«Η αναμονή των Καννών φέρνει αναστάτωση»

Ελευσίνα και Ασπρόπυργος. Κορίτσια στο εργοστάσιο της ΠΥΡΚΑΛ. Γυναικεία εργασία σε εργοστάσιο εκρηκτικών υλικών. Μια κοπέλα, ντυμένη με χακί φόρμα εργασίας, με ευθύ βλέμμα και απότομο ύφος αραδιάζει στον δίδυμο αδελφό της τη «συνταγή» της να φτιάχνει πυροκροτητές. Προσέξτε, όχι κοτόπουλο με ινδικό κάρι και σαλάτα κινόα, όπως είναι το αναμενόμενο για τις εναλλακτικές φυσιογνωμίες της σύγχρονης εποχής, οι οποίες είναι διαφορετικές από τις παραδοσιακές νοικοκυρές… Η ταινία της εικαστικού Εύης Καλογηροπούλου είναι σαφής. Οπως σαφής, ευθυτενής και δυνατή είναι η ίδια η καλλιτέχνις που περιμένει να ζήσει το όνειρό της στις Κάννες, αυτό το παράξενο καλοκαίρι του κορωνοϊκού πεπρωμένου.

Πώς βρέθηκες στην τελική λίστα για τον Χρυσό Φοίνικα Μικρού Μήκους;

Εκανα αίτηση μόνη μου. Δεν ήξερα κάποιον ή κάτι, απλά με διάλεξαν. Είναι η πρώτη μου ταινία. Μετά την ακύρωση της διοργάνωσης του Μαΐου, θα γίνει το διαγωνιστικό τμήμα μόνο των ταινιών μικρού μήκους τον Νοέμβριο με φυσική παρουσία. Αλλά δεν θα υπάρχει προβολή. Θα γίνει η απονομή του βραβείου με την κριτική επιτροπή παρούσα. Είμαι λοιπόν στην αναμονή. Το σίγουρο είναι ότι δεν θα γίνει online. Οι διοργανωτές του φεστιβάλ δεν θέλουν να μπουν οι Κάννες σε ψηφιακή πραγματικότητα. Επιμένουν να υπάρχει το γκλάμορ. Δεν ξέρω αν θα είναι κόκκινο χαλί και βραδινές τουαλέτες. Αλλά αυτή η αναμονή των Καννών φέρνει αναστάτωση. Το κυριότερο είναι ότι δεν μπορείς να πάρεις μέρος σε άλλα φεστιβάλ γιατί λόγω COVID-19 αυτή η συμμετοχή στο διαγωνιστικό τμήμα θεωρείται πρεμιέρα.

Το «Motorway 65» (μια παραγωγή που χρηματοδοτήθηκε από τον οργανισμό Ελευσίνα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2021 και το Ιδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ) θα είναι μία από τις 11 ταινίες που επιλέχθηκαν στο διαγωνιστικό τμήμα ταινιών μικρού μήκους του 73ου Φεστιβάλ των Καννών ανάμεσα από 3.810 ταινίες, από 137 χώρες. Είναι η ιστορία για δύο αδέλφια, τη Σίμα και τον Ισαάκ, που ζουν και εργάζονται σε μια γειτονιά της ελληνικής βιομηχανικής πόλης κατοικημένης κυρίως από έλληνες μετανάστες της Μαύρης Θάλασσας. Βρίσκεται απέναντι από μια περιοχή όπου κατοικούν μετανάστες με διαφορετικό υπόβαθρο. Οι δύο κοινότητες δεν διασχίζουν ποτέ στην άλλη πλευρά – το μόνο που έχουν κοινό είναι η γέφυρα Motorway 65 που διασχίζει την περιοχή τους. Οι κοινωνικές, φυλετικές και φυλετικές διαφορές δημιουργούν εχθρότητα και δυσπιστία, που αντικατοπτρίζονται στην ακμάζουσα τοπική ερασιτεχνική αθλητική σκηνή και στην ανταγωνιστική σχέση των αδελφών.

Είσαι σκηνοθέτις ή καλλιτέχνις;

Είμαι σκηνοθέτις, σεναριογράφος και παραγωγός σίγουρα. Καλλιτέχνις είμαι έτσι κι αλλιώς. Αυτό ξέρω να λέω. Οταν με ρωτάνε, λέω εικαστικός.

Στις Κάννες όμως πας να ανταγωνιστείς επαγγελματίες κινηματογραφιστές.

«Πολλοί σκηνοθέτες ήταν καλλιτέχνες. Από τον Ταρκόφσκι ως τον Στιβ ΜακΚουίν… Είναι ένας άλλος κόσμος και πρέπει σίγουρα να μπεις μέσα και να ξαναμάθεις τα πράγματα από μια άλλη αρχή. Οι εικαστικοί δουλεύουν μόνοι τους, στη φάση τους. Στους κινηματογραφιστές είναι άλλες οι λεπτομέρειες. Και όταν λέω άλλος κόσμος, έχει να κάνει με το ότι τα συνεργεία παραγωγής δουλεύουν παράλληλα και για εμπορικά, διαφημιστικά πρότζεκτ. Το σινεμά είναι ομαδικό, πρέπει να μπεις στην υποχώρηση του «εγώ», να διαχειριστείς τον χρόνο που κοστίζει πολλά χρήματα. Ως εικαστικός παίρνεις τον χρόνο σου στο έπακρο».

