Ψυχανάλυση, κωμωδία, τραγωδία

Μια αισιόδοξη ματιά πάνω σε μια χώρα με πολλά προβλήματα και συγχρόνως μια πρωτότυπη ιδέα που υλοποιείται επιτυχημένα. Σε μια φράση, κάπως έτσι θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει την ταινία «Ενα ντιβάνι στην Τυνησία» («Arab blues», Γαλλία / Τυνησία, 2019), το σκηνοθετικό ντεμπούτο της Τυνήσιας Μανέλ Λαμπιντί που ίσως είναι και η πιο ενδιαφέρουσα πρόταση νέας ταινίας από τις πέντε καινούργιες που ανοίγουν από σήμερα τις αίθουσες. Η πανέμορφη ιρανή ηθοποιός Γκολσιφτέχ Φαραχανί («Τι απέγινε η Ελι», «Πάτερσον») πρωταγωνιστεί στον ρόλο της Σέλμα, νεαρής ψυχαναλύτριας η οποία επιστρέφει στην πατρίδα της την Τυνησία από τη Γαλλία, προκειμένου να ανοίξει τη δική της, «οικογενειακή» επιχείρηση ψυχανάλυσης, υποδεχόμενη τους πελάτες στο ντιβάνι του σπιτιού της. Το σχέδιο πετυχαίνει και ξαφνικά η είσοδος του σπιτιού γεμίζει από διαφορετικούς μεταξύ τους ανθρώπους που διψούν να εκφράσουν στη Σέλμα τα μυριάδες προβλήματα που τους απασχολούν. Με αυτόν τον τρόπο, η σκηνοθέτις πλάθει μικρές, ανθρώπινες ιστορίες, ψηφίδες για τη σύνθεση ενός παζλ που αποτυπώνει μια ολόκληρη κοινωνία, έναν κόσμο που μάχεται καθημερινά για να βρει διεξόδους στα μικρά ή μεγάλα προβλήματά του. Κέντρο βάρους η ίδια η Σέλμα βέβαια, καθόλου εύκολος άνθρωπος και μπολιασμένος πια στην κουλτούρα της δύσης, κάτι που γίνεται αμέσως αντιληπτό (προσέξτε τη σκηνή στην οποία τη σταματά η αστυνομία για αλκοτέστ).

Βαθμολογία: 7

Χωρισμένοι αλλά με στυλ

Να μια «μικρή» γαλλική κωμωδία, το «Κλαμπ των χωρισμένων» («Divorce club», Γαλλία, 2020) που μπορεί να βρει το κοινό της, προκαλώντας γέλιο με τη σέσουλα. Φανταστείτε άντρες λίγο κάτω από τα 40, απογοητευμένους από γάμους που πήγαν στράφι, να προσπαθούν να πάρουν την «εκδίκησή» τους ιδρύοντας μια λέσχη διαζευγμένων η οποία όσο ο καιρός περνά, τόσο πιο πολύ αναβαθμίζεται. Αποκτά μέλη που όντας ελεύθερα από κάθε είδους ευθύνη στοχεύουν να περάσουν όσο το δυνατόν καλύτερα, μακριά από δεσμεύσεις. Χωρίς να είναι για όλους αστεία, μια τέτοια ιδέα σίγουρα ενδείκνυται και για κωμωδία και πράγματι, ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Μικαέλ Γιουν («Vive la France») τη χειρίζεται με έξυπνο, πικάντικο χιούμορ, το εργαλείο του για να εξοστρακίσει συγχρόνως κάποιους προσωπικούς του δαίμονες, καθώς ο ίδιος έχει βιώσει τη δυσάρεστη εμπειρία ενός χωρισμού. Ο σκηνοθέτης εστιάζει κυρίως στη φιλία των δύο ανδρών που πρωταγωνιστούν στην ιστορία, του Μπεν (Αρνό Ντικρέ) που χάνει τον κόσμο από τα πόδια του όταν χωρίζει και του Πατρίκ (Φρανσουά Ξαβιέ Ντεμεσόν) που παρότι κι εκείνος έχει χωρίσει, το έχει εκλάβει πιο χαλαρά, οπότε τον πείθει να μετακομίσει στη δική του πολυτελή κατοικία, η οποία θα μετατραπεί σε αρένα «ακολασίας».

