Ολοι οι άνθρωποι του προέδρου

Μερικοί τους αναγνωρίζουν από τις ενθουσιώδεις αντιδράσεις κάθε φορά που ο Γιώργος Παπανδρέου μπαίνει στην αίθουσα. Οι αντίπαλοι θυμούνται κι άλλα, περισσότερο ακραία ξεσπάσματα, ειδικά όταν οι εσωκομματικές διαμάχες κορυφώνονταν. Οι «παπανδρεϊκοί», ίσως και λόγω της διάσπασης του 2015, είναι περιβόητοι στο κεντροαριστερό σύμπαν. Παρότι, ανάμεσά τους, υπάρχουν κι εκείνοι που ανέλαβαν την πιο δύσκολη αποστολή της προηγούμενης δεκαετίας: να κρατήσουν ζωντανή μια χώρα που αναπόφευκτα έμπαινε στην εποχή των Μνημονίων.

Η πολιτική δεξαμενή του Γιώργου Παπανδρέου, ειδικά το 2009, όταν εξελέγη πρωθυπουργός, ήταν μεγάλη. Φιλοξενούσε ακόμα και στελέχη που σήμερα βρίσκονται σε άλλα κόμματα, από τον Θοδωρή Λιβάνιο έως την Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου. Σήμερα, οι συνομιλητές δεν έχουν μειωθεί, αλλά η επιρροή του περιορίζεται εντός του ΚΙΔΗΣΟ (που πλέον, με τον πρόεδρό του και τον Χάρη Καστανίδη, αριθμεί δύο βουλευτές). Οι υποστηρικτές του, εκτός από το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας, ανησυχούν και για κάτι ακόμα: για την «αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας» σχετικά με την προσφορά της κυβέρνησης του 2009. Κι αυτό καμιά φορά μπαίνει ακόμα και πάνω από τα συμφέροντα του κόμματός τους. Στο σχόλιό του για την Μαρφίν, ο Γιώργος Ελενόπουλος, συντονιστής του ΚΙΔΗΣΟ, αφηγούμενος την πόλωση των ημερών, άφησε διακριτικές αιχμές και ένα παράπονο για την παράταξη, που βρίσκεται «στην φωτεινή πλευρά της ιστορίας, είτε αυτό αναγνωρίζεται είτε όχι».

Η υπουργική σύνθεση της πρώτης κυβέρνησης Παπανδρέου έχει διασκορπιστεί και στα τρία κόμματα που εναλλάχθηκαν στην εξουσία την τελευταία δεκαετία. Κάποιοι από τους υπουργούς δικαίωσαν το παρατσούκλι «των κηπουρών», που είχαν τότε – μέσα σε μια διετία άλλαξαν δύο – τρεις κομματικούς σχηματισμούς. Αλλοι, όπως ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου, που σήκωσε στην πλάτη του το μεγαλύτερο βάρος της πόλωσης «μνημονιακών» και «αντιμνημονιακών», αποσύρθηκαν από την πολιτική. Κάποιοι επίμονοι, όπως ο Φίλιππος Σαχινίδης, έχουν ακόμα ουσιαστικό ρόλο εντός του κόμματός τους. Και κάποιοι άλλοι αρκούνται σε πιο ρετρό εμφανίσεις. Παρά την εικόνα του συντεταγμένου μπλοκ, και οι «παπανδρεϊκοί» έχουν διαφορετικές ιστορίες να διηγηθούν για το τι συνέβη από το 2010 έως σήμερα. Μια, όμως, τους ζητείται πιο συχνά από όλες τις άλλες. Περιέχει, σχεδόν αναπόφευκτα, τις λέξεις «Παπανδρέου» και «ΣΥΡΙΖΑ».

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ. H θεωρία της σύμπλευσης των προοδευτικών δυνάμεων δεν είναι τωρινή για τον Παπανδρέου. Είναι επιλογή από τότε που εξελέγη στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και πρώτη φορά έγινε εμφανής το 2004 στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας, στο οποίο συνυπήρχαν ο Στέφανος Μάνος, ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος, ο Μίμης Ανδρουλάκης και η Μαρία Δαμανάκη. Εκείνη την περίοδο, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν ακόμα ΣΥΝ, σε εκλογές τοπικού επιπέδου υπήρχαν πολύ συχνά συνεργασίες, με κοινούς υποψηφίους σε δήμους και νομαρχίες της χώρας. Αυτή την παράδοση ο Παπανδρέου θέλησε να την συνεχίσει και όταν έγινε πρωθυπουργός – παρότι θα μπορούσε να προτείνει για δήμαρχο Αθηναίων και Θεσσαλονίκης επιλογές από τον αυστηρό κομματικό σωλήνα. Τελικά, ο Γιώργος Καμίνης και ο Γιάννης Μπουτάρης έδειξαν την προσπάθεια για στρατηγική σύμπλευση του ΠΑΣΟΚ με οικολόγους, αριστερούς και φιλελεύθερους κεντρώους.

