«Ανάμεσα στην ελπίδα και την καταστροφή»

Αν οι πολωνοί ψηφοφόροι κλήθηκαν πράγματι να κάνουν χθες, όπως επεσήμαινε η ιστορική φιλελεύθερη εφημερίδα «Γκαζέτα Βιμπόρσκα», μια επιλογή ανάμεσα «στην ελπίδα και την καταστροφή», τότε μοιάζει να διχάστηκαν σχεδόν ισόποσα ανάμεσα στα δύο. Τα exit polls που δόθηκαν στη δημοσιότητα αμέσως μόλις ολοκληρώθηκε ο δεύτερος γύρος των προεδρικών εκλογών στην Πολωνία ήθελαν τον απερχόμενο πρόεδρο της χώρας, τον δεξιό λαϊκιστή Αντρέι Ντούντα, να επικρατεί με 50,4% των ψήφων έναντι 49,6% υπέρ του αντιπάλου του, Ραφάλ Τρσασκόφσκι, του φιλελεύθερου δημάρχου της Βαρσοβίας που ονειρευόταν να αποκαταστήσει τις σχέσεις της χώρας του με τις Βρυξέλλες. Ενα αποτέλεσμα τόσο οριακό – η διαφορά τους εκτιμάτο περίπου στις 150.000 ψήφους – που ενδεχομένως να κριθεί από την επιστολική ψήφο των δεκάδων χιλιάδων Πολωνών που ζουν στη Βρετανία και αλλού, πολύ πιθανόν να πυροδοτήσει δικαστικές αμφισβητήσεις και διαδηλώσεις, και αναμφίβολα θα αποδειχθεί καθοριστικό τόσο για το μέλλον της κυβέρνησης του εθνολαϊκιστικού κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) όσο και για τις μελλοντικές σχέσεις της Πολωνίας με την ΕΕ.

Οι προεδρικές εκλογές επρόκειτο κανονικά να διεξαχθούν στην Πολωνία τον Μάιο, σε μια περίοδο που ο Αντρέι Ντούντα εμφάνιζε μεγάλο προβάδισμα στην πρόθεση ψήφου, αναβλήθηκαν όμως εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού. Το λαϊκό έρεισμα του Ντούντα είχε μειωθεί έκτοτε σημαντικά, και ένας από τους λόγους ήταν, ακριβώς, οι συνέπειες της πρωτοφανούς υγειονομικής κρίσης, που βύθισε την Πολωνία στην πρώτη της ύφεση μετά το τέλος του κομμουνισμού στη χώρα. Στον πρώτο προεδρικό γύρο, στις 28 Ιουνίου, ο Ντούντα ήρθε πρώτος συγκεντρώνοντας το 43,5% των ψήφων και ο Τρσασκόφσκι δεύτερος με το 30,4%. Παραμονές της ψήφου, η συμβουλευτική εταιρεία Eurasia Group εκτιμούσε πως, παρότι ο φιλελεύθερος δήμαρχος της Βαρσοβίας «αποδείχθηκε ικανός και ευφραδής υποψήφιος», 15 ημέρες ίσως να ήταν ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα για να κλείσει τη διαφορά. Οι Πολωνοί προσήλθαν πάντως χθες μαζικά στις κάλπες και η συμμετοχή πλησίασε το 67% σπάζοντας κάθε ρεκόρ.

Ο Ντούντα πλασαρίστηκε προεκλογικά ως υπερασπιστής των καθολικών αξιών της Πολωνίας και των γενναιόδωρων προγραμμάτων κοινωνικών παροχών που έχουν αλλάξει τη ζωή πολλών Πολωνών, ιδιαίτερα στις φτωχότερες αγροτικές περιοχές της. «Πιστεύω πως μπορούμε να οικοδομήσουμε την Πολωνία που ονειρευόμαστε, μια δίκαιη Πολωνία, μια πλούσια Πολωνία, μια ισχυρή Πολωνία… μια Πολωνία που μπορεί να προστατεύει τους αδυνάμους και δεν χρειάζεται να φοβάται τους ισχυρούς» είχε διακηρύξει παραμονές της ψηφοφορίας. Ο ίδιος βέβαια στήριξε την προεκλογική του εκστρατεία στην ομοφοβία και τον αντισημιτισμό, διακηρύσσοντας πως η ΛΟΑΤ «ιδεολογία» είναι πιο επικίνδυνη και από το κομμουνιστικό δόγμα, απορρίπτοντας την ιδέα να δοθούν αποζημιώσεις σε εβραίους, ή απογόνους τους, τα αγαθά και οι περιουσίες των οποίων είχαν κλαπεί από τους Ναζί ή απαλλοτριωθεί επί κομμουνισμού. «Εχετε ακούσει ποτέ τόση ομοφοβία, τόσο αντισημιτισμό, τόσες επιθέσεις σε όλους όσοι είναι αρκετά θαρραλέοι ώστε να πουν “φτάνει”;» ρώτησε τους υποστηρικτές του την Παρασκευή ο Ραφάλ Τρσασκόφσκι. Ο ίδιος συμμετείχε πέρυσι στο Pride της πόλης του, υποστηρίζει τη θεσμοθέτηση συμφώνου συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια, διαβεβαίωνε πως επιζητεί μια πιο ανεκτική Πολωνία – ενώ υποσχόταν παράλληλα να αναιρέσει τις αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις της πολωνικής κυβέρνησης, ειδικά στο δικαστικό σύστημα, που έχουν θέσει τη Βαρσοβία σε τροχιά σύγκρουσης με τους ευρωπαίους εταίρους της.

Ο πρόεδρος στην Πολωνία δεν έχει παρά περιορισμένες εκτελεστικές εξουσίες, ακόμα λοιπόν και ένας Τρσασκόφσκι πρόεδρος δύσκολα θα μπορούσε να προωθήσει αμέσως σημαντικές αλλαγές. Μια νίκη του, ωστόσο, σε συνδυασμό με τον έλεγχο της Ανω Βουλής από την αντιπολίτευση, θα μπορούσε να μετριάσει την ικανότητα του PiS να προωθήσει την ατζέντα του. Οπως άλλωστε σχολίασε η «Le Monde», ο δεύτερος προεδρικός γύρος ήταν ουσιαστικά ένα δημοψήφισμα υπέρ ή κατά της «συντηρητικής επανάστασης» που προωθεί εδώ και πέντε χρόνια ο πραγματικός ισχυρός ανήρ της χώρας, ο Γιάροσλαβ Κατσίνσκι: στα 71 του χρόνια, ο τελευταίος, παρότι απλός βουλευτής και ηγέτης της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, κινεί τα νήματα όλων των στρατηγικών αποφάσεων που λαμβάνονται στην κορυφή του κράτους. Εκείνο που κρινόταν λοιπόν ουσιαστικά στη χθεσινή εκλογική αναμέτρηση ήταν το κατά πόσο θα δίνονταν στον Κατσίνσκι όλες οι εξουσίες ώστε να ολοκληρώσει στην Πολωνία το σχέδιο της «ανελεύθερης δημοκρατίας» – σαν εκείνη που έχει εγκαθιδρύσει στη δική του χώρα ο ούγγρος γείτονάς του. Στο πολιτικό θέαμα που προσφέρει εξάλλου το PiS από όταν ανέλαβε την εξουσία, το 2015, ο Αντρέι Ντούντα, παρά το αξίωμά του, δεν ήταν παρά ένας κομπάρσος σε μια παράσταση της οποίας δεν ελέγχει ούτε το σενάριο ούτε τη σκηνοθεσία.