«Η αποτυχία και το λάθος είναι αγαπητή πατρίδα»

Στην Αθήνα κάποιες κομψές φυσιογνωμίες που κυκλοφορούν στις εκδηλώσεις της τέχνης εμφανίζονται κρατώντας μια υφασμάτινη τσάντα που το γεωμετρικό της σχήμα θυμίζει την ιαπωνική τεχνική αναδίπλωσης του χαρτιού «οριγκάμι» και το σχέδιό της αφαιρετικό έργο ζωγραφικής. Αυτή η στυλιστική πρόταση των λεγομένων Waterbags που συνδυάζει έργα       ελλήνων εικαστικών με τις αξίες της αειφορίας και των καλών πρακτικών ήταν η αφετηρία της συνάντησης με τον Στέφανο Νόλλα. Τον αεικίνητο συντονιστή πολλών δράσεων που συνθέτουν το εκπαιδευτικό και πολιτιστικό πρόγραμμα «Αγονη Γραμμή Γόνιμη».

Στην ενδιάμεση θέση ενός ρομαντικού ιδεαλιστή και ενός εξοικειωμένου με ζητήματα οργάνωσης και ανεύρεσης χορηγιών μάνατζερ ο Στέφανος Νόλλας επιλέγει τον ρόλο του μέλους της κοινωνίας των πολιτών. Ωστόσο, καθώς εξηγεί τον τρόπο που η πρωτοβουλία του αφορά τη λειτουργία ενός εκπαιδευτικού και πολιτιστικού προγράμματος στα απομακρυσμένα νησιά του Αιγαίου, η αίσθηση φροντίδας και καθήκοντος απομακρύνει τη φλέβα καχυποψίας που συνήθως χτυπά όταν οι επαγγελματίες του μάρκετινγκ χρησιμοποιούν τα τρικ του ανθρωπισμού. Ο εμπνευστής της «Αγονης Γραμμής Γόνιμης» θέτει σε λειτουργία το πρόγραμμα των δράσεων μόλις τα μποφόρ δυναμώνουν και υψώνουν κύματα στο Αιγαίο. Ακόμα και με ένα φουσκωτό δίνει το «παρών» σε περιοχές με δύσκολο χειμώνα: «Αν παρουσιάζαμε πολιτιστικές εκδηλώσεις μέσα στο καλοκαίρι, δεν θα προσφέραμε τίποτα ουσιαστικό. Το να βρισκόμαστε στα νησιά μας τον χειμώνα μαζί με δημιουργικούς ανθρώπους που προσφέρουν τις γνώσεις τους είναι μια μικρογραφία για το πώς σε δύσκολους καιρούς όπως οι σημερινοί στηρίζουμε ο ένας τον άλλον. Τέτοιες σχέσεις είναι αμφίδρομες» λέει και αναφέρει τα εκπαιδευτικά εργαστήρια που διεξάγονται από τον Φεβρουάριο έως τον Μάιο στα σχολεία, τις δωρεάν συναυλίες της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών που ακολουθούν μαζί με το πρώτο κύμα των θερινών επισκεπτών.

«Η δράση “Ο πολιτισμός ταξιδεύει” διανύει εκατοντάδες μίλια μέσα στον χειμώνα και πραγματοποιεί δημιουργικά εργαστήρια (χιπ χοπ, γιόγκα, πιλάτες, κόμικς, κεραμικής, κοσμήματος, κουνγκ φου, κιθάρας, βιολιού, ρομποτικής, κινηματογράφου, κουκλοθεάτρου, δημιουργικής γραφής) καθώς και συναυλίες. Απευθύνεται κυρίως σε παιδιά, χωρίς να αποκλείει τους ενηλίκους. Οι εκδηλώσεις περιλαμβάνουν διαδραστικές βιωματικές εμπειρίες, εργαστήρια επιμόρφωσης, διαλέξεις, εκθέσεις, εμπλουτισμό βιβλιοθηκών, ιατρικές εξετάσεις, θεατρικές παραστάσεις, κινηματογραφικές προβολές, συναυλίες και δωρεές. Η “Αγονη Γραμμή Γόνιμη” σε συνεργασία με την Alpha Bank υλοποιεί από το 2014 το πρόγραμμα “Μαζί, με στόχο την υγεία”, προσφέροντας ιατρικά μηχανήματα και ιατροφαρμακευτικό υλικό στα τοπικά ιατρεία των νησιών μας. Τη φετινή χρονιά το πρόγραμμα επισκέπτεται το Αγαθονήσι, τις Οινούσσες, τη Γαύδο, τις Σπέτσες, το Ρέθυμνο, τη Σκόπελο, τα Χανιά, τα Κουφονήσια και τη Σίκινο».