Βαθμολογία: 6

Θρίλερ «στον αέρα»

Ο τίτλος της ταινίας «Οδός Μαλασάνια 22» («Malasana 32», Ισπανία, 2020), παραπέμπει στη διεύθυνση της Μαδρίτης όπου βρίσκεται το σπίτι στο οποίο μια φτωχή οικογένεια Ισπανών έχει μετακομίσει ελπίζοντας σε μια καλύτερη ζωή. Και το γεγονός ότι η εποχή στην οποία η ιστορία εκτυλίσσεται είναι η περίοδος που η Ισπανία προσπαθούσε και πάλι να βρει τους ρυθμούς της, μετά την πτώση της δικατορίας του Φράνκο, δεν είναι βεβαίως τυχαίο. Προφανώς ο σκηνοθέτης Αλμπέρ Πίνο είχε στο μυαλό του κάτι σαν μια αλληγορία τρόμου, όχι ακριβώς στα ίχνη που χάραξε ο Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο με τον «Λαβύρινθο του Πάνα» αλλά με το κλίμα που ταιριάζει περισσότερο σε θρίλερ όπως ο «Τρόμος της Αμιτιβιλ». Ωστόσο, το στοιχείο του ανεξήγητου με τα πάντα να βρίσκονται «στον αέρα», για μια ακόμη φορά και σε ένα ακόμη θρίλερ, είναι εκείνο που πρωτοστατεί και το αποτέλεσμα σε φέρνει σε αμηχανία. Ο σκηνοθέτης καταφέρνει να σε εγκλωβίσει μαζί με την οικογένεια στο στοιχειωμένο σπίτι αλλά ο τρόμος πηγαζει κυρίως από την ένταση της μουσικής που αυξάνεται στις σκηνές «απειλής» που ξεπετιούνται, κυριολεκτικά από το πουθενά. Η δημιουργία της σκοτεινής ατμόσφαιρας είναι εδώ προτεραιότητα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτή η ατμόσφαιρα καταφέρνει να  επισκιάσει και τις αδυναμίες του σεναρίου (παίζουν οι Μπεγκόνα Βάργκας, Ιβάν Μάρκος, Μπέα Σεγκούρα κ.ά.)

Βαθμολογία: 4

Συγκινητικό road movie

Μόνον οι χώροι και οι ηθοποιοί μοιάζουν να αλλάζουν στη δραματική «Ελα όπως είσαι» (Come as you are», ΗΠΑ, 2019) αμερικανική «απάντηση» στη βελγική ταινία «Hasta la Vista» (2011), στην οποία τρεις «προβληματικοί» άντρες (πάσχοντες από διαφορετικής μορφής αναπηρίες), αποφασίζουν να κάνουν ένα ταξίδι σεξουαλικής και εν τέλει υπαρξιακής αναζήτησης. Αφετηρία τους είναι το Κολοράντο και προορισμός τους το Μόντρεαλ όπου βρίσκεται ένας οίκος ανοχής ειδικός για την περίπτωσή τους, εκεί όπου θέλουν να χάσουν (επιτέλους) την παρθενιά τους. Ενα τέταρτο πρόσωπο είναι η οδηγός τους μια νεαρή, πανέξυπνη μαύρη νοσοκόμα, αποστολή της οποίας είναι η φροντίδα των ανδρών. Ομως η ίδια η σχέση τους (η μεταξύ τους αλλά και με τους ανθρώπους που συναντούν στο ταξίδι) είναι τελικά το θέμα της αισιόδοξης αυτής ταινίας περιπλάνησης, η οποία όπως και η πρωτότυπη στην οποία στηρίχθηκε, διακρίνεται από μια έντονη ευαισθησία και περιέχει αρκετές συγκινητικές στιγμές προσέχοντας να μη σκοντάψει στις παγίδες της υπερβολής ή του μελό που θα αποδυνάμωναν το όλο εγχείρημα. Να σημειωθεί ότι η ιστορία πίσω από το σενάριο είναι αληθινή (παίζουν οι Γκραντ Ρόζενμέιερ, Ράβι Πατέλ, Χέιντεν Σέτο και η Γκαμπουρέι Σιντιμπέ στον ρόλο της νοσοκόμας).

