Ζήσε γρήγορα, ζήσε «κανονικά»

Ο Αντριου Μάρτιν προέρχεται από τη νεότερη γενιά των αμερικανών συγγραφέων. Ακολουθεί βέβαια τη μακρά παράδοση που θέλει τους λογοτέχνες της χώρας του να εισχωρούν στα φαινόμενα που γεννά η εποχή τους. Μια καλλιτεχνική έκφραση που δεν περιμένει τον χρόνο να «μεστώσει» για να αποφανθεί. Διαθέτει μια αίσθηση επείγοντος, αλλά έχει ήδη επεξεργαστεί νηφάλια έναν κύκλο ιδεών που καθορίζονται από τις προσλαμβάνουσες του σήμερα.

Το μυθιστόρημα προκάλεσε συζητήσεις αμέσως μόλις κυκλοφόρησε, καθώς κινείται στη σφαίρα των millennials: των παιδιών που μεγαλώνουν στη δύση του προηγούμενου αιώνα και στην αυγή του δικού μας. Των ανθρώπων που είδαν πως το τέλος της Ιστορίας συνεχίζεται ακάθεκτο. Το σώμα της νέας χιλιετίας κατάφερε να αντικρίσει μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη το είδωλό της και πέτρωσε. Οι σημερινοί τριάντα και κάτι ξέθαψαν το κατάλληλο λογισμικό και έφτιαξαν με εξαιρετική ταχύτητα ένα ολότελα καινούργιο κοσμοείδωλο.

Από τη Νέα Υόρκη μέχρι τα σωθικά της βαθιάς Αμερικής, παρακολουθούμε να ξετυλίγεται μπροστά μας η οργιώδης βλάστηση των χαμένων στη μετάφραση, νεαρών μποέμ. Ο Πίτερ νιώθει την ανάγκη να καταπιαστεί με τα είδη του λόγου. Μάλλον συγγραφέας και οτιδήποτε παρεμφερές. Η κοπέλα του η Τζούλια δουλεύει βραδινή βάρδια σε ΜΕΘ (ακούγεται σαν τραγική ειρωνεία), κάτι που δεν την ικανοποιεί πλήρως και ψάχνει τρόπους καλλιτεχνικής έκφρασης. Η Λέσλι πειραματίζεται ερωτικά και θέλει να πραγματοποιήσει μια σειρά από κειμενικά ή ηχητικά ντοκιμαντέρ. Μετρούν τις ανάγκες με το σταγονόμετρο, χάνονται στο χάος των φιλοδοξιών τους. Γύρω, ένα μικρό σμάρι αποστόλων ενός προτζεκτοποιημένου κόσμου, που νοσταλγεί να αποκτήσει κάτι το αυθεντικό. Να υψώσει την ολοδική του φωνή και να ξεφύγει από τη μέγγενη της ανυπαρξίας.

Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου αντλούν τον μυθοπλαστικό τους βίο από πρόσωπα τα οποία έχει συναντήσει στη ζωή του ο Αντριου Μάρτιν. Μια διαδικασία που βάζει σε πρώτο πλάνο την εμπειρία. Το κύριο υλικό του μυθιστορήματος, έχει τη μορφή ενός σπασμένου ημερολογίου. Ο λόγος του συγγραφέα περνά από πολλά «χέρια». Η ρομαντική αφύπνηση συνδέεται αυτόματα με την ειρωνεία και η δηκτική διάθεση με την αψάδα της συναισθηματικής φόρτισης. Στο «Πρωτόλειο» ο συγγραφέας υιοθετεί όλα τα χαρακτηριστικά των ηρώων του. Προσπαθεί να σπάσει τη διαμεσολάβηση του συγγραφέα – αφηγητή πάνω στα δρώμενα και να «απελευθερώσει» τη διάδραση μεταξύ των χαρακτήρων. Και πάλι εδώ εισέρχεται το αυτοβιογραφικό fresco, όπως ισχυροποιείται ως τάση στη σύγχρονη αμερικανική αφήγηση, αλλά το μεγαλύτερο βάρος δίνεται στην πάλη της ζωής των ηρώων με τη λογοτεχνία. Στη δυνατότητα μιας μεταμόρφωσης.