Σε αυτή μάλιστα την ιδιαίτερη χρονιά που η πανδημία διέκοψε και τα ελάχιστα δρομολόγια των νησιών, το γνωστό φουσκωτό συνέχισε με ειδική άδεια την προσπάθεια ενίσχυσης των Μονάδων Υγείας στα ελληνικά νησιά για την αντιμετώπιση της COVID-19. Μαζί με το υγειονομικό υλικό οι συντελεστές της «Αγονης Γραμμής Γόνιμης» προσέφεραν και τις συλλεκτικές Watermasks, τις οποίες επιμελήθηκαν αφιλοκερδώς καλλιτέχνες και εικαστικοί, με σκοπό τη στήριξη απομακρυσμένων περιοχών της Ελλάδας.

Γιατί εγκατέλειψες την ιδέα να γίνεις σκηνοθέτης;

Γιατί στη σκηνοθεσία το να κάνεις κάτι παίρνει πολύ χρόνο. Δεν μου αρέσει η συναναστροφή με καλλιτέχνες για τόσο μεγάλο διάστημα. Με κουράζουν. Προτιμώ είτε να τους βλέπω για λίγο είτε να τους μανατζάρω να κάνουν κάτι. Μου αρέσει να υλοποιώ. Μια ταινία στην Ελλάδα χρειάζεται τρία χρόνια για να γίνει. Σε τρία χρόνια μπορεί να έχω αλλάξει και μυαλό. Ενώ τους εκτιμώ τους καλλιτέχνες, ορισμένοι κινούνται σαν νομάδες περιορισμένης εμβέλειας. Είναι αρκετά ψώνια με τον εαυτό τους, θεωρούνται σημαντικοί και δεν βλέπουν τον άλλον. Ομως έχω ζήσει σε τέτοια περιβάλλοντα και πρόλαβα τη μυρωδιά της μεταπολίτευσης του ’80, όταν το σχολικό με άφηνε στην πλατεία Μαβίλη, στου «Λώρα». Τότε οι γονείς μου βρίσκονταν τα μεσημέρια όλοι μαζί με εισαγγελείς, μηχανόβιους και άλλους τύπους λούμπεν σε ένα μικρό μαγαζί χωρίς μουσική, με τον Λώρα να είναι ο ηγέτης του μπαρ, χωρίς να πίνει γουλιά. Κι εγώ να βρίσκομαι στο υπόγειο και να φτιάχνω τα καφάσια. Πρόλαβα την εποχή του «όλοι μαζί». Χωρίς φόβο στο βλέμμα. Τώρα αυτό το βρίσκω μόνο στα μικρά νησιά, εκεί όπου οι άνθρωποι δεν είναι φοβισμένοι. Βρίσκω τη συνέχεια της παιδικής μου ηλικίας, τη μυρωδιά από εκείνη την εποχή.

Το πρόγραμμα αυτό υποστηρίζει τον πολιτισμό με διαφορετική προσέγγιση;

Οι σπουδές μου έγιναν επειδή έπρεπε να ασχοληθώ με κάτι για να φύγω και να ταξιδέψω. Δεν είχα πάρει σοβαρά τότε τον εαυτό μου. Σπουδές και σχολείο ήταν για μένα κοινωνική ενσυναίσθηση. Είναι και της μόδας τώρα αυτή η λέξη… Δηλαδή απλά, το σχολείο ήταν ζήτημα κοινωνικότητας και κυρίως οι φιλίες. Το αν έμαθα γράμματα και πόσα ξέχασα από αυτά, θα έλεγα ότι μάλλον φρόντισε η ζωή. Τα πιο ωραία πρωινά μου ήταν εκείνα που ξυπνούσα τα ξημερώματα για να πάω να δουλέψω στη λαϊκή τότε που μάθαινα τις βιολογικές καλλιέργειες. Ηταν τα πιο ωραία γιατί δεν είχα πιει το προηγούμενο βράδυ και κέρδιζα τον χρόνο όλης της ημέρας μπροστά μου. Στις δύο το μεσημέρι πήγαινα για σιέστα και οι φίλοι μου μόλις ξυπνούσαν. Δούλευα στην πρώτη βιολογική λαϊκή αγορά που δημιουργήθηκε στην Αθήνα. Και στη συνέχεια προσέγγισα τις καλλιέργειες μέσω βιοδυναμικής σε ένα κτήμα που είχα στη Σκόπελο, ακαλλιέργητο για τουλάχιστον 20 χρόνια. Το πότιζα με νερό από πηγή και οι σπόροι ήταν από το Πελίτι, δηλαδή δεν ήταν υβρίδια αλλά αυθεντικοί παλιοί σπόροι. Και όταν τα φυτά αρρώσταιναν από ζιζάνια, αντί για χημικά φάρμακα ακολουθούσα τη μέθοδο του εμπλουτισμού. Δηλαδή βάζαμε άλλους οργανισμούς που τρώνε την αρρώστια. Συνέχεια εμπλουτίζαμε, δεν αφαιρούσαμε. Δοκίμασα παράλληλα και την κεραμική που είχε κάτι κοινό με τη βιολογική λαϊκή, το χώμα. Κατάλαβα όμως ότι ο αγρότης είναι στάση ζωής, δεν είναι επάγγελμα. Και δεν μπορούσα να το συνεχίσω. Η αποτυχία και το λάθος είναι αγαπητή πατρίδα.