Ζεις μεταξύ Λονδίνου και Αθήνας;

«Σπούδασα στη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα και πήγα στο Royal College of Arts στο Λονδίνο για μεταπτυχιακό και έκανα New Image, παλιά το έλεγαν video art. Τώρα είμαι σε residency για τον επόμενο ενάμιση χρόνο στα Somerset House Studios και πριν από την πανδημία κάθε μήνα πηγαινοερχόμουν. Στο Λονδίνο είχα κάνει κάποιες εκθέσεις εκεί και στη Γερμανία. Και από αυτές τις δουλειές η Νάντια Αργυροπούλου με σύστησε στους επιμελητές του New Museum της Νέας Υόρκης για την ομαδική έκθεση «Στο ίδιο ποτάμι δύο φορές» που διοργάνωσαν το Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ και το New Museum και παρουσιάστηκε πέρυσι στο Μουσείο Μπενάκη. Της χρωστάω πολλά, γιατί δεν με ήξερε προσωπικά και μόνο βλέποντας τη δουλειά μου με πρότεινε για την έκθεση. Πόσοι το κάνουν αυτό;

Και η ταινία;

Ξεκίνησε επειδή ήμουν σε residency στην Ελευσίνα για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα. Οπως πήγαινα κατευθείαν από το αεροδρόμιο προς την πόλη της Ελευσίνας – και ήταν βράδυ – μου φάνηκε μια περιοχή εκτός πραγματικότητας. Τελείως ατμόσφαιρα «Blade Runner». Αλλά το πρωί που ξύπνησα – και έμενα απέναντι από τον αρχαιολογικό χώρο -, ήταν τελικά μια χαρούμενη περιοχή. Ηταν ήλιος, με κόσμο στα καφέ. Αρχισα να κυκλοφορώ και να γνωρίζω ανθρώπους. Βρήκα εκεί κόσμο από κοινότητες, με διαφορετικά δυναμικά στοιχεία. Δύσκολες και εσωτερικές ιστορίες τις οποίες συνέθεσα για να φτιάξω τη δική μου μυθοπλασία. Από τη δίμηνη διαμονή μου και από την έρευνά μου στην Ελευσίνα βγήκε αυτή η ταινία που ήθελα να είναι μια ταινία για τη γυναίκα εργάτρια. Ηταν η αφετηρία. Για το πώς θα ήταν μια γυναίκα να δούλευε στην ΠΥΡΚΑΛ. Μου φαινόταν ακραίο πώς γίνεται μια γυναίκα να δουλεύει σε εργοστάσιο εκρηκτικών, σε ένα τόσο ανδρικό, πατριαρχικό περιβάλλον. Είχα δει κάτι φωτογραφίες με γυναίκες στη δεκαετία του ’80 να διαμαρτύρονται για εργασιακά ζητήματα συμμετέχοντας σε απεργία διαρκείας. Παράλληλα στον Ασπρόπυργο έμαθα για περιστατικά μεταξύ διαφορετικών μειονοτήτων. Αναρωτιόμουν πώς είναι να έχεις την εμπειρία του πρόσφυγα και να αναπτύσσεις αντιπαλότητα σε άλλη ομάδα από άλλη εθνικότητα. Και έτσι βγήκε η ιστορία με τα δύο αδέλφια που βρίσκονται σε μεγάλο ανταγωνισμό μεταξύ τους. Σε ένα τοπίο όπου ο ανταγωνισμός περνά διάχυτος στον αθλητισμό. Στο τέλος της ιστορίας υπάρχει ο υπαινιγμός ότι οι δύο κοπέλες δεν είναι μόνο φίλες.

Ακούγεται σαν μετα-«West Side Story». Ο Τζερόμ Ρόμπινς χορογράφησε την αντιπαλότητα των αντίπαλων ομάδων στο μιούζικαλ, ενώ εσύ κινηματογραφείς τον αθλητικό ανταγωνισμό τους.