Βαθμολογία: 6

Χορογραφία θανάτου

Το 2018 παίχτηκαν σε δύο διαφορετικά φεστιβάλ, δύο διαφορετικές ταινίες με θέμα την τραγωδία της 22ας  Ιουλίου 2011 όταν στο νησί Ουτόγια κοντά στο Οσλο της Νορβηγίας, ο νορβηγός εθνικιστής Αντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ άρχισε να πυροβολεί προς την κατασκήνωση της νεολαίας του κυβερνώντος Εργατικού Κόμματος σκοτώνοντας 77. Σε αντίθεση με την ταινία «22 Ιουλίου» του Πολ Γκρίνγκρας που είχε φτιάξει μια  προσωπογραφία του Αντερς καλύπτοντας και τη δίκη, ο πρώην φωτορεπόρτερ Νορβηγός Ερικ Πόουπ με την ταινία «22 Ιουλίου» («Utoya 22 Juli», Νορβηγία, 2018) αναφέρεται στη μαζική σφαγή κινηματογραφώντας μόνο από την πλευρά των θυμάτων. Εστιάζει στον τρόμο των προσώπων, στην προσπάθεια να προφυλαχτούν, την αγωνία μπροστά στη βεβαιότητα του θανάτου. Μιλώντας καθαρά με κινηματογραφικούς όρους, η ταινία γυρισμένη σχεδόν σε κανονικό χρόνο, είναι μια τολμηρή ντοκιμαντερίστικα κατασκευασμένη  «χορογραφία θανάτου», γυρισμένη με την κάμερα στο χέρι και παιγμένη με ρεαλισμό από όλα τα παιδιά. Από την άλλη πλευρά, είναι αυτό ακριβώς, μια καταγραφή χωρίς εξέλιξη στην ιστορία της εκτός αν μπορούμε να πούμε ιστορία δύο ώρες καταιγιστικών πυρών σε ανθρώπους που δεν μπορούν να προφυλαχτούν. Το όλο θέμα μπορεί να γίνει κουραστικό μέσα στην επαναληπτικότητά του με προορισμό τον προδιαγεγραμμένο θάνατο (παίζουν: Αντρέα Μπέρντζεν, Αλεξάντερ Χόλμεν κ.ά.)

Βαθμολογία: 5

Οι επανεκδόσεις

Ο «Μπάτσος», όπως πρωτοπροβλήθηκε στην Ελλάδα η ταινία «Ο αστυνόμος» («Un flic», 1972) είναι ο Αλέν Ντελόν, με το αγέλαστο, όμορφο πρόσωπό του διαρκώς συνοφρυωμένο, το τσιγάρο να κρέμεται απ’ τα χείλη, ένας δυναμικός τύπος που μπορεί εύκολα να σε κερδίσει απλώς και μόνο με τη σιγουριά του ύφους του. Το πορτρέτο αυτού του αφοσιωμένου στη δουλειά του επαγγελματία είναι προτεραιότητα του σκηνοθέτη Ζαν Πιερ Μελβίλ, ενός σπουδαίου γάλλου δημιουργού του κινηματογράφου που αποτυπώνει καλύτερα από κάθε άλλο τον υπόκοσμο του νυχτερινού Παρισιού – κυρίως στον «Δολοφόνο με το αγγελικό πρόσωπο» επίσης με τον Ντελόν. Η ιστορία είναι συνηθισμένη αλλά οι χαρακτήρες είναι που κάνουν τη διαφορά. Ο αστυνόμος θα βρεθεί στο κατόπι μιας σπείρας ληστών τραπεζών, ηγέτης της οποίας ένας ιδιοκτήτης νυχτερινού κέντρου (Ρίτσαρντ Κρένα) και ανάμεσα στους δύο άντρες θα αναπτυχθεί μια πολύ ενδιαφέρουσα σχέση. Η νουάρ ατμόσφαιρα αποτελεί προτεραιότητα του σκηνοθέτη, που μας παρασύρει γλυκά μέσα στο σύμπαν της, συνοδευόμενη από τζαζ ήχους, σιωπές, μια καταπληκτική σκηνή ληστείας τρένου και την Κατρίν Ντενέβ στον ρόλο μιας αινιγματικής γυναίκας που θα σταθεί ανάμεσα στον διώκτη και τον καταδιωκόμενο.

Βαθμολογία: 8

Στην «Κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας» («Le charme discret de la bourgeoisie», Γαλλία, 1972), προτελευταία ταινία του σπουδαίου ισπανού σουρεαλιστή Λουίς Μπουνιουέλ, μια παρέα αστών (ανάμεσά τους οι Φερνάντο Ρέι, Μπουλ Οζιέρ, Στεφάν Οντράν, Ντελφίν Σεϊρίγκ) δεν μπορεί να φύγει από το σπίτι όπου δειπνεί, παρότι ουσιαστικά τίποτα δεν την εμποδίζει να το κάνει. Αναρχική σάτιρα που ως σύλληψη θυμίζει αρκετά τον «Εξολοθρευτή Αγγελο» του ιδίου σκηνοθέτη, ο οποίος επιστρέφοντας οριστικά στις σουρεαλιστικές αρχές του εξωτερικεύει όπως πάντα τη βαθύτατη αντιπάθειά του για την αστική τάξη. Το διεισδυτικό, βιτριολικό χιούμορ αυτής της ταινίας εξακολουθεί να τσακίζει κόκαλα και να εντυπωσιάζει. Η «Κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας» κέρδισε το Οσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας και ακολουθήθηκε από το κύκνειο άσμα του σκηνοθέτη, «Το σκοτεινό αντικείμενο του πόθου» που επίσης προβλήθηκε στα θερινά αυτό το καλοκαίρι σημειώνοντας επιτυχία.

Βαθμολογία: 8 ½