«Το πιο οδυνηρό στη {LF}συγγραφή είναι η επιμέλεια»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν… στο παραδοσιακό μοιρολόι που έχει συμπεριλάβει ο Παντελής Μπουκάλας στο βιβλίο του «Μιλιά μου αμίλητη» (αρχικά, στη συλλογή του Παύλου Γνευτού «Τραγούδια δημοτικά της Ρόδου»). Παραθέτω ένα απόσπασμα: Δέρνουν τη δώδεκ’ αδερφοί και δεκαεφτά ξαδέρφια/ Κι η μάνα της κι αφέντης της με τα σιδεροστάβλια.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής, θα επέλεγα… τη δισκογραφία των AC/DC. Ευτυχώς μπορώ να γυμνάζομαι μετά μουσικής.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής… για μένα είναι η επιμέλεια, κι ας μην έχει τη δραματικότητα πληγών και δαιμόνων που υποτίθεται ότι ξορκίζεις στο χαρτί και άλλα τέτοια βαρύγδουπα. Ακριβώς επειδή γράφω σαν σπρίντερ και ολοκληρώνω σχετικά γρήγορα το πρώτο χειρόγραφο, έχω πολλαπλάσια δουλειά για να το σουλουπώσω. Κι όσο ευχαριστιέμαι την πρώτη γραφή, τόσο με κουράζει η λεπτοδουλειά στο δεύτερο, τρίτο, συνήθως δέκατο ως εικοστό χέρι.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν… το «Harry Potter» της J.K. Rowling, διότι ζούμε στην εποχή πλούσιων περισπασμών και δεν έχουμε την πολυτέλεια να είμαστε απαιτητικοί με τους νέους αναγνώστες. Το «Απόψε δεν έχουμε φίλους» της Σοφίας Νικολαΐδου, γιατί οι νέοι αναγνώστες έχουν δικαίωμα να είναι απαιτητικοί. Το «Κοράκι σε άλικο φόντο» του Λευτέρη Κεραμίδα, για το ελληνικό του χρώμα.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά… τα πάντα σ’ ένα κείμενο, από τον ρυθμό των προτάσεων ως τα κίνητρα των χαρακτήρων, την εσωτερική συνέπεια. Οτιδήποτε, ανεξάρτητα απ’ την προέλευση και τον τρόπο· ακόμα κι οι προσβολές χρήσιμες είναι. Οχι πως δεν φιλτράρω, αλλά κάθε φορά που διαβάζω ή ακούω κάτι αρνητικό, προσπαθώ να υποβάλω την ιστορία σε crash test.

Η αυτοκριτική ξεκινάει… από εναύσματα όπως οι σιωπές των άλλων, αμήχανες ή κλισέ απαντήσεις σε ερωτήσεις μας, χαμόγελα γρήγορα, φορεμένα. Οι άνθρωποι εκφράζονται συχνά με την τεχνική μιας καλής περιγραφής· με show. Δεν χρειάζεται να μας ζωγραφίσουν τα μηνύματά τους, να κάνουν tell· αν αφουγκραστούμε σωστά, θα καταλάβουμε πού να ψάξουμε μέσα μας.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι: «Για χρόνια πλάγιαζα νωρίς». Κρίνω μια ιστορία και απ’ την πρώτη πρόταση· εκτός απ’ τις προθέσεις του συγγραφέα, δείχνει πόσο διατεθειμένος είναι να στύψει το μυαλό του, να δοκιμάσει τη φαντασία του. Αυτή δεν είναι εξάλλου η δουλειά του;

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης», σκέφτομαι ότι… μου αρέσει να τα αντιλαμβάνομαι ως αλληλοσυμπληρούμενα· η κρίση, δηλαδή, να γονιμοποιεί τη λογοτεχνία ώστε να ξεπερνάει τη δική της κρίση. Ισως το ζήτημα να σχετίζεται με την απόσταση ή τον χρόνο· δημιουργού και αποδέκτη από το περιστατικό. Πόσο να απομακρυνθεί χρονικά ο συγγραφέας για να ψυχρανθεί ένα έργο μέσα του και να το αναπλάσει; Και σε τι απόσταση πρέπει να βρεθεί ο αναγνώστης για να το εκτιμήσει;

Προσωπικά, πιστεύω στην τέχνη για την τέχνη· ωστόσο, όταν η πραγματικότητα χτυπάει την πόρτα ενός κειμένου, δεν υπάρχει λόγος να μην την προσκαλέσεις. Οσο για την κρίση ποιότητας, οι κλασικολάγνοι θα μου επιτρέψουν, ως αναγνώστης, να προτιμώ τους κλασικούς του μέλλοντος από εκείνους του παρελθόντος.

Το «Μετά βίας» του Αντώνη Πάσχου (εκδ. Bell, 2019) είναι ένα μυθιστόρημα για τη σχολική βία. H σκληρή ιστορία ενός εφήβου με φόντο την ελληνική επαρχία του ’90, τις καταλήψεις, τις εκδρομές, τις φάρσες και τις σχολικές περιπέτειες, πριν η λέξη bullying μπει στην καθημερινότητά μας.