Αν και στερεοτυπική αυτή η ερώτηση, μαθήτευσες στο σχολείο της ζωής;

Από αυτή τη θητεία μου στις καλλιέργειες έμαθα πολλά για την παράνοια της υγείας που διακατέχει ορισμένους ανθρώπους, η οποία είναι ένα φαινόμενο που έχει πολλή μοναξιά. Το 2002 θυμάμαι μια κυρία που ερχόταν να ψωνίσει στη βιολογική αγορά και φορούσε ένα γάντι για να ψωνίσει τα φρούτα της και στη συνέχεια το άλλαζε για να διαλέξει τα λαχανικά της στον διπλανό πάγκο. Ζούσε σε μεγάλη ψυχαναγκαστική κατάσταση. Επίσης στη λαϊκή του Φαλήρου θυμάμαι μια φορά να πηγαίνω την παραγγελία σε ένα διαμέρισμα και η ένοικός του είχε στο μπαλκόνι της στον πέμπτο όροφο μια κατσίκα. Η κυρία ψώνιζε βιολογικά προϊόντα για να ταΐζει το ζώο, ώστε αυτό μετά να κατεβάζει αγνό γάλα, από το οποίο εκείνη έκανε γιαούρτι. Αυτό για μένα δείχνει τη μοναξιά της βιολογικής διατροφής. Ισως τέτοιες περιπτώσεις να φαίνονται σε κάποιους αξιοσημείωτες και χαριτωμένες για να ανεβάσουν ένα στιγμιότυπο στο Instagram σχολιάζοντας ότι η πόλη είναι «ζωντανή» και ότι τέτοιοι άνθρωποι δημιουργούν τον χαρακτήρα της. Ομως εκείνη η κυρία εμένα δεν μου φαινόταν ότι ήταν πολύ καλά. Οπότε είδα πολύ νωρίς αυτή την παράνοια, η οποία φτάνει σε άλλες ακρότητες, όπως τα τσάκρα, τις γυμναστικές του νου και της ενέργειας. Δεν είμαι αντίθετος σε αυτές τις πρακτικές αν τις ακολουθείς με μέτρο. Αλλά η υπερβολή τους δεν έχει να κάνει με τη ζωή.

Η σχέση με τον πατέρα σου, συγγραφέα Δημήτρη Νόλλα επηρέασε τις επιλογές σου;

Σίγουρα. Αλλά και από την πλευρά της μητέρας μου, των θείων μου, του νονού μου (σ.σ.: ο Στέλιος Ράμφος). Εισέπραττα μια προσέγγιση προς την υπευθυνότητα, αλλά πάντα είχα ελευθερία. Δεν αισθάνθηκα ποτέ ότι δεν αγαπάνε τις επιλογές μου. Αλλά ούτε έδιναν τη σύμφωνη γνώμη τους. Εκανα απλά αυτό που ήθελα. Είχα ωστόσο το παράδειγμα ενός σπιτιού που λειτουργούσε με άξονες τη συνέπεια και την ηθική.

Οι μάνατζερ έχουν συμφιλιωθεί με τον κυνισμό και τον θεωρούν συστατικό της επιτυχίας. Συμφωνείς;

Να σημειώσουμε το εξής. Στην Ανάφη των νεανικών μου καλοκαιριών βρήκα τον εαυτό μου όντας παραθεριστής. Κατάλαβα τη σχέση μου με τον ουρανό, την αρχιτεκτονική, με την κλίμακα, και μέτρησε αυτό στην απόφασή μου το καλοκαίρι του 2006 ότι η «Αγονη Γραμμή Γόνιμη» είναι ένα αντίδωρο σε αυτό που βρήκα εκεί. Ξεκίνησε από την οικογενειακή μας ροπή να είμαστε αεικίνητοι. Ηθελα να βρω τρόπους για να ταξιδεύω, για να μην πλήττω σε ένα γραφείο με ωράριο εργασίας, και δημιούργησα όλα αυτά από προσωπική ανάγκη. Δεν υπάρχει η επιχειρηματική σκέψη ενός ειδικού του μάρκετινγκ πίσω από όλα αυτά. Επρεπε να δημιουργήσω κάτι για να έχω νοήματα στη ζωή μου. Και σίγουρα έχω νόημα όταν προσφέρω. Οπως όταν έχω σχέσεις με ανθρώπους του αγρού, του νησιού. Είναι οι αγαπημένοι μας ήρωες. Οι άνθρωποι γύρω μας.