Ηδη από το 2008, όμως, λίγους μόνο μήνες μετά την παρουσία του Αλέξη Τσίπρα στο συνέδριο του κόμματος, έγινε εμφανές πως η όποια σύγκλιση δεν μπορούσε εκ των πραγμάτων να συμπεριλάβει τον ΣΥΡΙΖΑ. Στο ΠΑΣΟΚ είδαν, τον Δεκέμβριο του 2008, μια έντονη ριζοσπαστικοποίηση της Αριστεράς που έβαζε εμπόδια σε κάθε δυνατότητα συζήτησης. Ο λαϊκισμός εντάθηκε με την αλλαγή σκυτάλης στον ΣΥΡΙΖΑ, που σχεδόν συνέπεσε με την είσοδο της χώρας στα προγράμματα στήριξης. Κορυφώθηκε στις πλατείες των Αγανακτισμένων, αλλά και εντός Βουλής. Οι άνθρωποι που βρίσκονταν τότε στην κυβέρνηση και παραμένουν έως σήμερα στο Κίνημα Αλλαγής δεν ξεχνούν την φράση του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ: «Αυτά τα οποία περνάνε ως αποφάσεις, δεσμευτικά μάλιστα, είναι πολιτικές σοκ που μόνο στην Χιλή του Πινοτσέτ έχουν ξαναγίνει». Το επανέλαβε κι αργότερα: «Αυτά έχουν γίνει στην Χιλή του Πινοτσέτ και στην Ελλάδα του Γιώργου Παπανδρέου». Από το 2009 έως το 2012, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν στήριξε ούτε ένα νομοσχέδιο. Οχι μόνο τα μνημονιακά – ούτε την Διαύγεια, ούτε τον Καλλικράτη, ούτε την αξιολόγηση στο Δημόσιο. Και φυσικά, ούτε τον νόμο Διαμαντοπούλου στην Παιδεία, που κέρδισε την στήριξη της ΝΔ.

ΜΕΤΑΞΥ ΝΔ ΚΑΙ ΣΥΡΙΖΑ. Η αλήθεια είναι, βέβαια, πως το περιβάλλον Παπανδρέου δεν αποδίδει την πτώση του μόνο στην ακραία ρητορική και την πόλωση που δημιούργησε ο ΣΥΡΙΖΑ. Θεωρούν πως ευθύνεται εξίσου, αν όχι περισσότερο, η ΝΔ. Τόσο με τις επιλογές της κυβέρνησης Καραμανλή, η οποία πιστεύουν πως φέρει το μεγαλύτερο βάρος για την έλευση της κρίσης, όσο και με την αντιμνημονιακή αντιπολιτευτική τακτική που υιοθέτησε ο Αντώνης Σαμαράς πριν η ΝΔ παράσχει ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση του Λουκά Παπαδήμου. Αρα κακός μεν ο ΣΥΡΙΖΑ, κακή όμως και η ΝΔ. Κανείς από τους δύο, για τους παπανδρεϊκούς, δεν έχει αποδεχτεί τους λάθος χειρισμούς, ούτε φυσικά έχουν ζητήσει την συγγνώμη που επιζητούν πολλοί μέσα στο ΠΑΣΟΚ. Αυτή η οπτική δημιουργεί μια άτεγκτη στάση απέναντι σε κάθε συνεργασία «με την επάρατο Δεξιά». Παίζει πάντα ρόλο και το όνομα, λένε μελετητές του χώρου: «Ακόμα κι αν του δινόταν η δυνατότητα, πόσο εύκολα θα μπορούσε ένας Παπανδρέου να συγκυβερνά με έναν Μητσοτάκη;».

Αυτό που χρεώνουν οι κακές γλώσσες στους παπανδρεϊκούς που έμειναν στο Κίνημα Αλλαγής δεν είναι πως ετοιμάζονται να μετακομίσουν οι ίδιοι στην Κουμουνδούρου. Αλλά πως θέλουν να στρέψουν ολόκληρο το κόμμα αριστερά, τόσο ώστε να συναντηθεί με τον Τσίπρα. Κι αυτό γιατί, ακόμα και μετά την εμπειρία του 2011, κάποιοι εκ του μπλοκ αν έπρεπε να διαλέξουν ανάμεσα στον ΣΥΡΙΖΑ και την ΝΔ θα διάλεγαν τον πρώτο. Για τους περισσότερους, όμως, η εμπειρία είναι ανεξίτηλη και έχει συνδεθεί με την ανάγκη αποκατάστασης της τάξης των πραγμάτων. Η φράση του Σωκράτη Ξυνίδη, ως απάντηση στον Δημήτρη Ρέππα («εγώ πάντως αντικαταστάτης των Καμμένων στα όνειρα του Τσίπρα δεν γίνομαι»), βρήκε περισσότερους υποστηρικτές από όσους ίσως θα περίμενε κανείς. Τουλάχιστον για την ώρα.