«Μας προλαβαίνουν πριν καν σκεφθούμε να αντιδράσουμε»

Στην πρώτη της μορφή, είχε παρουσιαστεί το 2015 σε καλοκαιρινή περιοδεία. Η θερμή ανταπόκριση του κοινού έκανε τους συντελεστές της παράστασης να θέλουν να τη φέρουν στη σκηνή χειμερινών αυτή τη φορά θεάτρων αργότερα. Ωστόσο η πανδημία ανέτρεψε τα δεδομένα τους και έτσι η «Αντιγόνη» βγαίνει ξανά στον δρόμο αυτό το καλοκαίρι, ικανοποιώντας μια εσωτερική δημιουργική ανάγκη. Ο Θέμης Μουμουλίδης επεξεργάστηκε εκ νέου τη σπουδαία τραγωδία του Σοφοκλή, διατηρώντας ως πρωταγωνίστρια την Ιωάννα Παππά. Στον ρόλο του Κρέοντα είναι ο Γιώργος Χρυσοστόμου, ενώ τον θίασο συμπληρώνουν οι Λουκία Μιχαλοπούλου, Μάνος Καρατζογιάννης, Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη και Δημήτρης Σαμόλης. Η Ιωάννα Παππά μίλησε στο «Νσυν» για τη νέα περιπέτεια της Αντιγόνης.

Πώς αντιμετωπίζετε την «Αντιγόνη»;

Η Αντιγόνη αποτελεί το σύμβολο της αντίστασης και της αξιοπρέπειας. Η ιστορία της ούτως ή άλλως έχει καθορίσει μια στάση ζωής. Βάζει αξίες που αφορούν τον άνθρωπο στους αιώνες σε σχέση με τους συγγενικούς δεσμούς, με το πόσο πιστός μένεις σε αυτά που πιστεύεις ανεξάρτητα από το κόστος, ακόμα κι αν αυτό έχει να κάνει με την αντίθεση προς την εξουσία. Νομίζω ότι το πολύ ενδιαφέρον σε αυτό το έργο είναι ότι είναι εξίσου σημαντικοί και οι δύο χαρακτήρες που βρίσκονται σε αυτή τη σύγκρουση. Πιστεύω ότι σε μια άλλη εκδοχή το έργο θα μπορούσε να λέγεται «Κρέων». Είναι εξίσου τραγικό πρόσωπο με εκείνη. Θα έλεγε κανείς ότι είναι φτιαγμένοι από κάτι κοινό. Και οι δύο δεν αλλάζουν γνώμη για κανέναν λόγο. Καταστρέφουν τους εαυτούς τους αλλά και ό,τι υπάρχει γύρω τους και πέφτουν στην ίδια παγίδα: η Αντιγόνη είναι βέβαιη πως περιφρονώντας τους νόμους της πόλης υπηρετεί τους θεούς, ενώ ο Κρέων πιστεύει πως περιφρονώντας τους άγραφους νόμους υπηρετεί σωστά την πόλη. Με μια αγνότητα και οι δύο σε σχέση με το πώς προσεγγίζουν αυτή την αντίληψη ζωής. Πάνω σε αυτά βασιζόμαστε σε σχέση με την προσέγγιση των ηρώων αλλά και την προσέγγιση του έργου. Προσπαθούμε να είναι μια πολύ καθαρή ανάγνωση με καθαρό λόγο.

Η Αντιγόνη στην εποχή του κορωνοϊού πώς μιλάει;

Πάντοτε προσπαθούμε να ξεφύγουμε από ένα παλιό κατεστημένο που υπάρχει στα πράγματα. Κι έναν παραδοσιακό τρόπο προσέγγισης είτε σε πολιτικό επίπεδο είτε σε κοινωνικό. Μπορεί να έχει εξυπηρετήσει στο παρελθόν αλλά μπορεί να τον έχει περάσει και η εποχή του. Νομίζω ότι ακριβώς αυτό που μας προτείνει και το έργο είναι να ακούμε όσο σίγουροι κι αν είμαστε γι’ αυτό που πρεσβεύουμε, να έχουμε πάντα τ’ αφτιά μας ανοιχτά κι απέναντι σε ανθρώπους που νομίζουμε ότι δεν είναι ίσως αντάξιοι να τους μιλήσουμε. Πρέπει να είμαστε ανοιχτοί στον διάλογο, στις καινούργιες ιδέες, στις αλλαγές. Αυτή η εμμονή σε κάποια πιστεύω κι αντιλήψεις και η άρνηση του να αλλάξουμε έχει αποδειχθεί κάτι που προκαλεί κακό, που οδηγεί σε αρνητικό αποτέλεσμα. Αλλά παρ’ όλα αυτά εμείς οδηγούμε τους εαυτούς μας αλλά κι ανθρώπους που φέρουμε την ευθύνη τους προς εκεί χωρίς να υπολογίζουμε το κόστος. Είτε σε ανθρώπινες ζωές είτε σε επίπεδο διαβίωσης.

