Από την πτώση της Ρώμης στον COVID-19

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν κατέρρευσε σε μία ημέρα. Τα αίτια της πτώσης της – εξάρτηση από την εργασία των σκλάβων, υπερβολικοί φόροι, δαπάνες για «άρτο και θεάματα» με σκοπό τη χειραγώγηση του όχλου, οι μετακινήσεις και η εξάπλωση του στρατού, η εμφάνιση και η διάδοση του χριστιανισμού -, γνωστά από το κλασικό βιβλίο του Εντουαρντ Γκίμπον «Ανοδος και πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας», αποκτούν μια νέα παράμετρο. Στη μελέτη του «The Fate of Rome: Climate, Disease and the End of an Empire» ο καθηγητής Κλασικών σΣπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οκλαχόμα Κάιλ Χάρπερ υποστηρίζει πως οι πανδημικές ασθένειες ενισχύθηκαν από τις αλλαγές στο κλίμα. Και εξαπλώθηκαν στην παγκόσμια επικράτεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μέσω των δικτύων συνδεσιμότητας που είχαν κατασκευάσει οι Ρωμαίοι στη διάρκεια των αιώνων.

Μια σειρά πανδημιών επέδρασε και κατέστρεψε την κλασική κοσμοθεωρία την οποία αντιπροσώπευε η ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Ο λοιμός των Αντωνίνων ξέσπασε το 165 μ.Χ. και εξαπλώθηκε σε όλη τη Μεσόγειο κατά τη θητεία του Μάρκου Αυρήλιου Αντωνίνου Αυγούστου (161-180). Στα μέσα του τρίτου αιώνα (251-266 μ.Χ.) η Ρώμη κλονίστηκε από την πανδημία του Κυπριανού (πιθανόν ιλαρά) συνδυάζοντας συμπτώματα της προηγούμενης επιδημίας. Από τότε και έως την εμφάνιση της καταστροφικής πανώλης του Ιουστινιανού τον 6ο αιώνα ο φυσικός κόσμος φαινόταν χαοτικός και ανταγωνιστικός απέναντι στο ανθρώπινο είδος. Παράλληλα, ο Χάρπερ σημειώνει πως η αλλαγή στην αντίληψη για τον φυσικό κόσμο που συνοδεύει την πτώση της Ρώμης αντανακλάται και στις ιστορικές πηγές που αναφέρουν τις μεταβολές στην περιβαλλοντική πραγματικότητα καταγράφοντας τα ακραία καιρικά φαινόμενα του 535-536 μ.Χ. Πρόκειται για τα πιο παρατεταμένα βραχυπρόθεσμα επεισόδια κλιματικής ψύξης στο Βόρειο Ημισφαίριο και οι συνέπειές τους προκάλεσαν εκτός εποχής καιρικές συνθήκες, καταστροφές των καλλιεργειών και λιμούς σε όλον τον κόσμο.

ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Οι μολυσματικές ασθένειες είχαν εισέλθει στη Ρώμη μέσω μακρινών εμπορικών δικτύων και πληθυσμών τρωκτικών που ζούσαν σε αποθήκες σιτηρών. Η πληθυσμιακή αύξηση είχε συγκεντρώσει υψηλό αριθμό κατοίκων στις ρωμαϊκές πόλεις. Τα ίδια τα επιτεύγματα του ρωμαϊκού πολιτισμού περιείχαν τις συνθήκες για την κατάρρευσή του. Στα όσα επισημαίνει ο Χάρπερ στο βιβλίο του (που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2017 και κάνει δεύτερη έκδοση στις πανεπιστημιακές εκδόσεις του Πρίνστον) υπάρχουν αναμφισβήτητες ομοιότητες με το παρόν.

Δεν είναι μόνο ότι ο COVID-19 εμφανίστηκε σε μια περίοδο αιχμής της παγκοσμιοποίησης. Ο κορωνοϊός έχει επίσης αναδυθεί τη στιγμή που οι άνθρωποι επεκτείνονται σε περιοχές όπως ο Αμαζόνιος. Η ερημική γη εξαφανίζεται γρήγορα και καθώς υποχωρεί οι ζωικές λοιμώξεις μεταδίδονται πιο εύκολα στον άνθρωπο. Ενώ τα μαζικά αεροπορικά ταξίδια επιταχύνουν τη μετάδοση ασθενειών από τις αγορές άγριων ζώων και τις αγροτικές φάρμες παραγωγής. Οπως και η αρχαία Ρώμη, η παγκόσμια τάξη πριν από τον COVID ήταν καλωδιωμένη για πανδημία.