«Η ζωγραφική με βοήθησε να χάσω τη βλακεία μου»

Υπάρχει πάντα μία ιστορία στη ζωγραφική του Απόστολου Γεωργίου. Ως ανάγκη για να αφηγηθεί κάτι από τον εαυτό του. Αλλωστε δεν κρύβει καθόλου ότι τον απασχολεί κυρίως το εγώ του. Το δηλώνει μάλιστα με αφοπλιστική ευθύτητα, σιγουριά και με έναν μικρό σπινθήρα στο βλέμμα που πυροδοτεί στον συνομιλητή του την καχυποψία για κάποια χρήση ειρωνείας από την πλευρά του καλλιτέχνη. Συνάντηση στον χώρο της γκαλερί Rodeo, όπου εκθέτει την τελευταία του δουλειά, με τίτλο «Ενας ένας».

Είναι η πρώτη του έκθεση στην Αθήνα μετά την Documenta 14, όπου έδειξε έργα του στην Αθήνα και στο Κάσελ. Υλοποιημένη στο μεγαλύτερο μέρος της στο διάστημα της καραντίνας, πρόκειται για πίνακες μεγάλων διαστάσεων, με δράση σε εσωτερικούς χώρους αλλά και με τη νέα για τον ζωγράφο συνθήκη να δημιουργεί καταστάσεις που συμβαίνουν στην ύπαιθρο. Οπως υποδηλώνει ο τίτλος της έκθεσης, σε μία στιγμή που το συλλογικό βρίσκεται απέναντι σε μία πρόκληση μετατρεπόμαστε σε μονάδες, και ως οντότητες και ως θεατές. Ο καλλιτέχνης αφηγείται ανέκδοτες ιστορίες του με ακρυλικά στον καμβά: μία περιπλανώμενη μορφή που φοράει ή βγάζει τον μανδύα του τρελού ή του σοφού, συζήτηση τη στιγμή που ανθρώπινα μέλη ξεθάβονται μαζί με τις αρχαιότητες, μία γυμνή κυρία με την πλάτη της στραμμένη στον σκεπτόμενο βιομήχανο, ένας άντρας που πουλάει ένα ψάρι σε μία γυναίκα. Ή ερωτήματα που περνάνε από το μυαλό του για το τι σκέφτονται οι κατσίκες για τους γυμνούς άνδρες που καταβροχθίζουν το φαγητό τους.

Ζωγραφίζεις κατά παραγγελία;

«Ολα κατά παραγγελία είναι. Του εαυτού μου. Να ξέρεις να μετατρέπεις τις ιδέες των άλλων, να το στρίβεις και αυτό που θα πάρεις θα είναι κάτι δικό σου και δικό μου. Η πρόθεσή μου είναι να κάνω καλή ζωγραφική. Για μένα αυτό είναι το καλό γούστο. Δεν κάνω άσχημα πράγματα για να προκαλέσω. Προσπαθώ να είναι ένας πίνακας ωραίος. Ενώ ένα πράγμα όμορφο μπορεί και να ενοχλεί».

Ως συγγραφέας μικρών ιστοριών, ο καλλιτέχνης – που αυτοαποκαλείται αγρότης από τη Σκόπελο – συνθέτει με πίνακες μεγάλης κλίμακας, στους οποίους οι λέξεις έχουν αντικατασταθεί με γρήγορες πινελιές. «Αρχισα να ζωγραφίζω στα 15. Τον πρώτο μήνα με μολύβι και από τον δεύτερο μπήκα στο ψητό. Αυτοδίδακτος, φυσικά. Ανάλογα με το τι ήθελα να κάνω, μάθαινα και να ζωγραφίζω. Η ιστορία της μάθησης του τι βλέπεις μπροστά σου, όχι του πώς να το κάνεις, δεν τελειώνει. Η γνώση της όρασης, αν το πούμε μπριόζικα, με βασανίζει, αν το πούμε κοινότοπα, με απασχολεί. Τώρα το τι απολαμβάνω, ε, κάτι θα έχει και ξεχνιέμαι μέσα σε αυτό. Με απορροφά αυτό που βλέπω. Ωστόσο με τίποτα δεν είχα σκοπό να σπουδάσω ζωγραφική. Μου είχε μείνει από την εποχή του σχολείου ότι μαθαίναμε τα πάντα μισά. Πήγα δύο χρόνια στη Βιέννη για αρχιτεκτονική, εκεί όμως με έβλεπαν μόνο ως ζωγράφο. Και για λόγους αναβολής από τον Στρατό πήγα στην Ιταλία και γράφτηκα στην Καλών Τεχνών, αλλά τελείωσα τη σχολή από το σπίτι. Εδωσα μόνο στο τέλος τις εξετάσεις αποφοίτησης ακολουθώντας τη διαδικασία και για τρεις ημέρες ζωγράφιζα ένα έργο. Ημουν συντηρητικός στον τρόπο που ζούσα. Τρελός ήμουν βέβαια, στο μυαλό μου. Ηταν και η εποχή τότε, το ’73-’75, που έβλεπες διαφορετικά τη ζωή σου. Η εποχή ήταν πιο αθώα γιατί το χρήμα δεν μετρούσε τόσο όσο σήμερα».

Σε ωθούσε να ζήσεις πιο ελεύθερα εκείνη η εποχή;

«Θα έλεγα ότι ζούσαμε πιο ωραία. Πιο ωραία η Ελλάδα, λιγότερο οργανωμένα. Οι παρέες μου έκαναν άλλα επαγγέλματα, κανένας τους δεν ήταν καλλιτέχνης. Ζωγράφιζα χωρίς να αλλάζω συνήθειες. Στη Σκόπελο πήγαινα, κι εξακολουθώ να πηγαίνω, για διακοπές. Και στο εξωτερικό όταν ήμουν έμενα σε ένα δωμάτιο και ζωγράφιζα. Δεν είχα την ανάγκη να κυκλοφορώ μένοντας με το στόμα ανοικτό. Ακόμα και στη Βενετία όπου έζησα έξι χρόνια, μία μόνο φορά επισκέφθηκα την Μπιενάλε και έμεινα μόνο μία ώρα. Δεν κυνηγούσα να δω τα εικαστικά. Με ενδιέφερε περισσότερο η μουσική. Βαριόμουν να βγαίνω από το σπίτι μου για να κάνω αυτό που ήδη με απασχολούσε όταν ήμουν μέσα. Σαν να είσαι οδοντίατρος και να βγαίνεις έξω με σκοπό να βλέπεις τα δόντια των θαμώνων στα μπαρ. Και τώρα δεν πάω πουθενά, αλλά άμα μου τύχει να δω έναν νέο καλλιτέχνη βλέπω με μεγάλη προσοχή τη δουλειά του. Δεν σνομπάρω, αλλά αυτή είναι η συνήθειά μου. Οπως όταν λέω ότι τρώω για βραδινό κορνφλέικς γιατί αυτό μου βρίσκεται. Δεν έχω τη φαντασία – λέμε – να πάω στο σουπερμάρκετ και να δώσω ενέργεια στο επόμενο στάδιο και να δοκιμάσω τυρί Μετσοβόνε».

Με αυτόν τον τρόπο αφήνεις χώρο να μπούνε και άλλα πράγματα, πέρα από την τέχνη.

«Είμαι μόνος στην τέχνη. Γεννήθηκα σε ένα περιβάλλον που για να το αντιμετωπίσω έπρεπε να κλειστώ στον εαυτό μου. Οταν συμβεί, τότε αυτοσχεδιάζεις. Δεν είχα ιδιαίτερα ορθόδοξη κοινωνική ζωή μέσα στην οικογένειά μου. Ο πατέρας μου ήταν μουσικός και το σπίτι μου είχε πολλές εγκυκλοπαίδειες, τις οποίες και ξεφύλλιζα γιατί μου άρεσαν οι εικόνες τους».

Είσαι εικονοφάγος;

«Τώρα πια όχι. Είδα πολλές εικόνες όσο ήμουν μικρός. Και στα “Μίκυ Μάους” δεν διάβαζα τα κείμενα, μόνο τις εικόνες. Μετά, όταν γίνεσαι ζωγράφος και πονηρεύεις, βλέπεις γύρω σου και από το τι ακούς, το πώς βλέπεις ένα πράγμα απέναντί σου, χάνεις την παρθενιά σου και γίνεσαι συνειδητός κλέφτης. Κλέβεις αυτό που βλέπεις μπροστά σου. Οταν με ρωτάνε από πού εμπνεύστηκα, απαντώ, από τη μάνα μου, τον πατέρα μου, από τη γυναίκα που μας καθαρίζει το σπίτι… Πολύ λίγα πράγματα από την ιστορία της τέχνης. Επειδή δεν είμαι άμεσα διανοούμενος του λόγου έγινα διανοούμενος της εικόνας. Γιατί αυτό ήταν πιο ελεύθερο και δεν με έβαζε σε καλούπια. Πέρασα όλη μου την αδυναμία συγκέντρωσης και την ανία μου για το κείμενο στην εικόνα. Τουλάχιστον με την εικόνα, που είναι πιο αφηρημένη, δεν ένιωθα καταπίεση και λειτουργούσα ανοιχτά, γι’ αυτό μπορούσα να περάσω στην ανάλυσή της. Είχα εγώ την πρωτοβουλία να καταλάβω τι εμφανιζόταν μπροστά μου. Η ζωγραφική με βοήθησε να χάσω τη βλακεία μου. Είναι άλλο να κάνεις ζωγραφική και άλλο να κάνεις τέχνη με μαεστρία. Προσπαθώ να καταλάβω τι ζωγραφίζω. Υπάρχει κάποιος λόγος που είναι ναι μεν καθαρό αλλά μπερδεμένο. Η μούντζα είναι ένα πράγμα. Δεν έχει γραφειοκρατία. Μπορείς να χάνεσαι μέσα σε αυτό. Είναι “ΕΝΑ!” πράγμα. Αυτό το ένα σού δίνει τη δυνατότητα να πηγαίνει το μυαλό σου όπου θέλει. Ο θεατής που βλέπει τότε το έργο αρχίζει να σκέφτεται τον εαυτό του. Το έργο δικαιώνεται όταν δεν σκέφτεσαι τον καλλιτέχνη αλλά όταν σε προκαλεί να χάσεις την ισορροπία σου. Οταν μένεις μετέωρος λοιπόν, αρχίζεις και νιώθεις τον εαυτό σου. Σαφέστατα είναι θέμα επικοινωνίας. Ζω μόνος, αλλά θέλω να επικοινωνώ, χωρίς τον κόσμο δεν υπάρχω. Αλλο μοναχικότητα και άλλο μοναξιά».

Ο Απόστολος Γεωργίου ξεκίνησε να εκθέτει με την απόλυτη σιγουριά του πιτσιρικά στη Θεσσαλονίκη. «Τα έργα μου τότε είχαν τίτλους. Ηταν πιο ασαφή αλλά με προβοκατόρικους τίτλους όπως “Η γιορτή της μητέρας προπολεμικά”, “Το ραδιόφωνο που κηρύχτηκε ο πόλεμος”, “Φάε ένα αχλάδι”. Είχα πάντα την άποψη “Γεωργίου εδώ”. Δεν με αντιπροσώπευε τίποτα από όσα έβλεπα γύρω μου. Ενιωθα ότι είχα δικό μου στίγμα».

Γι’ αυτό και έργα σου εμφανίζονται σε δημόσιες συλλογές στο εξωτερικό;

«Κυκλοφορούν και χειρότερα. Το εξωτερικό είναι μία ιστορία που είναι καλό να την απομυθοποιήσεις. Εχω δει πολύ κακή τέχνη και από περιώνυμους καλλιτέχνες. Πρέπει να κοντεύεις τα 70 για να το καταλάβεις αυτό. Χαίρομαι που αντέχει η δουλειά μου, αλλά αντέχουν και πολύ χειρότερες. Η ζωγραφική είναι εσωστρεφής, λιγότερο δημοφιλής και λιγότερο φωτογενής. Οπότε λες με τον εαυτό σου, κάν’ το λιγάκι καλά να φαίνεται. Και έτσι καταλήγουμε στη μούντζα».

Και το άτιτλο έργο;

«Είναι το μετέωρο. Οταν βάζεις τίτλο, διευκολύνεις τον θεατή να καταλάβει κάτι που δεν ισχύει και τον κολακεύεις. Επίσης τον αποπροσανατολίζεις, γιατί ψάχνει να βρει τι θέλει να πει ο καλλιτέχνης. Οταν ο καλλιτέχνης έχει το έργο άτιτλο, όπως άτιτλες είναι και οι σκέψεις του, τα αφήνει όλα ανοιχτά στον θεατή του. Και έτσι περπατάνε στο χάος. Σκεφτόμουν να κάνω ένα έργο που να μιλά για τον άνθρωπο που έλεγε ψέματα στον εαυτό του. Εχει πάρα πολύ ενδιαφέρον να το κάνω έργο, και μάλιστα χωρίς τίτλο. Θέλω να σκεφτώ τι σχήμα παίρνει το ψέμα. Αν το καταφέρω, ασυνείδητα θα το δεις».