Ο συγγραφέας επιχειρεί πάνω σε αυτό το υπόστρωμα, να αποδώσει τον οδικό χάρτη των millennials. Επιφανειακά το πάθος για ανίχνευση των ορίων μέσα από ουσίες και αλκοόλ, θα πει κάποιος πως είναι διαχρονικό. Ομως τίποτα δεν είναι το ίδιο πια. Η μυθιστορηματική παρέα του Αντριου Μάρτιν δεν «ονειρεύεται» ούτε λεπτό. Δεν προβάλλει δηλαδή την ανεμελιά αλλοτινών εποχών, για επαναστατικά σπιναρίσματα. Τα όνειρά τους είναι φτιαγμένα από έναν αθεράπευτο πραγματισμό. Ο χώρος του απτού είναι κυρίαρχος. Η επαφή είναι το ζητούμενο, που τρικλίζοντας βρίσκει την περπατησιά της ανάμεσα σε τόσες συμβάσεις και δισταγμούς. Τα πράγματα συμβαίνουν γιατί έτσι είναι η φύση τους. Οι χαρακτήρες είναι ευαίσθητοι και παράλληλα εγωκεντρικοί. Προσαρμόζονται και αμφιβάλλουν ταυτόχρονα. Διαθέτουν υψηλό δείκτη αυταρέσκειας και υπάρχουν φορές που νομίζουν ότι όλα έχουν λυθεί και η καριέρα έρχεται. Οι πληθυντικές επιθυμίες τους ακουμπούν πάνω σε σχήματα παραδοσιακά: φιλίες σταθερές και συζυγικές συμβάσεις. Αυτή η αντίφαση κατατρέχει την καθημερινότητα τους. Ψάχνουν την έξοδο κινδύνου. Βρίσκονται σ’ ένα διαρκές μεταίχμιο. Προσπαθούν να το εκλογικεύσουν. Αυτό δεν φτάνει. Θα πρέπει να υπάρξει ένα τράνταγμα. Υπολογίζουν και αναλύουν τις συνέπειες. Αυτός ο σκεπτικισμός τους καθιστά ψυχικά μόνους και κοινωνικά ενεργούς.

Ο δρόμος της αγνότητας

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες γενιές οι «πρωτόλειοι» έχουν την τάση να απορρίπτουν τα θέλγητρα των επαναστατικών αλλαγών. Αρκούνται στο να διαβάζουν βιβλία και να βλέπουν ταινίες που συνδυάζουν τη μαζική κουλτούρα με τις αδρές γραμμές του αμερικανικού μυθιστορήματος. Ο Μέιλερ, ο Απνταϊκ, ο Πίντσον θα βρουν χώρο στο ράφι τους. Η αφήγηση του Αντριου Μάρτιν μοιάζει να περιεργάζεται τα αναπαραστατικά του υποκείμενα. Από τη μια τους αφήνει ελεύθερους να αναζητήσουν την γνησιότητα της φωνής τους – εάν υπάρχει – και από την άλλη τους στριμώχνει μέσα στο έλος της αβεβαιότητας. Ζουν σε ρευστό περιβάλλον και προσπαθούν να χτίσουν. Ενώ παράλληλα το αλαζονικό λογισμικό τους τούς κρατά δέσμιους στη ρηχότητα μιας «κανονικής» ζωής. Δεν το κάνουν από σεβασμό, αλλά όπως και να το κάνουμε είναι η υπερτεχνολογική γενιά και έχει ήδη χωνέψει τις αποτυχίες των μεγάλων οραμάτων. Γι’ αυτό θέλουν να γυρίσουν πίσω στην αγνότητα των μικρών ανακαλύψεων, έως ότου ο δρόμος τελειώσει.

Στις ΗΠΑ του τραμπικού σύμπαντος μυθιστορήματα σαν και αυτό το ντεμπούτο, που πολλές φορές θυμίζει σεκάνς από ταινία του γαλλικού «νέου κύματος», φέρνει έναν δυνατό αντίλογο. Δεν πρόκειται βέβαια για πολιτικό μανιφέστο. Παραπέμπει στην προσπάθεια ανεύρεσης μιας νέας ταυτότητας. Στις δυτικές μεταδημοκρατικές δομές όπου βρισκόμαστε (έστω και εάν αυτός ο όρος τείνει προς την κάμψη του), του πρώτου μισού του 21ου αιώνα, ενός αιώνα απομαγευτικού, ο χρόνος γυρίζει πίσω για να ξαναρχίσει από την αρχή. Να κατασκευαστεί από την αρχή ο κόσμος, χωρίς το αβάσταχτο βάρος της συσσωρευμένης γνώσης. Κάτι που είναι μια συνειδητοποιημένη φενάκη και κρύβει τον συντηρητισμό της πολιτικής ορθότητας. Ομως υπάρχει και κάτι άλλο: η επανασύνθεση του αθώου βλέμματος πάνω στην αφήγηση. Μέσα από τη λεπτομερή επαναπρόσληψή του στο σώμα, στις συμπεριφορές. Ο Αντριου Μάρτιν αναπτύσσει τον ηθικό του κώδικα βάσει των δεδομένων μιας πολύπλευρης πρόκλησης που λέγεται θαυμαστός καινούργιος κόσμος. Αξίζει να σημειώσουμε ότι μετάφραση της Βίβιαν Στεργίου αποδίδει σε βάθος το πνεύμα του πρωτοτύπου.

Αντριου Μάρτιν
«Πρωτόλειο»
Μτφ. Βίβιαν Στεργίου
Εκδ. Δώμα, σελ. 320
Τιμή 18 ευρώ