χρονική περίοδο, 1990 έως σήμερα, και η συχνότητα εμφάνισης επεισοδίων καύσωνα. Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει όμως και η διάρκεια της περιόδου εμφάνισης των υψηλών θερμοκρασιών και καυσώνων καθώς μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά διάφορους τομείς, με σημαντικότερο από όλους την ανθρώπινη υγεία. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σταδιακή και σημαντική μετατόπιση, νωρίτερα μέσα στο έτος, της πρώτης εμφάνισης όλων των υψηλών θερμοκρασιών αλλά και μετατόπιση αργότερα μέσα στο έτος της τελευταίας εμφάνισής τους.

Αναφορικά με το τι μας επιφυλάσσει το μέλλον, ας σημειωθεί ότι η περιοχή μας, η Ανατολική Μεσόγειος, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στην κλιματική αλλαγή, και οι μετρήσεις τόσο στη θάλασσα όσο και στην ατμόσφαιρα τη δείχνουν να θερμαίνεται με ρυθμό μεγαλύτερο απ’ ό,τι παγκοσμίως. Με την προβλεπόμενη από τα κλιματικά μοντέλα επέκταση της ενδοτροπικής ζώνης, το νότιο τμήμα της χώρας θα επηρεάζεται όλο και περισσότερο από τροπικές αέριες μάζες. Για την Ελλάδα, τα κλιματικά μοντέλα για ένα «μέσο» σενάριο (Α1Β) προβλέπουν αύξηση της θερμοκρασίας έως 3,5 – 4,0° C, με μείωση της βροχόπτωσης κατά περίπου 30% μέχρι τα τέλη του αιώνα.

Η μελλοντική αναμενόμενη αύξηση της θερμοκρασίας με ταυτόχρονη μείωση της βροχόπτωσης αναμένεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις με αύξηση των ασθενειών που προκαλούνται από φορείς (vector borne diseases), μεταβολή της περιόδου των καλλιεργειών, έντονη ξηρασία (με έμφαση σε νότια, ανατολικά ηπειρωτικά και Κρήτη), αύξηση δασικών πυρκαγιών (με έμφαση σε όλη την Ανατολική Ελλάδα), αύξηση πλημμυρικών φαινομένων, διάβρωση των ακτών, αλλαγή στη βιοποικιλότητα, κ.ά.

Ολα αυτά τα θέματα εξετάζονται στα πλαίσια της εμβληματικής πρωτοβουλίας για την Κλιματική Αλλαγή CLIMPACT που συγκροτείται από έντεκα εμβληματικούς, εθνικούς, επιστημονικούς φορείς. Πρωταρχικός στόχος του CLIMPACT είναι η άμεση ενοποίηση, ο εναρμονισμός και η βελτιστοποίηση των υφιστάμενων κλιματικών υπηρεσιών και συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για τις φυσικές καταστροφές σχετιζόμενες με τη κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα.

Ο Νίκος Μιχαλόπουλος είναι διευθυντής στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης