Τρίκαλα καλούν Λονδίνο

Οσο κι αν η μνήμη αποταμιεύει ανεξέλεγκτα το καθετί χωρίς να κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε σημαντικά και σε ασήμαντα, σε ουσιώδη και σε επουσιώδη, σε πράγματα που πρόκειται να τα χρειαστείς, ως είδη πρώτης ανάγκης και σε πράγματα που και εσύ ο ίδιος αναρωτιέσαι γιατί να διατηρούνται με τόση ένταση μέσα σου, δεν παύει κατά βάθος – η μνήμη – να παραμένει μια υπόθεση δίκαιη και αξιοκρατική. Και με τον ίδιο τρόπο που συμπεριφέρεται σ’ έναν πολιτικό ολκής ή σε έναν καλλιτέχνη μεγάλου και διαχρονικού βεληνηκούς, με την ίδια ακριβώς ευαισθησία, ίσως και μεγαλύτερη πολλές φορές, καταχωρεί στις κρύπτες της όχι τόσο ένα όνομα όσο τη φράση ενός ανθρώπου που, όσο κι αν ψάξεις, δεν πρόκειται να τον συναντήσεις πουθενά αλλού παρά σε μια μνήμη που αναδιπλώνεται και διαιωνίζεται μέσα στα χρόνια.

Χάρις κυρίως στο φιλότιμο μιας κάστας ανθρώπων που επίσης διαιωνίζεται χωρίς καν η μεταγενέστερη να έχει συνείδηση αυτής που έχει προηγηθεί, να συντηρούν περιστατικά, κουβέντες, συμπεριφορές, που η επίσημη αλλά και ανεπίσημη ιστορία – χωρίς καμιά ομολογουμένως υστερόβουλη πρόθεση από πλευράς τους – αδυνατούν να περιλάβουν στα κιτάπια τους. Δεν παύεις ωστόσο να απορείς γιατί ενώ σχεδόν καταχραστικά αναγνωρίζεις τη διατήρηση φράσεων όπως, για παράδειγμα, του Κωνσταντίνου Καραμανλή «Η Ελλάδα έχει γίνει ένα απέραντο φρενοκομείο», ή της Μελίνας Μερκούρη «Ο πολιτισμός είναι η βαριά βιομηχανία της Ελλάδας», θεωρείς ως εντελώς φυσιολογική και ως μια ανεκτίμητη προίκα σου μια φράση που όταν ειπώθηκε δεν διεκδικούσε κανενός είδους διάρκεια.

Οχι μόνο δεν θα φανταζόταν ο άνθρωπος που την ξεστόμισε ότι θα ήταν δυνατόν να σταδιοδρομήσει μέσα στον κόσμο η φράση αυτή, αλλά αντίθετα θα την έκρινε και αναποτελεσματική, καθώς διατυπώθηκε ως παράπονο ή ως οιμωγή που κανείς δεν επρόκειτο να της δώσει σημασία. Ωστόσο όποιος συμβεί να την πληροφορηθεί αν κι έχουν περάσει ογδόντα χρόνια από τότε που αναπέμφθηκε, νιώθει έναν ολόκληρο κόσμο να ανασυσταίνεται χωρίς να του χρειάζεται η συνδρομή κανενός επιπλέον ιστορικού στοιχείου. Αντίθετα υψώνεται σαν μια φλόγα μοναχική που κάνει περιττό και αχρείαστο ό,τι άλλο συνέβαινε γύρω της. Είναι η φωνή ενός 27χρονου Τρικαλινού το 1940 που υπήρξε ο πρώτος νεκρός του Ελληνοϊταλικού πολέμου. Λίγο πριν ξεψυχήσει, έχοντας τραυματιστεί θανάσιμα, πρόλαβε να πει «Παν’ τα παιδούλια μ’».

Δεν είναι γνωστό ποιος την άκουσε και πώς διασώθηκε η φράση αυτή, πάντως το βέβαιο είναι για όσους την έχουν πληροφορηθεί, να αισθάνονται πως δεν υπολείπεται – το ακριβώς αντίθετο – σε σημασία σε σχέση με τη φράση του Τσώρτσιλ που είπε όταν του ζήτησαν να περικόψει τη βοήθεια στα γράμματα και στις τέχνες ενώ διαρκούσε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος: «Μα τότε γιατί πολεμάμε;». Και επειδή η ποίηση δεν υπάρχει κάτι που να μην το έχει οσμιστεί και να μην το έχει μεταβάλει σε έγνοια της, ας θεωρήσουμε ως κατακλείδα μιας τόσο ευαίσθητης υπόθεσης όπως αυτή του 27χρονου Τρικαλινού, τον στίχο ενός πολύ σημαντικού και άδικα λησμονημένου ποιητή, του Νίκου Παπά, που απευθύνεται στον συντοπίτη τού Τσώρτσιλ ποιητή Τόμας Ελιοτ μ’ έναν στίχο του που λέει: «Ποιητή Τόμας Ελιοτ μ’ ακούς / είμαι ο Νίκος Παπάς από τα Τρίκαλα».