Στο «Motorway 65» η συνύπαρξη των δύο περιοχών, που ονομάζονται «Ανω Μικρή Μόσχα» και «Κάτω Μικρή Μόσχα», κρύβει εντάσεις εξαιτίας των πολιτιστικών διαφορών μεταξύ των δύο κοινοτήτων: από τη μία πλευρά, μετανάστες από τον Πόντο και από την άλλη, μετανάστες από διαφορετικά υπόβαθρα, όπως Αλβανοί, Αφρικανοί, Πακιστανοί. Η εχθρότητα, λόγω των πολιτιστικών διαφορών, είναι παρούσα στην έντονη αθλητική κουλτούρα της περιοχής, πυροδοτώντας περαιτέρω τον αμοιβαίο ανταγωνισμό. Αυτή η γεωγραφική και κοινωνική διαίρεση μπερδεύεται και αντανακλάται στη σχέση μεταξύ των δύο αδελφών. Η Σίμα είναι πολύ πιο ανοιχτόμυαλη από τον αδελφό της Ισαάκ και προτιμά να είναι με ανθρώπους από την αντίθετη πλευρά της γέφυρας, στους οποίους ανήκει και η καλύτερη φίλη της, η Ξένια. Αυτός ο αθλητικός ανταγωνισμός υπάρχει στην Ελευσίνα και το διαπίστωσα η ίδια. Επειδή κάνω kick boxing, μια μέρα πήγα για προπόνηση στον σύλλογο της Ελευσίνας και είδα ότι είχε πέντε πρωταθλητές Ελλάδας. Και στο τάε κβον ντο και στο kick boxing. Είναι μια διέξοδος για αυτούς ο πρωταθλητισμός. Πολλά σημεία στην ταινία είναι από τα βίντεο του Οσμάν που ήταν πρωταθλητής στο μάι τάι και στο kick boxing. Οπως μια προπόνησή του με ένα λάστιχο φορτηγού στο λιμάνι της Ελευσίνας ή στο νεκροταφείο των πλοίων. Αυτή είναι η πόλη τους, ο περίγυρός τους.

Ασχολείσαι ακόμη με τον αθλητισμό;

«Στο σχολείο έκανα βόλεϊ και επειδή πήγα στην Αγγλία με ενδιέφερε η αυτοάμυνα, οπότε πέρασα στο kick boxing. Στην Ελευσίνα έκανα λίγο με τα παιδιά, αλλά αυτοί είναι Νίντζα. Δεν παλεύεις, προπόνηση κάνεις. Και επειδή είναι πρωταθλητές, σε προστατεύουν περισσότερο. Δεν τραυματίζεσαι. Μπορείς να τον χτυπάς, αλλά είναι αθλητές, δεν πρόκειται ποτέ να σε πονέσουν. Οταν κάνουν βέβαια προπόνηση στον σάκο, βλέπεις ότι είναι killers. Ολοι τους έχουν μαύρη ζώνη στο τάε κβον ντο, αλλά έχουν αντίληψη συνεπούς, ταπεινού αθλητή. Δεν βγαίνουν σαν αγρίμια.

Δεν σε ξενίζει στις παλιές αμερικανικές ταινίες με πρωταγωνιστές πυγμάχους η εικόνα των θεατών γύρω από το ρινγκ να βλέπουν το ξύλο;

«Δεν θα μου άρεσε κάτι τέτοιο, προφανώς. Να βλέπω σκηνές να φεύγει το αίμα στον αέρα, όχι βέβαια. Δεν είμαι με τη βία έτσι για να υπάρχει. Σε Ολυμπιακούς Αγώνες κάνεις τεχνικά χτυπήματα και βαθμολογείται η ικανότητά σου σε αυτό. Εχω πάει μόνο σε αθλητικές διοργανώσεις, όχι σε αγώνες που τσακίζουν ο ένας τον άλλον».

Ποια είναι η γνώμη σου για τη γυναικεία σύγχρονη τέχνη;

«Ο περίγυρος της οικογένειάς μου ήταν ενθαρρυντικός, με φεμινιστικές αντιλήψεις. Στη δουλειά μου υπάρχει η φεμινιστική ματιά, αφού πάντα γίνονται αναφορές στις θεωρητικούς της εποχής. Θεωρίες της Ντόνα Χαραγουέι, της Κρις Κράους, της Κάθι Ακερ διατρέχουν τα έργα μου μαζί με αρχαίες έννοιες της θηλυκότητας. Οπως στα γλυπτά με τις Αμαζόνες που έδειξα «Στο ίδιο ποτάμι δύο φορές» και βασίζονται στην Αμαζονομαχία της δυτικής μετόπης του Παρθενώνα. Στα αρχαία γλυπτά κερδίζουν οι Αθηναίοι, στο δικό μου έργο θέτω το ερώτημα τι θα γινόταν αν οι Αμαζόνες κέρδιζαν τη μάχη, ποια θα ήταν η έννοια του πολίτη, πώς θα άλλαζε ο κόσμος. Με ενδιαφέρει η θηλυκότητα, το πώς έγινε αντιληπτή στο παρελθόν, η χειραφέτηση του γυναικείου σώματος, και προβάλλω τις αναπαραστάσεις της στη σύγχρονη κοινωνία.

Πάντα σκέφτομαι έναν αρχαιοελληνικό μύθο, καθώς η ελληνική μυθολογία έχει πατριαρχική δομή και πάντα οι γυναίκες έχουν κάνει κάτι κακό το οποίο είναι τονισμένο με σεξιστικό τρόπο. Προσπαθώ λοιπόν να το μεταφέρω στο σήμερα. Σκέφτομαι τον μύθο της θεάς Δήμητρας με την Περσεφόνη. Θα με ενδιέφερε να κάνω τώρα μια ταινία μεγάλου μήκους. Κάτι μεταφυσικό με μια γυναίκα που έχει μεταφυσικές δυνάμεις σε αυτό το βιομηχανικό τοπίο της Ελευσίνας.