Για κάποιους η Αντιγόνη είναι επαναστάτρια, για άλλους μπουρλοτιέρισσα στη βάση της κοινωνίας, για άλλους ένα ελεύθερο πνεύμα. Εσείς πώς τη βλέπετε;

Εγώ θεωρώ ότι είναι ένας πάρα πολύ κανονικός άνθρωπος που έχει μια ζωή πολύ ταραχώδη. Γιατί τη συνοδεύει μια οικογενειακή κατάρα πολλών χρόνων, η ιστορία της οικογένειας είναι πάρα πολύ μπερδεμένη και με πολύ πόνο και θυμό. Οπότε έχει υποστεί ένα βαθύ τραύμα η ίδια. Οταν λοιπόν πλήττεται το μοναδικό πράγμα που νιώθει γι’ αυτό αγάπη, που είναι η οικογένειά της, το θεμέλιό της, αισθάνεται την υποχρέωση να υποστηρίξει τα αυτονόητα. Αυτό είναι πολύ κανονικό θεωρώ. Δεν είναι κάτι επαναστατικό. Νομίζω ότι οποιοσδήποτε άνθρωπος βρισκόταν σε ανάλογη θέση θα ύψωνε ανάστημα μπροστά στην εξουσία και θα διεκδικούσε την ελευθερία του. Οπως σε μια περίπτωση που απειλείται η ελευθερία της πατρίδας. Στο έργο άλλωστε ό,τι συμβαίνει, συμβαίνει ύστερα από έναν εμφύλιο πόλεμο. Νομίζω ότι οι δεσμοί αίματος, όπως και να έχει, όσο καλής ποιότητας κι αν είναι οι σχέσεις, είναι ισχυροί και μας ορίζουν. Ειδικά αν ένα κορίτσι έχει ένα ανδρικό πρότυπο όπως πιστεύω ότι έχει η Αντιγόνη.

Ποιο στοιχείο της τραγωδίας αυτής θεωρείτε ότι είναι το πιο σημαντικό;

Η συνειδητοποίηση της μεγάλης τραγωδίας που έχει προκαλέσει ο Κρέων. Οτι υπάρχει στιγμή συνειδητότητας. Οτι υπάρχει στο τέλος η αναγνώριση του λάθους. Κι έρχεται η κάθαρση, χωρίς αυτό να σημαίνει ένα ευτυχισμένο τέλος. Η συνειδητοποίηση αυτή του λάθους είναι ένα μεγάλο βήμα.

Θεωρείτε πως αν η Αντιγόνη ζούσε σήμερα θα μπορούσε να υψώσει το ανάστημά της απέναντι στις προκλήσεις της εποχής μας;

Δεν είναι ίδια τα μέσα με τα οποία μπορείς να μιλήσεις ή να αντιδράσεις. Πιο εύκολα αντιδρά κάποιος αόρατα, δηλαδή ας πούμε αν ανήκει στους Anonymous, παρά αν είναι αναγνωρίσιμος και μπορούν να τον βρουν ανά πάσα στιγμή και να τον κλείσουν σε μια φυλακή ή να τον εξαφανίσουν. Το οποίο στις μέρες μας είναι το πιο εύκολο. Φέτος κιόλας είναι η χρονιά που βλέπουμε ότι σε σχέση με την αστυνομική βία, με τη χρήση του στρατού σε μερικές χώρες χωρίς να υπάρχει εμπόλεμη κατάσταση, γίνεται κατάχρηση εξουσίας. Αρα νομίζω ότι το πιο έξυπνο πράγμα στην εποχή μας, αν ήταν να έρθει κάποια αλλαγή – που συνήθως όλες οι μεγάλες αλλαγές έρχονται με αίμα – ο μοναδικός τρόπος θα ήταν μέσα από μια αόρατη δραστηριότητα. Δηλαδή που να μην μπορεί να ανιχνευθεί. Ισως μέσω μιας ιδέας που θα εξαπλωνόταν στον κόσμο και θα δημιουργούσε ένα καινούργιο σενάριο επιστημονικής πια φαντασίας. Νομίζω ότι όλα τα σενάρια έχουν πλέον εξαντληθεί αυτή τη στιγμή. Για όλους τους τρόπους επανάστασης, υπάρχουν πλέον τρόποι καταστολής, και πολύ εξελιγμένοι. Μας προλαβαίνουν πριν καν σκεφθούμε να αντιδράσουμε.